(2004 S. K. m. 67)
Dava: 1- İstanbul Valiliği 2- Gönlü Yamaç ile 1- Almar Tarımsal Paz. A.Ş. 2- Marla Çiçek Soğancılık Tic. A.Ş. vekili avukat Sibel Özcanlı aralarındaki dava hakkında İstanbul 1. Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 24.05.2001 tarih ve 557 - 255 sayılı hükmün Dairenin 21.09.2004 tarih ve 8901 - 12392 sayılı ilamiyle bozulmasına karar verilmişti. Süresi içinde davacı avukatı tarafından kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla dosya incelendi, gereği konuşuldu.
Karar: Davacı, 2.12.1997 başlangıç tarihli sözleşme ile davalılardan Almar A.Ş.'ne, 288.648m2 yüzölçümündeki Büyükdere Fidanlığını kiraya verdiğini, diğer davalının da sözleşmeyi kefil olarak imzaladığını, davalıların 2.9.2000-2.12.2000 tarihleri arasındaki işletme bedelini ödemediklerini, yapılan icra takibine de itiraz ettiklerini ileri sürerek itirazın iptaline %40 tazminatın tahsiline karar verilmesini istemiştir.
Davalılar, sözleşmeden sonra ruhsat almak amacıyla İl Tarım Müdürlüğüne başvurduklarını, kiralananın %43,4 oranındaki kısmında nematod hastalığı tesbit edildiğini, kiralananın ayıplı olması nedeniyle davacıya karşı muarazanın meni davası açtıklarını ileri sürerek davanın reddini dilemişlerdir.
Mahkemece, sözleşmenin halen yürürlükte olup, feshedildiğinin ispatlanamadığı, davalıların davacıya karşı muarazanın men'i davası açmalarının, sözleşmeden doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağı gerekçesiyle davanın kabulüne ilişkin verilen karar, davalılardan Almar A.Ş.'nin temyizi üzerine Dairemizce bozulmuş, davacı bu kez karar düzeltme talebinde bulunmuştur.
1- Temyiz ilamında belirtilen gerektirici nedenler karşısında usulün 440. maddesinde sayılan nedenlerden hiç birisine uygun olmadığına göre davalının aşağıdaki bent kapsamı dışında kalan sair karar düzeltme itirazlarının reddi gerekir.
2- Dava, davacı kiralayan tarafından 2.9.2000 - 2.12.2000 tarihleri arasındaki kira bedelinin tahsili için başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemine ilişkin olup, taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalıya kiralanan taşınmazların gizli ayıplı olarak teslim edilip edilmediği, kira müddetince de sözleşmede belirtilen amaca uygun hazır tutulup tutulmadığı hususlarında toplanmaktadır. Taraflar arasında düzenlenen 2.12.1997 tarihli hasılat kira sözleşmesi ile Büyükdere Fidanlığı olarak bilinen ve 533 ada 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 sayılı parseller ile 534 ada, 1, 2, 3, 4, 27 sayılı parsellerden oluşan toplam 288.648M2 lik taşınmazların davalıya kiraya verildiği ve bu taşınmazlar üzerinde ayrıca, su kuyuları, pompaları, 75 kişi kapasiteli yurt binası, lojmanlar, yemekhane, çamaşırhane, marangozhane, sera, depo, hangar gibi müştemilatların bulunduğu ve davacıya bunların da teslim edildiği anlaşılmaktadır. Yine ihale şartnamesinin 1/son maddesinde, arazinin tamamının kullanılabilir durumda olduğu belirtildikten sonra, %9 meyva fidanlığına, %1 sebze tarımına, %30 işletme ve tesislerine, %16 meyvalı fidan üretimine, %44 sera ve tarla süsü bitkileri üretimine tahsisli olduğu belirtilmiştir. Daha sonra 8.5.1998 tarihinde davalının İl Tarım Müdürlüğünden yetiştirme ruhsatı istediği ve tamamı 70 ayrı parselde 28 ayrı parselin nematod hastalıklı olduğundan bahisle geriye kalan 42 parsele yetiştirme ruhsatı verildiği, sebze üretimi, fidanlık, süs bitkileri yetiştirilmesi gibi birden fazla amaç ile tahsis edilmiş ve 70 ayrı parselden oluşan taşınmazlar üzerinde amaca uygun üretimler yapıldığı ve taşınmazlar üzerindeki bina ve müştemilatlarının da davacı tarafından kullanıldığı, nematod hastalığı nedeniyle yetiştirilen fidanların imhasının ilgili bakanlık tarafından istenilmesi üzerine, İstanbul 2. İdare Mahkemesinin 2000/1399-892 sayılı kararı ile idare işleminin iptal edildiği görülmektedir. Kesinleşen İdare Mahkemesi kararında, söz konusu taşınmazlarda görülen hastalığın toprak yapısı itibariyle çoğalma imkanı olmadığı gibi, üreyen cins de olmadığı bu itibarla yetiştirilen fidanların imhasına gerek olmadığı tespit edilmiştir.
Öte yandan, her davanın dava tarihindeki hukuki duruma göre incelenip sonuçlandırılması zorunlu olup, eldeki dava 10.3.2000 tarihinde açılmıştır. Dava tarihinden önceki dönemlere ilişkin doğan kira borçlarını ve daha da önemlisi, yine geçmiş 2.12.1999 ila 2.3.2000 tarihleri arasındaki kira bedelinin tahsili ile ilgili İstanbul 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2000/340 esas, 2000/641 karar sayılı dava dosyasında verilen ve kesinleşen mahkeme kararının da ortadan kaldırılacak şekilde hüküm tesisi mümkün değildir.
Dava konusu taşınmazların büyük bir kısmı gerek meyve-bitki üretiminde gerekse bina ve müştemilatı olarak davalı tarafından kullanıldığına, yetiştirilen ürünlerin, imhasını gerektirecek nitelikte ve ağırlıkta nematod hastalığına bulaşık olmadıklarının da tespit edilmiş bulunmasına göre mahkemece, dava tarihi itibariyle davalının kullanarak ekonomik olarak yararlandığı alan ve binalarla ilgili bir ayrım ve araştırma yapılarak davalının belirlenen bu kısmın kira bedellerinden sorumlu tutulacak şekilde hüküm tesisi gereklidir. Yerel mahkeme kararının bu sebeplerle bozulması gerekirken, Dairemizce, sehven sözleşme tarihinden dava tarihine kadar doğmuş tüm kira bedellerini ve geçmiş döneme ilişkin kesinleşen mahkeme kararlarını da ortadan kaldıracak şekilde karar verilmesi isabetsiz görülmüş ve davacının bu yöne ilişkin karar düzeltme itirazlarının kabulüne karar vermek gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda (1) nolu bentte yazılı nedenlerle davacının sair karar düzeltme itirazlarının reddine, (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle Dairemizin 21.9.2004 tarih ve 2004/8901-12392 sayılı bozma ilamının kaldırılmasına ve kararın yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 23.05.2005 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy