(4721 S. K. m. 747) (743 S. K. m. 671)
Davacı Ahmet Sönmez vekili tarafından, davalı Yaşar Pala ve arkadaşları aleyhine verilen 16.1.2003 tarihli dilekçe ile geçit hakkı, keza Cevriye Çalışkan ve arkadaşları aleyhine 4.12.2003 tarihinde verilen dilekçe ile geçit hakkı istenmesi üzerine davalar birleştirilerek yapılan duruşma sonunda; Yaşar Pala ve arkadaşları hakkındaki davanın kabulüne dair verilen 20.7.2005 tarihli hükmün Yargıtay'ca tetkiki davalı Yaşar Pala tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içindeki tüm kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
Dava, Türk Medeni Kanunu'nun 747 (önceki Medeni Kanunu'nun 671.) maddesine dayanılarak açılmış geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir. Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedenidir. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine mutlak geçit ihtiyaç veya geçit yoksunluğu, ikincisine de nisbi geçit ihtiyacı ya da geçit yetersizliği denilmektedir.
Geçit hakkı verilmesine ait davalarda bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz müşterek mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir. Geçit ihtiyacı olan kişi davasını öncelikle taşınmazların mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun taşınmaz malikine karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana yöneltmelidir.
Mahkemece uygun geçit yeri saptanırken öncelikle taraf yararlarının gözetilmesi gerekir. Zira, geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit gereksiniminin nedeni, taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının subjektif arzularına göre değil objektif esaslara uygun belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
Somut olaya gelince;
Dava 5182 parsel lehine, 3658 ve 3659 parsel malikleri aleyhine geçit hakkı istemi ile açılmıştır. Mahkemece yalnızca burası ve bunun dışında iki alternatif değerlendirilerek hüküm kurulmuştur. Uygun güzergah saptanması için yapılan araştırma ve inceleme yeterli değildir. 3159 parsel çok küçük olduğundan geçit için bir miktarı ayrıldığında ekonomik değerini büyük oranda yitirecektir. Tüm alternatiflerin araştırılarak en uygun ve en ekonomik olan güzergahın tespit edilmesi gerekir. Bunun için davacının 5182 parselinin güneyinde yer alan 3662 parselin güneyinden veya 3662 parselin güneyi ile batıya doğru 3660 ve 3661 parsel sınırından genel yola ulaşma yahut başka uygun alternatiflerin araştırılması gerekir. Bunun için değerlendirilecek bütün alternatif parsel maliklerinin harçlı dilekçe ile davaya katılmaları veya ayrı bir dava açılması için yeterli süre verilerek bu dava ile birleştirilmesi sağlanarak üretilecek alternatiflerden en uygunu üzerinden geçit kurulması yerine eksik inceleme ve araştırma ile karar verilmesi doğru görülmemiş hükmün bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarda açıklanan sebeplerle davalının temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin harcın istem halinde yatırana iadesine, 12.06.2006 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy