(818 S. K. m. 270)
Dava: Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün davalılar avukatınca duruşmalı olarak temyiz edilmesi üzerine ilgililere çağrı kağıdı gönderilmişti. Belli günde davacı vekili avukat Nesrin Kayserilioğlu gelmiş diğer taraftan kimse gelmemiş olduğundan onun yokluğunda duruşmaya başlanılmış ve hazır bulunan avukatın sözlü açıklaması dinlenildikten sonra karar için başka güne bırakılmıştı. Bu kez temyiz dilekçesinin süresinde olduğu saptanarak, dosya incelendi gereği düşünüldü.
Karar: Davacı, 23.9.1979 tarihinde vefat eden murisi Recep Büyükşekerci'nin Karaman 1. Noterliğinin 15.6.1967 tarih ve 2846 yevmiyeli adi ortaklık mukavelesi ile kömür ocağının işletilmesini davalılara bırakması karşılığı davalılarında akit tarihinde kömür fiyatının ton başına 130.000 TL. üzerinden 325 kuruş olarak %2,5 oranında ödeme yapılması öngörüldüğü ve ödemelerin böyle yapıla geldiği halde murisinin ölümünden sonra ödemelerde güçlük çıkardıklarını ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 1992/,1993 ve 1994 yıllarına ait miras payı oranında intikal eden 1.000.000.000 TL. alacağın 1992 yılına ait olanın 1.1.1993 tarihinden 1993 yılına ait olanın 1.1.1994 tarihinden ve 1994 yılana ait olanında 1.1.1995 yılından itibaren bankaların ticari krediye uyguladıkları faiz oranıyla birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Davalılar, adi ortaklık sözleşmesinin bütün hak ve vecibeleri ile birlikte Cenne Ltd. Şirketine devredildiği için davalılardan H.Hüsnü Özbey'e husumetin düşmeyeceğini, kömür ocağından cevher devredip işletildiği müddetçe ton başına ödemenin 325 kuruş olduğunu, sözleşmenin hiçbir maddesinde
%2,5 oranından bahis olmadığını 1992 yılı üretim ve satışından doğan ton başına 325 kuruş ve 1993 yılı kömür bedeli hissesinin vekili olan davacının oğluna 18.5.1993 tarihinde ödendiğini, 1992 yılı için mükerrer ödenen toplam 6.118.125 TL. 1994 yılında ödenmesi gereken rakamlardan mahsup edilerek bakiyesi 4.282.000 TL.nında ödendiği savunularak davanın reddini dilemişlerdir.
Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş; hüküm taraflarca temyiz edilmiştir.
1- Karaman 1 noterliğinde düzenlenen 13.6.1967 tarihli adi ortaklık mukavelesinin 1. maddesinde bakanlık muamelelerinin tekemmül edilebilmesi için devrin bir kişiye yapılması gerektiğinden devir işleminin Hüsnü Özbey adına yapılacağı, 2. maddesinde de ruhsatın devralınmasından hemen sonra alınan ruhsatın, ortaklarca kurulacak olan şirkete devredilmesi ve işletmenin bu şirket tarafından yapılacağı kabul edilmiştir. Sözleşmede belirtildiği üzere Cenne Ltd. Şti.de kurulmuş olduğuna ve davada bu şirkete tevcih edilmiş bulunduğuna göre davalı Hüsnü'nün sözleşmeden doğan sorumluluğu sona ermiş, artık sözleşmenin tarafı şirket olmuştur. Zira bu durum sözleşmede imzası bulunan şirketin ortaklarınca da kabul edilmiştir.
Öyle ise davalı H.Hüsnü Özbey'e pasif husumet yöneltilemez. Bu davalı yönünden davanın pasif husumet nedeniyle reddi gerekirken sorumlu tutulması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.
2- Davacının murisi Recep Şekerci'ye ödenecek rödövans ücreti sözleşmenin 3 ve 7. maddelerinde kararlaştırılmıştır. Sözleşmemin 7. maddesinde Karaman'daki eve teslim edilmek üzere elek üstü bir kamyon yakacak kömürü verilmesi kararlaştırılırken 3. madde de satılacak kömürün her tonundan sabit bir ücret alınacağı belirlenmiş, bununda dört yerde üzerine basıla basıla ton başına 325 kuruş olduğunda fikir birliğine varılmıştır. Sözleşmenin teslim maddesinde %2,5 oranından bahis yoktur. Sözleşmenin 5. maddesinde ise davacının murisinin Mehmet Toktur ve Muharrem Kaymaz'a olan borcunun kömürle ödeneceği, bu ödemede kömürün tonunun ne olacağı kararlaştırılmış olup, bu maddede zikredilen bir ton kömür bedeli 130 lira ile 3. madde arasında bağlantı kurulmasına olanak yoktur. Öte yandan ton başına sabit fiyat 325 kuruş kabul edilmiş olsa 27.4.2001 tarihli bilirkişi ek raporunda 1992, 1993, 1994 yılları toplam üretim 692.042 ton olarak belirlenmiş olup, kömürün tonu 325 kuruştan ulaşacağı değer 2.249.136 TL. olması gerekir. Halbuki davalı şirkete 24.243.556 TL. fazla ödeme yapıldığı ifade edilmiştir. Diğer taraftan 18.5.1993 tarihli belge ile davacının vekili olan oğlu Lütfiye ödenen miktar 3.888.300 TL.dır. Ayrıca davacıya 1992 yılına mahsuben 8.9.1994 tarihinde konutta ödemeli 6.118.125 TL. 1993 yılına mahsuben 7.9.1994 tarihte konutta ödemeli 4.996.875 TL. ve 1994 yılı ilk 6 aylığı için 12.9.1994 tarihinde 1.483.392 TL. PTT havaleleri ile gönderilmiş olmalarına rağmen ihtarname ve sözleşme şartlarına uyulmadığından kabul edilmemiştir. Bu kez Davalı şirket Karaman Sulh Hukuk Mahkemesinde tevdi mahalli tayin ettirmiş 12.10.1994 tarihinde yatırılan 12.598.392 TL. ile 3.11.1994 tarihinde yatırılan 15.750.000 TL. davacı tarafından 3.2.1995 tarihinde alınmıştır.
Durum böyle olunca sözleşmenin 3. maddesinde yerini bulan ton başı 325 kuruş sabit fiyat ile tarafların bağlı kalmadığı anlaşılmaktadır. Öyle ise tarafların rödövansı ücretinin ihtilafsız olduğu dönem belirlenmeli bu hususla ilgili taraflardan delilleri istenmeli, toplanmalı davalı şirketin ticari defter ve kayıtları da incelenerek, tarafların ihtilaflı döneme gelinceye kadar ne miktar artırım yaptıkları araştırılıp konusunda uzman bilirkişilerden açıklanmalı, denetime elverişli rapor alınmalı ve hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabul kararının verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
3- Davacının temyizine gelince; Davacının hükmolunacak alacağa dair faiz istemi alacağın tahsil gününe kadar olduğu halde, 31.12.1994 tarihine kadar sınırlı tutup dava tarihi sonrasının ret edilmesi de kabul şekli bakımından usule ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz olunan kararın (1) nolu bent gereğince davalı H.Hüsnü Özbey yararına, (2) nolu bent gereğince davalı şirket yararına ve (3) nolu bent gereğince de davacı yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 20.000.0000 TL. Duruşma avukatlık parasının davalılardan alınarak davacıya ödenmesine, 02.11.2001 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy