(4721 S. K. m. 747)
Dava: Davacılar vekili tarafından, davalılar aleyhine 26.12.2004 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı kurulması istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davalı Farin Kimya San. Tic. Ltd. Şti aleyhine açılan davanın kabulüne, diğer davalılar yönünden reddine dair verilen 06.06.2007 günlü hükmün Yargıtay'ca, duruşmalı olarak incelenmesi davalı Farin Kimya San. Tic. Ltd. Şti vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 26.02.2008 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davalı Farin Kimya San. Tic. Ltd. Şti vekili Av. Birsen Teke ile karşı taraf davacılar vekili Av. Murat Unganer geldiler. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamaları dinlendi. Duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
Karar: Davacı, 16 parsel sayılı taşınmazı yararına davalılara ait 17, 20, 24, 15, 4 552 ve 553 parsel sayılı taşınmazlardan 2,5 metre eninde geçit hakkı kurulmasını istemiştir.
Mahkemece, 16 parsel sayılı taşınmaz yararına 17 ve 552 (tevhiden 594) parsel sayılı taşınmazdan geçit kurulmasına, diğer parseller yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Hükmü, davalı 17 ve 552 (tevhiden 594) parsel sayılı taşınmaz maliki Farin Kimya Sanayi Lmt. Şti. vekili temyiz etmiştir.
Dava, Türk Medeni Kanunu'nun 747 maddesine dayanılarak açılmış geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir. Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedenidir. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine mutlak geçit ihtiyaç veya geçit yoksunluğu, ikincisine de nispi geçit ihtiyacı yada geçit yetersizliği denilmektedir.
Mahkemece uygun geçit yeri saptanırken öncelikle taraf yararlarının gözetilmesi gerekir. Zira, geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit gereksiniminin nedeni, taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil objektif esaslara uygun belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
Uygun güzergah saptanırken, aleyhine geçit kurulan taşınmazın kullanım bütünlüğü bozulmamalıdır. Taşınmazın kullanım bütünlüğünün bozulmasının zorunlu olduğu hallerde bu husus gerekçelendirilerek geçit hakkı tesisi edilmelidir.
Somut olayda: 17, 20 ve 552 parsel sayılı taşınmazların dava tarihinden önce davalı Farin Kimya Sanayi Lmt. Şti, ne ait olduğu, 552 parsel sayılı taşınmazda fabrika ve idare binasının bulunduğu 17 ve 20 parsel sayılı taşınmazlarla birlikte bir bütün olarak kullanıldığı ve faaliyet alanının genişletilmesi amacıyla 7.3.2003 tarihinde de Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı Teşvik Uygulama Genel Müdürlüğünden Yatırım teşvik belgesi alındığı anlaşılmıştır.
Davalı Farin Kimya sanayi Lmt. Şti. faaliyet alanını genişletmek amacıyla bir bütün olarak kullandığı 17, 20, 552 parsel sayılı taşınmazlarını yargılamalar sırasında 25. 4. 2004 tarihinde tevhit etmiş ve 594 parsel sayılı taşınmaz oluşmuştur. Az yukarıda açıklandığı üzere geçit hakkı kurulurken fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi uyarınca uygun güzergah saptanırken ilke olarak aleyhine geçit kurulan taşınmazın kullanım bütünlüğün bozulmaması gerekir.
Her davanın açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirilmesi gerekir ise de; 17, 20 ve 552 parsel sayılı taşınmazlar dava tarihinden önce davalı Farin Kimya Sanayi Lmt. Şti. ne ait olup dosyadaki delillerden dava tarihinden önce de bir bütün olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yargılamalar sırasında yapılan tevhit işlemi fiili kullanım şeklinin yasal hale getirilmesinden ibarettir. Mahkemenin kabul ettiği şekilde geçit hakkı tesisi tevhit sonucu oluşan 594 parsel sayılı taşınmazın kullanım bütünlüğünü bozacağından fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesine uygun olduğu kabul edilemez.
Hal böyle olunca, mahallinde yeniden keşif yapılarak tevhit edilen parsellerin en son kullanım durumları da nazara alınarak yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda en uygun alternatif belirlenmeli, uzman bilirkişilerden buna ilişkin rapor alınmak suretiyle davacının geçit ihtiyacı karşılanmalıdır.
Tüm bu yönler bir yana bırakılarak yazılı gerekçe ile ve taşınmazların ekonomik bütünlüğü bozulacak şekilde istemin hüküm altına alınması doğru olmadığından karar bozulmalıdır.
Sonuç: Yukarıda yazılı nedenlerle temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, istek halinde peşin yatırılan temyiz harcının yatırana iadesine, 550,00 Y.T.L Yargıtay duruşma vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı Farin Kimya San. ve Tic. Lmt. Şti.ne verilmesine, 26.02.2008 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy