(1086 S. K. m. 275, 284)
Dava ve Karar: Yukarıda gün ve numarası yazılı hükmün temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içerisinde verildiği anlaşılmış eksiklik sebebiyle mahalline iade edilen dosya ikmal edilerek gelmiş olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:
Davacı yüklenici tarafından 3.4.2000 günlü sözleşme ile üstlenilen Tokat Hava Meydanı çevre güvenlik tel örgüsü, çevre yolu ve aydınlatması, nizamiye binası, nöbetçi kulübeleri inşaatı işi ikmal edilmiş, işin geçici ve kesin kabulleri yapılmıştır.
Söz konusu iş ile ilgili olarak davalı İdarenin Teftiş Kurulu Başkanlığınca yürütülen soruşturma sonucunda ODTÜ İnşaat Fakültesi Öğretim Üyelerinden oluşturulan bilirkişi kurulu raporu ile Tedaş'ta görevli elektrik mühendisi tarafından düzenlenen bilirkişi raporlarına göre davacıya sözleşme konusu iş ile ilgili olarak 177.874.469.418 TL. fazla ödeme yapıldığı iddiası ile davacının teminat mektuplarına el atılmış, ödenen faiz tutarı 34.133.487.500 TL. ile birlikte toplam 212.133.487.500 TL.nın tahsili talebi ile iş bu dava açılmıştır.
ODTÜ İnşaat Fakültesi öğretim görevlilerince hazırlanan 16.7.2001 günlü inceleme ve değerlendirme raporunda;
- Hakedişlerde 35 km baz alınarak ödeme yapılan GAİ malzeme nakliye mesafelerinin 31.7 km baz alınarak yeniden hesaplanması,
- Tokat DSİ Bölge Müdürlüğü'nün müsaadesi ile kamuya ilişkin Dazya Deresinden (Kuruçay) alınan temel ve alt temel malzemesi için 5 no.lu hakedişle müteahhide ödenen malzeme fiyat farkının yüklenici firmadan tahsil edilmesi,
- İş bünyesinde yapılan çevre yoluna ilişkin çatlayan ano'ların değiştirilmesi,
- Aydınlatma imalatlarıyla ilgili eksik ve kusurlu işlerin bulunması,
- Müteahhit tarafından yapılan kazı, beton, temel, alttemel, GAİ dolgu imalat miktarlarının belirlenmesinde, inşaat öncesindeki arazi durumunu belirleyen plaskote, mahallinde yapılan ve halihazır durumu belirleyen topoğrafik ölçümler, açılan gözlem çukurlarındaki GAİ dolgu derinlikleri ve kazı genişliklerinin gerçeğe aykırı alınması sonucu fazla ödemede bulunulduğu iddialarına yer verilmiş, idarece bu rapor esas alınarak yükleniciye fazla ödemede bulunulduğu iddiası ile teminatlarına el atılmıştır.
Dosya kapsamından yukarda belirtilen her bir kalem sebebiyle yükleniciye ne miktarda fazla ödemede bulunulduğu hususu anlaşılamamaktadır. Bu sebeple mahkemece öncelikle bu husus taraf vekiline açıklattırılmalıdır.
Mahkemece mahalline talimat yazılmak suretiyle yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen 10.6.2003 günlü bilirkişi raporunda ise;
- Kum-çakıl, Tuvenan, GAİ malzemesi, temel ve alt temel malzemelerinin taraflarca tanzim ve imza edilen nakliye tutanaklarına uygun olduğu,
- Kum-çakıl, temel ve alt temel malzemeleri için hakediş raporlarında fiyat farkı adı altında ödenen malzeme bedellerinin (söz konusu malzemeler şahsa ilişkin özel ocaktan alındığından) sözleşme ve şartnamelere uygun olduğu,
- Hakediş raporlarında bedeli ödenen ve taraflar arasında imzalanmış sözleşme kapsamındaki bütün imalatların yapılmış olduğu,
- İşin başlangıcında hazırlanan ve idaresince tasdik edilmiş bulunan halihazır haritanın mevcut arazi kotları ile uyum sağladığı,
- Yol kırmızı kotlarının idarenin tasdikli projesine uygun olduğu,
- Güvenlik yolunda yapılan ölçümlerde kazı genişliği, kazı derinliği, yol platform genişliğinin sözleşme eki tip kesitlere ve tasdikli projesine uygun olduğu,
- DSİ drenaj kanalları üzerinde köprü yapımı için gerekli desivasyon kanallarının GAİ malzemesi ile doldurulduğu,
- Yapılan bütün imalatların sözleşme, tasdikli proje, fen ve sanat kaidelerine uygun olarak yapıldığının tespit edildiği, davacıya fazla ödeme yapılmasının söz konusu olmadığı belirtilmiş, mahkemece bu rapora itibar edilerek hüküm kurulmuştur.
ODTÜ'den alınan rapor ile mahkemece alınan bilirkişi raporu arasında açık çelişki bulunduğu ortadadır. Şöyle ki, dava konusu iş sebebiyle kontrol teşkilatı ve yüklenici firma elemanlarınca işin başında 2 adet mesafe tutanağı tanzim edilmiş, 14.6.2000 günlü mesafe tutanağında kum-çakıl nakli ile Tuvenan naklinin şantiyeye 35 km mesafede bulunan Gömelek ocağından yapılacağı, 13.7.2000 günlü mesafe tutanağında ise işte kullanılacak GAİ malzemesinin yine şantiyeye 35 km mesafede bulunan Turhal'dan temin edileceği kararlaştırılmıştır. Davalı İdare tarafından ODTÜ'den alınan 16.7.2001 günlü inceleme ve değerlendirme raporunda GAİ malzemesinin Turhal'dan temin edileceği mesafe tutanağında belirtildiği durumda bu malzemenin idarenin onayı olmaksızın Gömelek'ten getirildiği belirtilmiş, hükme esas alınan 10.6.2003 günlü bilirkişi raporunda ise GAİ malzemesinin Turhal'da bulunan Dazya deresinden, stabilize malzemesinin ise Gömelek kum-çakıl ocağından temin edildiği kabul edilerek söz konusu inşaatta kullanılan GAİ malzemeye hakedişlerde fiyat farkı adı altında ödenen malzeme bedelinin hakedişlerdeki usullerle ödenmesinin uygun olacağı belirtilmiştir. Öncelikle raporlar arasında GAİ malzemesinin temin edildiği ocakla ilgili olarak mevcut olan bu çelişkinin giderilmesi zorunludur. Malzeme temin edilen ocak yerlerinin kesin olarak belirlenmesini müteakkip bu ocak yerlerinin devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerden mi, yoksa özel şahsa ilişkin sahipli ocak mı olduğunun da belirlenmesi gerekir. ODTÜ'den alınan raporda bütün malzemenin temin edildiği Gömelek mevkiindeki ocağın devlete ilişkin ocak olduğu, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan bir ocaktan alınan malzeme için herhangi bir bedel ödenmesinin söz konusu olamayacağı belirtilmişken, hükme esas alınan raporda ise malzemelerin şahsa ilişkin özel ocaktan temin edildiği kabul edilmek suretiyle fiyat farkı adı altında ödenen malzeme bedellerinin sözleşme ve şartnamelere uygun olduğu kanaatine varılmıştır.
O durumda mahkemece yapılacak iş; ODTÜ'den alınan rapor ile mahkemece alınan bilirkişi raporu arasındaki çelişkilerin giderilmesi için üç kişiden oluşturulacak uzman bilirkişi kurulundan yeniden rapor alınması, dayanakları gösterilmek suretiyle çelişkiler giderilerek dava konusu iş sebebiyle davacı yükleniciye fazla ödeme yapılıp yapılmadığının kesin olarak saptanması ve sonucuna göre bir karar verilmesinden ibarettir. Bütün bu yönler gözetilmeden Yargıtay denetimine elverişli bulunmayan bilirkişi raporuna istinaden yazılı biçimde hüküm tesisi doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan sebeplerle hükmün temyiz eden davalı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcının istem halinde temyiz eden davalıya geri verilmesine, 22.09.2005 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy