14. Hukuk Dairesi
MAHKEMESİ:Asliye Hukuk Mahkemesi
DAVALILAR: ... vd.
Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 16.10.2015 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı kurulması talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 17.05.2016 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalılar ..., ... ve ... tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
K A R A R
Dava, TMK'nin 747. maddesi uyarınca geçit hakkı istemine ilişkindir.
Davacı vekili, 105 ada 5 parsel sayılı taşınmazın genel yola çıkışının bulunmadığını belirterek geçit hakkı tanınmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Bir kısım davalılar, davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, davanın kısmen kabulüyle, davalı ...'a karşı açılan davanın reddine, 105 ada, 3 ve 4 parsel sayılı taşınmazlar maliki muris ... mirasçılarına karşı açılan davanın kabulüne karar verilmiştir.
Hükmü, davalılar ..., ... ve ... temyiz etmişlerdir.
Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “Mutlak geçit ihtiyacı” veya “Geçit yoksunluğu”, ikincisine de “Nispi geçit ihtiyacı” ya da “Geçit yetersizliği” denilmektedir.
Türk Medeni Kanununun 747/2. maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.
Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliğine uygun atanacak bilirkişiler aracılığı ile objektif kriterler esas alınarak belirlenmelidir. Saptanacak bedel hükümden önce depo ettirilmeli, şayet dava tarihi ile hüküm tarihi arasında taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş ve bu sürede de geçit için öngörülen bedel davanın daha başında belirlenmişse, bu bedelin ödenmesine karar verilmesi halinde, mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olunacağı durumlarda hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak davranışları önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tesbiti yapılmalıdır.
Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3 ve 1012. maddesi ile yeni Tapu Sicil Tüzüğünün “İrtifak hakları ve taşınmaz yükünün tescili” başlıklı 30. maddesi gereğince kütük sayfasında ayrılan özel sütununa tesciline karar verilmelidir.
Somut olaya gelince, davalılara ait 105 ada 4 parselin kullanım bütünlüğü bozularak parseli ikiye böler şekilde tesis edilen geçit irtifakı yukarıda belirtilen bölünmezlik ilkesine aykırı düşmektedir. Hükme esas alınan 23.02.2016 tarihli fen bilirkişisi raporuyla dosya kapsamında bulunan 16.02.2016 tarihli fen bilirkişisi raporları arasında özellikle raporlarda B harfi ile gösterilen geçit güzergahı bakımından çelişki bulunmaktadır. Bunun yanında, 23.02.2016 tarihli fen bilirkişisi raporunda B harfi ile gösterilen geçit güzergahı taşınmazı ikiye bölerek ekonomik bütünlüğünü olumsuz yönde etkilemektedir.
O halde öncelikle, her iki rapor arasındaki çelişkinin giderilmesi, hükme esas alınan raporda B harfı ile gösterilen geçit güzergahının 105 ada 4 parseli ikiye bölmesinin bir zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığının araştırılması, zorunluluktan kaynaklandığının anlaşılması halinde dava konusu 105 ada 4 parselin ikiye bölünmesi nedeniyle değer kaybının bilirkişiye tespit ettirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekir. Ayrıca bilirkişiye geçit olarak tespit ettiği tüm alternatiflerin infaza elverişli olması için ölçekli kroki ile belirtmesinin istenmesi uygun geçit güzergahı belirlenerek geçit irtifakı kurulması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, bu sebeple kararın bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin yatırılan harcın istek halinde yatıranlara iadesine kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 04.02.2020 tarihinde oy birliği ile karar verildi.