(4721 S. K. m. 2, 15) (818 S. K. m. 54, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 98, 452)
Dava: Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda; ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Davacı vasi, kısıtlı N.'ın maaşını davalı bankanın şubesinden aldığını, kendisini borç altına sokacak işlemler yapamayacağı halde davalı bankadan tüketici kredisi çektiğini, davalı banka tarafından maaş hesabına bloke konularak kredinin tahsili yoluna gidildiğini ileri sürerek kredi sözleşmelerinin iptalini talep etmiştir.
Davalı, kısıtlının kendisini tam ehliyetli bir kişi olarak gösterip dört ayrı tüketici kredisi kullandığını, davacı tarafın zarardan sorumlu olduğunu savunarak davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece, kısıtlı kişinin yaptığı işlemlerin hukuki sonuç doğurmayacağı gerekçesiyle davanın kabulüne, kredi sözleşmelerinin iptaline karar verilmiş; hüküm, davalı banka tarafından temyiz edilmiştir.
Uyuşmazlık, psikolojik rahatsızlığı nedeniyle 05.07.2007 tarihinde hacir altına alındığı anlaşılan kısıtlı N.'ın, davalı banka ile yaptığı Tüketici Kredisi Sözleşmeleri uyarınca almış olduğu kredilerden dolayı sorumlu olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Kural olarak tam ehliyetsiz kişilerin hukuki işlemleri hükümsüzdür (TMK md. 15). Ancak bu kuralın istisnaları vardır. Bunlardan biri TMK'nun 2. maddesinde de öngörülen dürüstlük kuralıdır. Buna göre, Herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. TMK'nun 15. maddesinde hükme bağlanan kuralın istisnalarından biri de, B.K.'nun 54. maddesi hükmüdür. B.K.'nun 98/2. maddesi yollamasıyla sözleşmeye aykırılık hallerinde de uygulanması mümkün olan B.K.'nun 54/1. maddesi uyarınca hakkaniyet elverdiği takdirde tam ehliyetsiz olan kişi diğer tarafın batıl hukuki işlemin hüküm ifade ettiğine güveni nedeniyle oluşan zararından sorumludur.
TMK'nun 452/2. maddesinde ise, vesayet altındaki kişinin fiil ehliyetine haiz olduğu hususunda diğer tarafı yanıltmış olması halinde onun bu yüzden uğradığı zarardan sorumlu olacağı öngörülmüştür. Buna göre kendisini ehil bir kişi gibi gösterip hukuki işlem yapan ve bu suretle karşı tarafı zarara uğratan ehliyetsiz kişinin bu zarardan sorumlu olacağının kabulü gerekir. Kanun, tam ehliyetsizlerin yaptıkları hukuki işlemleri batıl sayarken bu gibi kimseleri korumak, kendi menfaatlerine aykırı işlemleri yaparak 3. kişilerce sömürülmelerine engel olmak amacını gütmüştür. Bu tehlikenin ortadan kalktığı normal bir insanla eşdeğer tarzda hareket ettiği durumlarda, hukuki muamelenin hükümsüzlüğünü ileri sürmek hakların kötüye kullanılması niteliğinde olacağından kanun bunu himaye etmez. 09.03.1955 gün 22/2 sayılı Yargıtay içtihadı Birleştirme Kararı'nda da belirtildiği gibi, mümeyyiz olmayan kimse temyiz kudretini haiz olsa idi aynı surette hareket edecek, yani normal bir insan dahi aynı tarzda muamelede bulunabilecek idiyse ehliyetsiz olduğundan bahisle muamelenin hükümsüzlüğünü ileri sürememelidir.
Somut olayda, davacı ülkemizde tam ehliyetli kişilerin dahi her zaman yararlanma olanağı bulamadıkları dört ayrı tüketici kredisinden yararlanmış ve bu suretle bir menfaat elde etmiştir. Davalı bankanın ödeme talebine kadar tam ehliyetli biri gibi hareket edebilen davacının, borcun ifası istendiğinde ehliyetsizliğini ileri sürerek ifaden kaçınması hakkın kötüye kullanılmasının tipik bir örneğidir.
Öte yandan, B.K.'nun 61-66. maddelerinde düzenlenen sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre hacir altındaki kişinin karşı tarafın aleyhine olacak şekilde kendi malvarlığında meydana gelen sebepsiz zenginleşme oranında sorumlu olacağı kuşkusuzdur. Zira, sebepsiz zenginleşmenin iade borcunun doğması bakımından fiil ehliyetinden yoksun olmak sonuca etkili değildir. Bu durumda Mahkemece, yukarıdaki açıklamalar dikkate alınarak banka kayıtları üzerinde konusunda uzman bir bilirkişiye inceleme yaptırılarak davacının sorumlu olacağı miktar yönünden ayrıntılı ve Yargıtay denetimine elverişli rapor alındıktan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilerek varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı gerekçelerle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir, bozmayı gerektirir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz edilen hükmün davalı yararına BOZULMASINA, peşin alınan 18.40.-TL temyiz harcının istek halinde iadesine, 22.12.2011 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy