(818 S. K. m. 161)
Dava: Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde taraflar avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşuldu düşünüldü:
Karar: Davacı idare, kiralayanı olduğu açık araziyi otopark olarak kullanmak amacıyla 1.1.1999-31.12.1999 tarihleri arası davalılara kiraladığını, kira sözleşmesindeki kararlaştırmaya göre 2000 yılında kira akdinin yenilenemeyeceği, dönem sonunda boşaltılması gerektiği ihtar edildiği halde davalıların taşınmazı boşaltmayıp açılan tahliye davası sonucu 17.12.2001 tarihinde icraen tahliye edildiğini, kira sözleşmesinin 15/b maddesine göre günlük kiranın 4 katı tutarı tazminatın tahliye edilmeyen her gün için hesaplanmak suretiyle 3.464.000.000 TL.nin 12.1.2000 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle tahsilini talep etmiştir.
Davalılar tahliye davasının neticesi beklendiği için tahliye etmediklerini, istenen cezai şartın haksız ve fahiş miktarda olduğunu savunarak, öncelikle davanın reddini, mümkün olmadığı takdirde cezai şarttan indirim yapılmasını istemişlerdir.
Mahkemece, davanın kabulü ile 3.464.000.000TL. tazminatın 8.1.2002 den itibaren işleyecek faizi ile davalılardan tahsiline karar verilmiş; hüküm, taraflarca temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davalıların sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.
2- Davalıların davacıya ait boş araziyi 1.1.1999-31.12.1999 tarihleri arası otopark olarak işletmek için kiraladığı ve açılan tahliye davası neticesinde icraen 17.12.2001 tarihinde tahliye edildiği taraflar arasında uyuşmazlık konusu değildir. Taraflar arasında imzalanan kira sözleşmesinin 15/b maddesinde kira sözleşmesinin bitiminde sözleşmenin yenilenmeyeceğine kiralayan karar verirse kiracı taşınmazı teslim aldığı şekliyle teslim eder. Teslim tarihinden itibaren geçen her gün için aylık kira bedelinin bir güne düşen miktarının 4 katını maktu tazminat olarak ödemeyi kiracı kabul eder hükmü kararlaştırılmıştır. Davacı kiralayan bu kararlaştırma uyarınca gönderdiği 26.11.1999 tarihli ihtarname ile 2000 yılında kira akdinin yenilenmeyeceğini, dönem sonunda taşınmazın tahliye edilerek teslimini talep etmiştir. Davalılar ihtarnameyi 26.11.1999 ve 29.11.1999 tarihinde tebellüğ ettikleri halde mecuru boşaltmamışlar ancak açılan tahliye davası neticesi 17.11.2001 tarihinde icraen tahliye edilmişlerdir. Davalıların bu tarihten sonraki döneme ilişkin kira ödeme talepleri davacı tarafından kabul edilmemiştir. Kira akdi süresinin bittiği 1.1.2000 tarihi ila, tahliye tarihi olan 17.1.2001 arası dönem için kira sözleşmesinin 15/b maddesinde kararlaştırılan günlük kiranın 4 katı tutarı cezai şartı davalılar ödemekle yükümlüdür. Ne var ki davalılar cezai şartın haksız ve fahiş olduğunu bildirerek indirim yapılmasını talep etmişlerdir. Mahkemece bu hususta bir inceleme yapılmamıştır.
Taraflar arasındaki hukuki ilişki kira akdinden kaynaklanmakta olup davalılar tacir olmadığına göre Borçlar Kanunu'nun 161/son maddesine göre, hakim fahiş gördüğü cezaları tenkis ile mükelleftir. Bu hükmü hakimin resen gözetmesi gerekir.
Ceza koşulunun fahiş olup olmadığı, tarafların iktisadi durumu, özel olarak borçlunun ödeme kabiliyeti ile beraber borcunu yerine getirmemiş olması dolayısıyla sağladığı menfaat, borçlunun kusur derecesi ve borca aykırı davranışın ağırlığı ölçü olarak alınarak tayin edilmeli ve hüküm altına alınacak ceza miktarı hak, adalet ve nesafet kurallarına uygun olarak tespit edilmelidir. Bu yönde inceleme yapılmaksızın karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
3- Davacı idare cezai şart alacağına 12.1.2000 tarihinden itibaren faiz işletilmesini talep etmiş, mahkemece ihtar olmadığından faiz başlangıcı dava tarihi olarak alınmıştır. Kira sözleşmesinde kira akdi yenilenmediği takdirde taşınmaz boşaltılmaz ise günlük kira miktarının 4 katı tutarı cezai şart ödenmesi kararlaştırılmıştır. Kira sözleşmesinin yenilenmeyeceği ve dönem sonunda teslimi talep edildiğine göre kira sözleşmesi süresi sona erdiğinde davalılar tahliye edinceye dek cezai şartı ödemekle yükümlüdürler. Ödenmesi gereken ceza şart hesabında kira miktarı baz alarak alındığından ödenmesi gereken cezai şartın her bir ödeme dönemi dikkate alınarak kendi ödeme döneminden itibaren faiz işletilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.
Sonuç: Yukarıda 1. bentte yazılı gerekçelerle davalıların sair temyiz itirazlarının reddine, 2. bentte açıklanan gerekçelerle davalılar yararına, 3. bentte açıklanan gerekçelerle davacı yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 15.04.2003 gününde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy