Mahkemesi:Asliye Hukuk Mahkemesi
Yukarıda tarih ve numarası yazılı bozmaya uyularak verilen hükmün temyizen tetkiki davacı vekili, davalı... İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili ile davalı ... Mim. Müh. Müş. Hiz. Ltd. Şti. vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçelerinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:
- K A R A R -
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanmış olup, yaklaşık maliyetin hazırlanmasında abartılı metrajlar ve afaki imalâtlara yer verilmesi, tadilat ve onarımların bir kısmı az miktarda yapılmış, bir kısmı hiç yapılmamış olmasına rağmen tamamı yapılmış gibi gösterilerek fazla ödeme yapılmak suretiyle idarenin zarara uğratılması nedenleriyle idarenin uğradığı zararın ve haksız tahsil edilen iş bedelinin, yüklenici şirket ile yaklaşık maliyeti hazırlayan müşavir şirket ve kontrol görevini ihmal ederek fazla ödeme yapılmasına neden olan idare elemanından tahsili istemine ilişkin olup; mahkemece davanın davalılar ..., ..., ..., ... yönünden reddine, davalılar... Turizm, ... Mimarlık ile ... ve ... yönünden kısmen kabulüne dair verilen karar, davacı idare, davalı... İnşaat Turizm Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. ile ... Mimarlık Mühendislik Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti. vekillerince temyiz edilmiştir.
1086 sayılı HUMK'nın yürürlükte olduğu dönemde çıkarılan 09.05.1960 tarih, 1960/21 Esas, 1960/9 Karar sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı'nda; Yargıtay bozma kararına uyulmakla orada belirtilen biçimde işlem yapılması yolunda lehine bozma yapılan taraf yararına usulî kazanılmış hak, aynı doğrultuda işlem yapılması yolunda yerel mahkeme için de zorunluluk doğacağı, usulî kazanılmış hakka ilişkin açık kanun hükmü olmasa da temyiz sonucu verilecek bozma kararının hakka ve usule uygun karar verilmesini
sağlamaktan ibaret olan amacı ve muhakeme usulünün hakka varma ve hakkı bulma maksadıyla kabul edilmiş olması yanında hukuki alanda istikrar amacıyla kabul edilmiş bulunması bakımından usulî kazanılmış hak müessesesi usul hukukunun dayandığı ana esaslardan olup kamu düzeniyle de ilgili olduğu belirtilmiştir. 6100 sayılı HMK'da da usulî kazanılmış hakka ilişkin açık bir düzenleme bulunmamakta ise de bu ilkenin uygulanma gerekliliği HMK hükümleri karşısında da varlığını sürdürmektedir. Yargıtay'ın bozma kararına uyan mahkeme, bozma kararı uyarınca işlem yapmak ve hüküm vermek zorundadır. Çünkü, mahkemenin bozma kararına uyması ile, bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usulü müktesep hak doğmuştur.
Yargısal ve bilimsel içtihatlarda “usulî kazanılmış hak” ya da “usulî müktesep hak” olarak adlandırılan bu ilke Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 10.02.1998 tarih, 1987/2-520 Esas, 1988/89 Karar sayılı ilamında “Mahkemenin bozma kararına uymasıyla meydana gelen bozma gereğince işlem yapma ve hüküm verme durumu, taraflardan birisinin lehine ve diğeri aleyhine hüküm verme neticesini doğuracak bir durumdur ve buna usuli kazanılmış hak denilmektedir...” şeklinde tanımlanmaktadır.
Bu açıklamalar kapsamında somut olay değerlendirildiğinde; dairemizin 08.02.2016 tarihli, 2015/5238 Esas, 2016/772 Karar sayılı bozma ilamında; sözleşme tarihi itibariyle gerçek piyasa fiyatlarının ticaret ve sanayi odaları ile ilgili meslek kuruluşlarından sorularak tespit edilmesi gerektiği belirtilmiş ise de mahkemece sadece ... Ticaret Odası'na müzekkere yazılmış, müzekkere cevabında ... Ticaret Odası'na müzekkere yazılması gerektiği bildirilmiş ise de mahkemece ... Ticaret Odası'na yazılan müzekkerenin cevabı gelmeden ek rapor alınmış ve rapor sözleşme tarihi itibariyle gerçek piyasa fiyatlarının ticaret ve sanayi odaları ile ilgili meslek kuruluşlarından sorularak tespit edilmeden hazırlanmıştır. Ayrıca yine bozma ilamında değerlendirilmesi gerektiği bildirilen ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2010/10 Esas sayılı dosya da incelenmemiştir. Bununla birlikte, bozmadan sonra alınan rapora karşı ileri sürülen itirazları karşılayacak şekilde denetleyici rapor alınmadığı, bozmadan önce alınan raporda belirlenen sözleşme dışı işlere yönelik bedel ile bozmadan sonra alınan rapordaki sözleşme dışı işlere yönelik bedelin farklı hesaplandığı, bu durumda raporlar arasında farklılıklar bulunduğu ve farklılıkların giderilmediği anlaşılmaktadır. Bu durumda mahkemece hükme esas alınan rapor bozma ilamına uygun ve Yargıtay denetimine elverişli değildir. Kaldı ki, ilk kararda iadesine karar verilen müşavirlik hizmet bedeline yönelik 2. kararda bir inceleme yapılmadan ve gerekçesiz şekilde reddedilmesi de hatalı olmuştur.
Bu durumda mahkemece yapılacak iş; 6100 sayılı HMK'nın 281/3 maddesi gereğince maddi gerçeğin ortaya çıkması için yeniden oluşturulacak konusunda uzman teknik bilirkişi kurulundan gerekirse yerinde keşif de yapılarak rapora yapılan itirazlar ile önceki raporlardaki çelişkiler de giderilecek şekilde öncelikle sözleşme eki ihale evrakları ve dokümanlarında yapılması kararlaştırılan işlerin dosyada yer alan evraklardan yararlanılarak, gerekirse davaya dayanak teşkil eden belgeler bilirkişiler kuruluna incelettirilerek yapılması kararlaştırılan işlerde hangi imalatlarla ilgili fahiş bedel belirlendiği yönünde itirazların bulunduğu da tespit edilip, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 195. maddesi
uyarınca sözleşme tarihi itibariyle gerçek piyasa fiyatlarının ticaret ve sanayi odaları ile ilgili meslek kuruluşlarından sorularak tespit edildikten sonra bilirkişi kurulundan yaklaşık maliyet cetveli, mahal listesi, ihale evrakları ve sözleşme bedelinin belirlenmesinde davalı idare elemanlarının ihmal ve kusurları bulunup bulunmadığı varsa dereceleri ve miktarları ile davalı yüklenicinin sözleşme ile eki ihale dokümanlarına göre yapımını üstlendiği halde hiç yapmadığı ya da eksik yaptığı işler olup olmadığı ve bunlar sebebiyle kendisine ne miktarda fazla ödeme yapıldığı, kontrol ile geçici kabul komisyonunda görevli olan davalı idare elemanlarının kontrol ve denetim görevini ihmâl sebebiyle fazla ödemeye neden olup olmadıkları ve miktarı konusunda gerekçeli ve denetime elverişli ek rapor alınıp, davalı yüklenici ve müşavirin, ihale evraklarında fiyatın yüksek belirlenmesi ya da hayali imalât gösterilmesinde katkısı bulunup bulunmadığı değerlendirilerek, konuyla ilgili olarak kesinleşmiş bulunan ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2010/10 Esas sayılı dosyasında verilen karar da değerlendirilerek, uygun bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve yanlış değerlendirme ile karar verilmesi hatalı olmuş, kararın bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacı idare, davalı ... ile ... ... Mimarlık Mühendislik Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti.'nin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davacı idare, davalı... İnşaat Turizm Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. ile ... Mimarlık Mühendislik Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti. yararına BOZULMASINA, ödedikleri temyiz peşin harçlarının istek halinde temyiz eden davacı ve davalı... İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye geri verilmesine, 5766 sayılı Kanun'un 11. maddesi ile yapılan değişiklik gereğince alınması gereken 42,60 TL temyiz başvurma harcının temyiz eden davalı ... Mim. Müh. Müş. Hiz. Ltd. Şti.'den alınmasına, karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme isteminde bulunulabileceğine 17.01.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.