(4721 S. K. m. 1, 2, 4) (818 S. K. m. 18, 19, 248) (6762 S. K. m. 20)
Taraflar arasındaki uyarlama davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.
KARAR
Davacı 25.2.2000 başlangıç tarihli 5 yıllık kira sözleşmesi ile davalıya ait taşınmazda kiracı olduğunu ilk yıl 650.000.000 TL aylık kira ödenmesi ikinci yıl % 40 artış uygulanması konusunda anlaştıklarını, buna göre ikinci yıl kirasının 910.000.000 TL.ye ulaştığı, ülke ekonomisinde yaşanan kriz ve beldede bulunan tarım kredi kooperatifinin mazot satmaya başlaması ile beraber petrol istasyonu olarak çalıştırdığı işletmesinde önemli bir gelir azalması olup, ekonomik güçlüğe düştüğünü bu yüzden 25.2.2001 dönemi aylık kirasının 300.000.000 TL.ye indirilmesini talep etmiştir.
Davalı cevap dilekçesi vermemiştir.
Mahkemece, 25.2.2001 başlangıç tarihli bir yıllık kira döneminde aylık kiranın 500.000.000 TL.ye indirilmesine karar vermiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.
Taraflar arasında 25.2.2000 başlangıç tarihli 5 yıl süreli kira sözleşmesi ilk yıl kirası olarak 650.000.000 TL ve % 40 artırım oranlı olmak üzere kurulmuştur. Davacı ülke ekonomisinde yaşanan ağır kriz, aynı beldede tarım kredi kooperatifinin de üyelerine mazot satmaya başlaması ile işletme gelirinde meydana gelen önemli azalma ve ekonomik güçlüğe düşme etkenleri nedeniyle kira bedelinin 300.000.000 TL.ye indirilmesini istemiştir.
Taraflar arasındaki kira sözleşmesi tarafların serbest iradeleri ile kurulmuş olmasına göre taraflar başlangıçta mevcut olan bu çıkar dengesine göre oluşan kira sözleşmesi ile bağlıdırlar. Kira sözleşmesinin sonradan bir taraf aleyhine önemli ölçüde değişmişse kira sözleşmesinin değişen koşullara uygun hale getirilmesini isteyebilir. Bunun için, sözleşme kurulduktan sonra ifası sırasında ortaya çıkan olaylar, olağanüstü ve objektif nitelikte olmalıdır. Değişen hal ve şartlar nedeniyle tarafların yüklendikleri edimler arasındaki denge aşırı ölçüde ve açık biçimde bozulmuş olmalıdır. Yine sözleşmede veya yasada değişen hal ve şartlara dair bir kayıt veya hüküm bulunmaması gerekir. Sözleşmenin değişen hal ve şartlara uyarlanmasını isteyen davacı bu hal ve şartların ortaya çıkmasına kendi kusuru ile sebebiyet vermemelidir. Değişen hal ve şartlar bakımından önceden tahmin edilebilir veya beklenebilir nitelikte olmamalıdır veya olaylar öngörülebilir nitelikte olmakla beraber bunların sözleşmeye olan etkilerinin kapsam ve biçim bakımından derecesi tahmin edilmemelidir. Edimler ise henüz ifa edilmemiş yada ihtirazi kayıt konularak ifa edilmiş olmalıdır. Uyarlama davası için gerekli olan bu koşulları hakim sözleşme serbestisi ve sözleşmeye bağlılık esasları çerçevesinde değerlendirir. Bu izah edilen dava koşulları dava tarihinde oluşmadığı gibi davacı akaryakıt satımı için kira sözleşmesinin bir tarafını oluşturduğuna göre tacir olduğu kuşkusuzdur. Böyle olunca müdebbir bir tacir gibi hareket etmesi gerekir. Beldede davalının oluşturduğu bir rekabet durumu söz konusu değildir. Tarım Kredi Kooperatifinin aynı beldede mazot satımını yapması kira bedelinin indirilmesine sebep teşkil etmez. Kira bedelinin indirilmesini gerektiren beldede başka bir etkeninde olduğu iddia ve ispat edilemediğine göre davanın reddi yerine aksine düşüncelerle yazılı şekilde kabul kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan gerekçelerle kararın davalı yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 19.2.2002 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy