(4721 S. K. m. 747, 748, 1012) (6100 S. K. m. 124) (Tapu Sicil Tüzüğü m. 30)
Davacılar vekili tarafından, davalılar aleyhine 26/01/2015 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı kurulması talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 26/01/2015 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı ... tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesi gereğince geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir.
Davacı, elbirliği halinde paydaşı olduğu ... İli, ... İlçesi, 359 ada 8 parsel sayılı taşınmazın genel yola çıkışı bulunmadığını, diğer elbirliği paydaşlarının davaya muvafakatlarını sağlayacağını belirterek taşınmazın bitişiğinde bulunan 359 ada 19 parsel sayılı taşınmazdan geçit hakkı kurulmasını istemiştir.
Bir kısım davalılar, davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece, davanın kabulü ile davacı ...'ın elbirliği halinde maliki olduğu ... ili, ... ilçesi ... Mah. ... civarı mevkii 359 ada 8 parsel sayılı taşınmaz lehine ve davalı ile dahili davalıların malik olduğu ... İli, ... İlçesi ... Mah. ... civarı mevkii 359 ada 19 parsel sayılı taşınmaz aleyhine, icra olunan keşifte fen bilirkişi ....' nun 16.07.2012 tarihli raporunun kroki kısmında 359 ada 19 parsel sayılı taşınmaz içinde kalan ve taşınmaz üzerindeki binanın kenarından geçen kırmızı kalemle boyalı merdiven ve devamı şeklindeki hali hazırda mevcut 9.14 m² lik alanda TMK 747 madde uyarınca geçit hakkı tesisine karar verilmiştir.
Hükmü, davalı ... temyiz etmiştir.
Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “Mutlak geçit ihtiyacı” veya “Geçit yoksunluğu”, ikincisine de “Nispi geçit ihtiyacı” ya da “Geçit yetersizliği” denilmektedir.
Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda, bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz paylı mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.
Geçit tesisi davalarında başlangıçta davacı tarafından öngörülemediğinden dava dilekçesinde talep edilen yer dışındaki güzergahlardan da geçit kurulması gerekebilir. Bu güzergah üzerindeki taşınmazların maliklerine dava dilekçesi ile husumet yöneltilmemiş olması kabul edilebilir bir yanılgıya dayandığından 6100 sayılı HMK’nun 124. maddesi gereğince dürüstlük kuralına aykırı olmayan bu taraf değişikliği talebi kabul edilerek davacının bu kişilerin harçsız olarak davaya katılmalarını sağlamasına imkan verilmelidir.
Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.
Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hallerde, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.
Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.
Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3 ve 1012. maddesi ile yeni Tapu Sicil Tüzüğünün “İrtifak hakları ve taşınmaz yükünün tescili” başlıklı 30. maddesi gereğince kütük sayfasında ayrılan özel sütununa tesciline karar verilmelidir.
Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.
Yukarıda açıklanan genel ilkeler ışığında somut olaya gelince; mahallinde yapılan 13.06.2012 tarihli keşif sonrası dosyaya sunulan 16.07.2012 tarihli fen bilirkişi raporunda davacının paydaşı olduğu 359 ada 8 parsel lehine geçit tesisi için 2 alternatif güzergah belirlenmiş, bunlardan ilk alternatif krokide 359 ada 11 parsel üzerinde gösterilen 16,52 m2'lik kısımdan; ikinci alternatif ise 359 ada 19 parsel üzerinde gösterilen binanın kenarından geçen merdivenin devamı şeklindeki 9,14 m2'lik kısımdan geçmektedir. Mahkemece, 359 ada 19 parsel sayılı taşınmazdaki kısmın halihazırda mevcut olduğu ve davacı tarafından daha önceden de kullanıldığı gerekçesiyle geçit hakkı 2. alternatifteki güzergahtan tesis edilmiştir. Ancak bu güzergah üzerinde kurulacak geçidin bir kısım davalılara ait 359 ada 19 parsel sayılı taşınmazı ikiye bölmek suretiyle taşınmazın kullanım şeklini ve ekonomik bütünlüğünü bozacağı anlaşıldığından, bu güzergah üzerinde geçit hakkı kurulması doğru görülmemiştir. Mahkemece diğer alternatifler araştırılarak en uygun yerden geçit hakkı tesisi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; davalı ...'ın temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin yatırılan harcın yatırana iadesine, 30.11.2020 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)