(818 S. K. m. 162, 163, 355, 371) (1086 S. K. m. 38, 39, 228, 75)
Dava: Taraflar arasındaki davanın Ankara Üçüncü Asliye Ticaret Mahkemesi'nce görülerek mahkeme ilamında belirtilen gerekçelere binaen verilen 17.9.1976 tarih ve 78/217 sayılı hükmün temyizen tetkiki davalı avukatları tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: Davacı vekili başkaca bütün hakları saklı kalmak üzere takvim bedellerinden 265.000 lira, ajanda bedellerinden haksız kesilen 483.75 lira, ihtiyatı tedbirden 167.50 lira, tespiti delailden 230.25 lira ki toplam 265.881 lira 45 kuruşun tahsilini ve tahsiline değin % 10 temerrüt faizi yürütülmesini, 34.000 liralık teminat mektubunun iadesini, masraf ve vekalet ücretinin davalıya tahmilini 4.3.1963 tarihli dilekçe ile dava ve talep etmiş, davalı vekili de 19.4.1963 ve 31.1.1970, 21.4.1971 tarihli layihalarında yazılı sebeplerden ötürü davanın reddini istemişlerdir.
Mahkemece, 172.315 adet ajanda karşılığı 152.210 lira 70 kuruşun ve 383 lira 75 kuruş gecikme cezasının ve ajandaların teminatı olan 4.000 lira ki toplam 156.593 lira 45 kuruşun davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin isteğinin reddine karar verilmiş, mahalli mahkeme kararı davalı banka tarafından temyiz olunmuştur.
1 - Taraflar arasında BK.nun 355-371. maddelerinde yazılı bir eser sözleşmesi (istisna akdi) yapılmıştır. Davacı ... Matbaası, davalı bankanın vermeyi taahhüt eylediği semen karşılığında 300.000 adet cep takvimi ile 4.000 adet ajandanın tabı imali ve bankaya teslimini hususunda anlaşmışlardır.
Davacı O. ... Noterliği'nin 14.9.1962 gün 4377 sayılı temlik senedi ile ... Bankası Umum Müdürlüğü'ne karşı taahhüt etmiş olduğu işten namına tahakkuk edecek istihkakından 81.129 lirasını BK.nun 162. ve müteakip maddeleri hükümlerine tevfikan ve gayrıkabili rücu olmak üzere ... Ders, Alet ve Malzemeleri ve Endüstrisi A.Ş.'ne, 150.000 lirasını da ... Noterliği'nin 11.6.1962 gün 20623 sayılı senedi ile bütün hukuk ve vecaibi ile birlikte gayrıkabili rücu olarak ... T.A.Ş.'ne devir ve temlik etmiştir.
Davacı O.'nun, alacağını temlik etmesi üzerine durum, davalı ... Bankası tarafından 18.9.1962 gün 3113 sayılı yazı ile ... Ders Alet ve Malzemeleri ve Endüstrisi A.Ş.'ne ve aynı tarih 3112 sayılı yazı ile de ... T.A.Ş.'ne bildirmiş, temlik edene karşı haiz olduğu def'ileri temellük edenlere karşı da dermeyan edebileceğini hatırlatmıştır.
Kanun veya akit ile veya işin mahiyeti icabı olarak menedilmiş olmadıkça borçlunun rızasına bakmaksızın alacaklı alacağını üçüncü şahıslara temlik edebilir. Borçlu temlike vakıf olduğu zaman temlik edene karşı haiz olduğu bilcümle def'ileri temellük edene karşı da ileri sürmek hakkına sahiptir.
Borçlar Kanunu'nun 162. maddesince alacaklının alacağını tahriri şekilde (BK. m. 163) temlik etmesi üzerine alacak, borçlunun malvarlığından çıkarak alacaklının mal varlığına (mamelek) girmiş olur.
Bu vaziyette temellük eden kişi alacaklı yerine geçer. Temlik eden kişinin borçlu ile hukuki ilişkisi kesildiğinden bu takdirde alacağın tahsilini dava ve talep etmek hakkı, onun maliki durumuna geçmiş olan temellük eden kişiye aittir.
Davacı O., davanın açılmasından önce 11.6.1962 ve 18.9.1962 tarihli senetleri ile alacağından 150.000 + 81.129 = 231.129 lirasını temlik etmiş bulunduğundan bu miktar paradan dolayı artık davalıdan alacaklı değildir. Alacağın devri muamelesi meşkuk alacaklar dışında, var olan bir alacağın devri amacına yönelmiş olduğundan devreden kişi, temlik anında alacağın varlığını garanti etmiş sayılır.
Davacı sıfatıyla dava açan kimsenin dava konusu hak üzerinde bir tasarruf yetkisi olmalıdır. Davadan önce alacağını temlik eden kimsenin alacak üzerinde bir tasarruf yetkisi kalmayacağından bu alacağını dava yolu ile takip edemez.
Bir davada kişilerin davacı ve davalı olmak sıfatları hakimin görevinden ötürü (re'sen) veya davalının itirazı üzerine incelenir. (Hukuk Muhakemeleri Usulü-1974 üncü Baskı Prof. Dr. Baki Kuru, Sahife 202-203 ve Medeni Usul Hukuku Dersleri 1975 Baskısı Prof. İlhan E. Postacıoğlu, Sahife 187 ve 466).
2 - Davacı vekili 6.4.1967 ve 5.4.1971 tarihli layihalarında temlik sebebiyle ... aleyhine Ankara Asliye Birinci Ticaret Mahkemesi'ne iptal ve terkin davası ikame olunduğunu ... Ders Alet ve Malzemeleri ve Endüstrisi A.Ş.'ne yapılan temlikin de ihtilafların adli safhalara inkılâp etmiş ve temlikin hukuki ve kanuni niteliği kalmadığını bildirmiştir.
Açıldığı ifade edilen davaların sonucu alınıp alınmadığı temliklerin iptal ve terkin olunup olunmadığı gerekli şekilde soruşturulup tespit edilmeden tahsile mütedair karar verilmesi kanuna ve usule aykırı görülmüştür.
Sonuç: Yukarıda açıklanan sebeplerle mahalli mahkeme kararının davalı yararına BOZULMASINA, 29.03.1977 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy