(818 S. K. m. 356) (1086 S. K. m. 72)
Dava: Yukarıda gün ve numarası yazılı hükmün duruşmalı olarak temyizen incelenmesi davacı ve davalılardan Park Termik Elektrik San. ve Tic. A.Ş. vekillerince istenmiş olmakla duruşma için tayin edilen günde davacı vekili avukat Ahmet Kılıçoğlu ile davalı Park Tic. A.Ş. vekili avukat Mehmet Ay geldi. Davalı TEAŞ Genel Müd. vekili gelmedi. Temyiz dilekçelerinin süresi içerisinde verildiği anlaşıldıktan ve hazır bulunan taraflar avukatları dinlendikten sonra eksiklik sebebiyle mahalline iade edilen dosya tekrar gelmekle dosyadaki kağıtlar okundu işin gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: 1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuna uygun gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre tarafların sair temyiz itirazları yerinde görülmemiş, reddi gerekmiştir.
2- Yanlar arasındaki uyuşmazlık 1.7.1991 tarihli Çayırhan Acıbaşı Kireçtaşı Sahası İşletme İhalesi sözleşmesinden kaynaklanmıştır. Bu sözleşme 15 yıl sürelidir. Sözleşmenin 2. maddesi uyarınca, Bölüm II başlıklı Genel şartname sözleşme ekidir. Genel şartnamenin İşin Konusu başlıklı 2. maddesinde ise ...kireçtaşının çıkartılması, kırılması, gerektiğinde harmanlanması, tesis teslim noktasına kadar taşınması ve usulüne uygun olarak boşaltılması işi ile bu amaç için kullanılacak yolun ve tartım istasyonunun yapımıdır. Hükmüne yer verilmiştir. Yüklenici eseri kuracağı sabit tesisler ve temin edeceği her türlü makina ve ekipmanla imal edecektir. Genel Şartnamenin 4.2. maddesinde ise ... yol şartnamesinde belirtilen yolun yapımı ve trafiğe açık tutulacak biçimde bakımı da işleticiye ilişkin olacaktır hükmü bulunmaktadır. Genel Şartnamenin 30. maddesi uyarınca da, işletici, işletme faaliyetlerinin bir kısmı için taşeron çalıştırmak istediği takdirde taşeronun değerlendirilmesine ışık tutacak her türlü bilgiyi ve düşündüğü sözleşmeyi TEK.'in tetkik ve onayına sunacak ancak TEK.'in yazılı iznini almasını müteakip taşeronla sözleşme yapabilecektir. Buna göre, yüklenicinin bir kısım iş için de olsa taşeron çalıştırması TEK.'in yazılı onayına bağlı tutulmuştur. Başka bir deyişle sözleşme konusu işin bir başka yükleniciye yaptırılması olanaksızdır. Gerçekten, BK. 356. maddesi hükmünce, yüklenici eserin ortaya çıkartılmasında bir başkasıyla sözleşme yapabilirse de bunun aksi taraflarca kararlaştırılabilir. Genel Şartnamenin, sözleşmenin feshini düzenlediği 31.1. maddesinde işleticinin taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi, kısmen veya tamamen aykırı davranması halinde TEK tarafından işleticiye 30 günlük süre verileceği bu süre içinde ihtar edilen konulara uyulmaması halinde TEK.'in sözleşmeyi feshe yetkili olduğu yazılıdır.
Dosyada yer alan 10.8.2000 tarihli tutanağa dayanılarak davalı Park Termik Elektrik madencilik San. A.Ş.nin davacıya 11.8.2000 tarihli ihtarnameyi göndererek işlerin tümü ile taşerona devredilip yürütüldüğünün saptandığını, bu durum sözleşmeye aykırılık teşkil ettiğinden giderilmesini talep ettiği görülmektedir. Buna karşı davacı Limak Ltd. Şti. tespit yaptırmış, işyerinde bazı kamyon, kepçe ve greyderin mevcudiyeti saptanmış ise de, özellikle, taşeron Aslanoğlu Koll. Şti.de forman olarak çalışan Latif Koyuncu'nun düzenleme şekildeki ifade beyanı ve davacının davalılara keşide ettiği 13.9.2000 tarihli ihtarname içeriğinden işin, sözleşmesi uyarınca TEK.'den değil, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı maden İşleri Genel Müdürlüğünden alınan izinle taşeron Aslanoğlu Koll. Şirketince yürütüldüğü anlaşıldığından tespit raporu inandırıcı bulunmamıştır. Kaldı ki, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından alınan izin, devre TEK.'in izin verdiği anlamına gelmez. Tüm bunlardan, Genel Şartnamenin 30. maddesindeki açık hükme rağmen davacının sözleşmeyle üstlendiği işi davalı TEK.'den onay almadan (bir kısmı için olsa bile) dava dışı Aslanoğlu Koll. Şti.ne devrettiği, böylece davalı Park A.Ş.nin sözleşme hükmünü ihlal eden davacı ile mevcut akdi 8.11.2000 gününde fesihte haklı olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Davalı iş sahibi fesihte haklı olduğundan davacı kar yoksunluğu zararını isteyemez.
Öte yandan, yine Genel Şartnamenin 31.2.4. maddesindeki feshin işleticiye bildirimi gününde üretilmiş olsa dahi TEK.'e teslim edilmemiş kireçtaşının tamamı bedelsiz olarak TEK.'e kalır şeklindeki ceza hükmü uyarınca davalılardan Park A.Ş., mahkemece bedeli hüküm altına alınan 72.145.478 ton kireçtaşını sözleşmeye dayanarak bedelsiz talep edebilirse de, davalının bu konuda davası bulunmadığından, mahkemece, davacının üretilen kireçtaşı bedeli olarak hüküm altına aldığı 273.412.387.359 TL. ile ilgili istemin reddi yerine hüküm altına alınması doğru olmamıştır.
3- Davacının sair temyiz itirazlarına gelince;
Yanlar arasındaki sözleşme davalı tarafından haklı sebeplerle feshedildiğinden, davacı müspet zararlarını isteyemez ise de, sözleşmenin ifası sırasında kullandığı ve halen davalının mal varlığında kalan ve onun yararlandığı değerler bedelini haksız iktisaba dayanarak isteyebilir. Bu bakımdan, bilirkişi raporunda yer alan yol yapım gideri, kırma tesisi, tartım tesisi, şantiye binası inşaat bedeli olarak neyin ifade edildiği ve bunlardan her biri için ne istendiği davacıya açıklattırılmalı, şayet bunlar davalı mal varlığında kalmış ve mal varlığının zenginleşmesine neden olmuşsa, değerlerine ait taraf delilleri istenip toplanmalı, yerinde keşif de yaptırılarak ve lüzumunda ticari defter ve kayıtlar da incelenerek bedelleri işin yapılan ve yapılmayan oranlarına göre bilirkişilere hesaplattırılmalı, kanıtlanacak olursa ancak bu değerlerin hüküm altına alınması ile yetinilmelidir. Mahkemece bu yönün gözetilmemesi doğru olmamıştır.
Öte yandan, davada sözleşme sebebiyle davalılardan TEAŞ'a verilen teminat mektuplarının iadesi de istendiğinden ve bu mektupların muhatabı davalılardan TEAŞ olduğundan hasım sıfatı varken bu davalı hakkındaki davanın husumet noktasından reddi yanlış olduğu gibi, HUMK. 72. maddesi hilafına dava olduğu durumda teminat mektuplarının iadesi talebi için olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurulmaması da yanlıştır.
Sonuç: Yukarıdaki (1.) bent gereğince temyiz eden tarafların sair temyiz itirazlarının reddine, hükmün (2.) bentte açıklanan nedenlerle davalı Park Termik Elektrik San. ve Tic.A.Ş. yararına, (3.) bent uyarınca da, davacı Limak İnşaat San.ve Tic.A.Ş. lehine BOZULMASINA, 275.000.000 TL. duruşma vekillik ücretinin davacı ile davalı Park A.Ş.den karşılıklı alınarak yekdiğerine verilmesine, ödedikleri temyiz peşin harcının istekleri halinde temyiz eden taraflara geri verilmesine, 06.03.2003 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy