(1086 S. K. m. 292)
Dava: Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 25.9.1996 gününde verilen dilekçe ile tapu iptali, tescil ve ortaklığın tesbiti istenmesi üzerine bozma ilamlarına uyularak yapılan muhakeme sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 8.6.2005 günlü hükmün Yargıtay'ca, duruşmalı olarak incelenmesi davalı Ş. Tokat ve davalı İ. Tokat tarafından istenilmekle, tayin olunan 7.3.2006 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalı vekili İ. Tokat ve davalılar vekili Av. S. Pak geldiler. Karşı taraftan gelen olmadı. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamaları dinlendi, duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
Karar: Dava, inanç sözleşmesine dayalı tapu iptali tescil ayrıca adi ortaklığın varlığı ve bu ortaklıktaki hisse oranın tesbiti istemleri ile açılmıştır.
Mahkemece dava konusu 103 ada 7 parsel sayılı taşınmazdaki davalılardan Ş. Tokat'ın 1557/2400 olan payından 312/3200 payın iptali ile davacı adına tesciline, taşınmaz üzerindeki tesislere ve fabrika işletmesine davacının adi ortak olduğunun tesbitine karar verilmiş, hükmü davalılar temyiz etmiştir. İstemin dayanağını, davacı ile davalılardan İ. Tokat arasında düzenlenen "protokol" başlıklı 12.5.1993 tarihli sözleşme teşkil etmektedir. Bu sözleşmede yanlarca dava konusu parsel üzerindeki fabrika binaları içindeki makineler ve müştemilat, malik olan M. Yiğittaşçı'dan 800 Milyon TL. bedelle satın alındığında 156/800 payın davacıya 644/800 payın ise İ. Tokat'a ait olacağı yazılıdır. Aslında inanç ilişkisinin 5.2.1947 tarih 20/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca yazılı delil ile kanıtlanması gerekir ise de yukarıda sözü edilen bu belge ve ekindeki senet HUMK. nun 292 maddesi gereğince yazılı delil başlangıcı niteliğinde olduğundan artık inanç ilişkisinin varlığı tanık delili ile de kanıtlanabilir. Tüm dosya içeriği ve dinlenen tanık beyanlarından taraflar arasında bir inanç ilişkisi bulunduğu, davalılardan Ş.'nin diğer davalı İ.'in eşi olduğu, davalı Ş.'nin üzerinde Fabrika Makineleri ve müştemilatı bulunan taşınmazı mevcut durumu ile satın almasının hayatın olağan akışına uygun düşmeyeceği, böylece davalı Ş. yönünden de muvazaa ilişkisinin varlığı kanıtlanmıştır. O yüzden Mahkemenin davalılardan Ş. üzerindeki payın dava dışı M. Yiğittaşçı'dan satın alınan 2/4 oranındaki paya bağlı olarak iptal edilip, davacı adına tescilinde usul ve yasaya aykırı bir yön yoktur. Davalıların bütün bunları amaçlayan temyiz itirazları yerinde görülmemiş reddi gerekmiştir.
Davalıların adi ortaklığın ve bu ortaklıktaki davacının hisse oranının tesbitine ilişkin temyiz itirazlarına gelince;
Gerçekten yanlar arasındaki 12.5.1993 tarihli protokol başlıklı sözleşme ve bu sözleşmede zikredilen 6.3.1993 tanzim tarihli senet adi ortaklık ilişkisinin varlığını açık-seçik şekilde göstermektedir. Başka bir deyişle söylemek gerekirse davacı Kazım Acar 103 ada 7 parsel sayılı taşınmaz üzerindeki o tarihteki M. Yiğittaşçı'nın maliki olduğu taşınmaz ile bu taşınmaz üzerinde bulunan fabrika binası ve içindeki Makineler ile tüm müştemilatın o günkü hal ve durumuna 312/3200 oranda ortak olmuştur. Ne var ki fabrika işletmesi o günkü durumu ile korunmamış genişletilmiş ve iyileştirilmiştir. Türk Medeni Kanunun 684. ve 718 nci maddeleri hükmünce arz üzerindeki mülkiyet hakkı üstünü ve altını kapsayacağından bir şeye malik olan kimse o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olacağından, davacıda arz üzerindeki fabrikanın bugünkü hal ve durumuna payı oranında malik ve adi ortak olmuştur. Ortaya çıkan bu durumun somut olay Adaletine uygun düşmediği, davacının bu gün için 12.5.1993 tarihindeki adi ortaklık ilişkisiyle hak kazandığından daha fazlasını kazandığı bir bakıma sebepsiz zenginleştiği gerçektir.
Uyuşmazlık konusu Ticari işletmenin sözleşme tarihindeki durumun ne olduğu ise Çorum Satış Memurluğunun 1992/124 sayılı satış dosyasındaki bilgi, belge ve bilirkişi raporlarında gösterilmiştir. Sözleşme tarihindeki bu durumun ne olduğunun ayrıca emaye fabrikasının Ticari defter ve kayıtları ile ve Demirbaş defterlerinden de incelenmesi mümkündür. İşte davacı o tarihlerde dava dışı Kemal, Kenan ve M.'ya satışı yapılan fabrikanın o günkü halinin ortağıdır. Bu tarihten sonra yapılan iyileştirme ve genişleme maliyetlerinin davalılar tarafından yapılmış değer artışı davalılarca sağlanmıştır. Ancak burada hemen belirtilmelidir ki davacıyı fabrikanın 1993 yılındaki değeri üzerinden ortak yapmak taraflar arasındaki yarar-zarar dengesini bozacak işlem temelinin çökmesine neden olacaktır. Burada değişen durumlara göre sözleşme Adaletinin bozulmaması için uyarlama yapılarak objektif Adalet dengesi kurulmalıdır. Bütün bu anlatımlardan sonra Mahkemece yapılması gereken iş;
Davacının ortaklığı ve Adi Ortaklıktaki hissesinin tesbiti istemine ilişkin olarak, konusunda uzman bilirkişilerden oluşturulacak bilirkişi huzuru ile yerinde keşif yapılarak ayrıca fabrikanın Ticari defter ve kayıtları da incelenerek 103 ada 7 parseldeki Ticari işletmenin 1993 yılındaki aktifini belirlemek bu belirlemeye göre davacının 312/3200 hissesinin parasal karşılığının bilirkişilere hesaplatmak, bu değeri keşif tarihine göre yöntemince güncelleştirmek, ayrıca işletmenin keşif tarihindeki aktifini aynı yöntem ile bulmak, ortaya çıkacak farktan davacının 312/3200 hissesi dışındakini davalıların genişleme ve iyileştirme masrafları olduğu kabul edilerek bu bedeli münhasıran davalılara ödenmek üzere davacıya depo ettirmek ve birlikte ifa kuralları uyarınca ancak bu takdirde davacıyı 103 ada 7 parseldeki fabrika işletmesine saptanan oranda ortak yapmak olmalıdır.
Tüm bu yönler üzerinde durulmadan davacının sebepsiz zenginleşmesine neden olur şekilde ortaklığın tesbiti hükmü kurulması doğru olmamış kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 450 YTL. duruşma vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, peşin harcın istek halinde iadesine, 09.03.2006 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy