(4721 S. K. m. 2) (6762 S. K. m. 18, 20) (YHGK. 07.05.2003 T. 2003/13-332 E. 2003/340 K.)
Dava: Taraflar arasındaki uyarlama davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde taraflar avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşuldu düşünüldü.
Karar: Davacı, davalı ile 1.9.2000 başlangıç tarihli 10 yıl süreli kira sözleşmesiyle aylık 12000. USD. Üzerinden dava konusu mecurun kiralandığını, 21.2.2001 tarihine kadar düzenli olarak ödenen kira bedellerinin dövizde aşırı artış olması nedeniyle ödeme güçlüğüne geçildiğini, dengenin bozulduğunu kira bedelinin 6500.- USD. ye indirilerek uyarlanmasını veya Türk Lirası cinsinden 1 USD.nun 850.000. TL. olarak sabitlenmesini istemiştir.
Davalı, dövizin inişli - çıkışlı rota izlediğini, davacının bunu iyi bildiğini, davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile, dava konusu kiralanan taşınmazın 8.10.2001 tarihinden geçerli olmak üzere aylık kira bedelinin 10.263. USD.ye indirilerek uyarlanmasına fazlaya ilişkin isteminin ve TL. cinsinden uyarlama isteğinin reddine karar verilmiş; hüküm, taraflarca temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davacının tüm, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.
2- Taraflar arasında 1.9.2000 başlangıç tarihli kira sözleşmesi ile aylık kiranın 12000. USD. olarak kiraya verildiği anlaşılmış ve davacı dolardaki ani yükselişi ileri sürerek dengelerin bozulduğunu aylık kiranın günün koşullarına göre uyarlanmasını istemiştir. Asıl olan sözleşmeye bağlılıktır. Uyarlama davaları istisnai bir yoldur. Sözleşmenin günün koşullarına uyarlanabilmesi için beklenmedik şekilde değişen hal ve şartların, tarafların yüklendikleri edimler arasındaki dengeyi aşırı ölçüde ve açık biçimde bozmuş olması ve işlem temelinin çökmüş olması gerekir. Mahkemenin kararına dayanak yaptığı bilirkişi raporunda aylık kira bedelinin 10.263. USD. olarak uyarlanmasının uygun olacağı yönünde görüş bildirilmiştir. Belirlenen bu kira bedelinin dövizde meydana gelen artışın sözleşmeyi çekilmez hale getirildiğini kabulüne hukuken olanak yoktur. Bu durumda sözleşmenin günün koşullarına uyarlanması şartlarından olan İşlem temelinin çökmüş olması şartının bulunmadığının kabulü gerekir.
Öte yandan Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 7.5.2003 tarih ve 2003/13-332 esas, 2003/340 karar sayılı kararında da belirtildiği üzere; TTK.18/1 maddesinde tacirle ilgili açıklamalar vardır. Aynı yasanın 20/2 maddesinde de her tacirin ticaretine ait faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı olarak hareket etmesi gerekir. Basiretli bir iş adamı gibi davranma yükümü aslında objektif bir özen ölçüsü getirmekle ve tacirin ticari işletmesiyle ilgili faaliyetlerinde kendi yetenek ve imkanlarına göre ondan beklenebilecek özeni değil, aynı ticaret dalında faaliyet gösteren tedbirli öngörülü bir tacirden beklenen özenin gösterilmesinin gerekli olduğu kabul edilmektedir. Gerekli tedbirleri almadan sözleşme yapan ve borç altına giren tacirin alabileceği tedbirlerle önleyebileceği bir imkansızlığa dayanması kabul edilebilecek bir durum değildir. Ülkemizde 1958 yılından beri devalüasyonlar ilan edilmekte, sık sık para ayarlamaları yapılmakta, Türk Parasının değeri dolar ve diğer yabancı paralar karşısında düşürülmektedir. Ülkemizdeki istikrarsız ekonomik durum, tacir olan davacı tarafından tahmin olunabilecek bir keyfiyettir. Somut olayda uyarlamanın koşullarından olan öngörülmezlik şartının da oluşmadığı kabul edilmelidir. Bu durumda şartları oluşmayan davanın reddine karar vermek gerekirken, davanın kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz olunan kararın 1. bent uyarınca davacının tüm, davalının sair temyiz itirazlarının reddine, 2. bent gereği kararın davalı yararına BOZULMASINA, oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy