(1163 S. K. m. 59)
Dava ve Karar: Yukarıda tarih ve numarası yazılı hükmün temyizen tetkiki davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:
Davada, dava dışı Öz Algen İnş. Ltd. Şti.'nin 14.04.1995 tarihli sözleşmeyle davalı kooperatife ait 91 konut, 1 dükkan ve 3 kapıcı dairesinden oluşan 3 blok inşaatın yapım işini Bayındırlık birim fiyatlarıyla üstlendiği, dava dışı Öz Algen İnş. Ltd. Şti.'nin davalı kooperatifin onayı ile yapım işini davacı Özler İnş. Ltd. Şti.'ye devrettiği, davacı şirketin işi tamamlayarak ve 11.11.2002 tarihinde yapı kullanma izin belgesini alarak inşaatı davalı kooperatife teslim ettiği, yapım ve devir sözleşmeleri kapsamında düzenlenen 8 hakediş bedeli ödendiği halde 9 nolu kesin hakediş bedelinin ödenmediği, 9 nolu kesin hakedişe göre 1.049.484,74 TL fiyat farkları dahil yapılan tüm imalâtın bedeli-798.182,80 TL ödeme = 251.301,92 TL bakiye alacağı bulunduğu, davalı kooperatifle imzalanan 20.10.2000 tarihli ayrı bir sözleşme ile de 11 kalem işin 55.000,00 TL götürü bedelle yapımının üstlenildiği, bu işler de yapılıp teslim edildiği halde bedelinin ödenmediği ileri sürülerek 9 nolu kesin hakediş bedelinden 150.000,00 TL, götürü bedelli işlerden de 50.000,00 TL olmak üzere toplam 200.000,00 TL alacağın 17.06.2003 temerrüt tarihinden itibaren reeskont faiziyle tahsili istenmiştir.
Davalı kooperatif cevabında; yanlar arasındaki sözleşmelerin 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 59/6. maddesi uyarınca geçersiz olduğunu, bu nedenle davacının ancak kârsız maliyet bedelini talep edebileceğini, 9 nolu kesin hakedişe göre ödeme tutarının en az 798.182,80 TL olup, bu miktar ödemenin yapılan işlerin bedelini karşıladığını, 2003/121 D.İş sayılı delil tespit raporuna göre %15 oranında eksik iş mevcut olup davacının işi %85 seviyede terk ettiğini, bu nedenle davacının hakedişinden %15 oranında eksik işler bedeli, ayıplı işler nedeniyle de %5 oranında nefaset kesilmesi gerektiğini, ayrıca sözleşmeye göre davacı tarafından ödenmesi gereken elektrik ve su bedelleri kooperatifçe ödendiğinden 30.000,00 TL, hakedişlerden kesilip davacı adına vergi dairesine yatırılması gereken stopaj ve vergiler nedeniyle 100.000,00 TL, davacının kusuru nedeniyle arsa sahibine ödenmek zorunda kalınan tazminatlar nedeniyle 100.000,00 TL, ayrıca C blok tabliye betonundaki ayıbın giderilme bedelinin davacı alacağından kesilmesi gerektiğini, bu durumda eksik değil fazla ödeme bulunduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, Kooperatifler Kanunu'nun 59/6. maddesine aykırılık nedeniyle yanlar arasındaki sözleşmeler geçersiz sayılmış, davacının sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ancak kârsız imalât bedelini talep edebileceği, buna göre bakiye alacağı bulunmadığı kabul edilerek dava reddedilmiş, karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
2- 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 59/6. maddesine aykırılık nedeniyle davalı Kooperatif ile dava dışı Öz Algen İnş. Ltd. Şti. arasındaki 14.04.1995 tarihli yapım sözleşmesinin, bu sözleşmenin davacı Özler İnş. Ltd. Şti.'ye devrine ilişkin 24.12.1999 tarihli sözleşmenin ve davalı kooperatif ile davacı şirket arasında imzalanan 20.10.2000 tarihli götürü bedelli sözleşmenin geçersiz sayılmasında bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Sözleşmelerin başlangıçtan itibaren mutlak butlanla geçersiz sayılması halinde taraflar arasındaki ilişkinin sebepsiz zenginleşme kurallarına göre tasfiye edilmesi, yani yapılan imalâtın bedelinin, geçersiz sayılan sözleşmedeki fiyatlar geçilmemek üzere işin yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçleriyle belirlenmesi gerekir. Mahkemece alınan bilirkişi raporlarının tamamında işin yapıldığı tarihteki piyasa rayiçlerine göre müteahhit kârı dahil olarak yapılmış bir hesaplama bulunmamaktadır. Bilirkişi raporlarında devreden dava dışı Öz Algen İnş. Ltd. Şti. ile devir alan davacı Özler İnş. Ltd. Şti.'nin 14.04.1995 tarihli yapım sözleşmesi ve 24.12.1999 tarihli devir sözleşmesi kapsamında inşaatın %85'inin yapımını gerçekleştirdiği kabul edilerek bu oranın yıllara göre dağılımı yapılmış ve yalnızca 2001 yılında gerçekleştirilen işlerin bedeli 2001 yılı Bayındırlık birim fiyatlarıyla hesaplanarak ve bulunan rakam 2001 ve 2002 yılı ödemeleriyle karşılaştırılarak davacının bakiye alacağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Sözleşmeler başlangıçtan itibaren geçersiz olduğundan 1995 ile 2001 yılları arasında yapılan tüm imalâtın bedelinin geçersiz sayılan sözleşme fiyatları geçilmemek üzere yapıldıkları yılın serbest piyasa rayiçleriyle müteahhit kârı dahil olarak hesaplanması ve kanıtlanan ödemeler mahsup edilerek sonuca varılması gerekir.
Değinilen ilke ve kurallara uygun şekilde inceleme ve hesaplama yapmayan bilirkişi kurulu raporlarıyla bağlı kalınarak davanın reddi doğru olmamıştır.
Mahkemece yapılacak iş; davalı kooperatifin yöneticisi İsa Demir hakkında sahte metraj cetveli düzenlemek suçundan açılan ve mahkumiyet kararı verilen Ankara 8. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2009/211 Esas-2009/350 Karar sayılı dava dosyasının kesinleşmesini beklemek, kesinleşmişse dava dosyasını celbederek dosyaya eklemek, kesin hesap çıkarılması konusunda işin uzmanı olan kişilerden oluşturulacak üç kişilik yeni bir bilirkişi kurulundan mahallinde keşif yapılmak suretiyle rapor alınarak devreden dava dışı Öz Algen İnş. Ltd. Şti. ve devir alan davacı Özler İnş. Ltd. Şti. tarafından yapım ve devir sözleşmeleri ile 20.10.2000 tarihli sözleşme kapsamında yapılan tüm işleri ve metrajlarını hakediş raporları, projeler, delil tespitleri, ceza dosyasındaki bilgi, belgeler ve sair evraklardan yararlanarak ve fiilen yapılacak ölçümle doğruluğunu denetleyerek kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirlemek, bedelini geçersiz sayılan sözleşme fiyatlarını geçmemek üzere yapıldıkları tarihteki piyasa rayiçlerine göre müteahhit kârı dahil olarak hesaplamak, kanıtlanan ödeme tutarını mahsup ederek sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Açıklanan nedenlerle kararın bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda 1. bentte yazılı nedenlerle davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, 2. bentte yazılı nedenlerle kararın temyiz eden davacı şirket yararına BOZULMASINA, fazla alınan temyiz peşin harcının istek halinde temyiz eden davacıya geri verilmesine, 14.06.2012 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY
Dava, Borçlar Yasası'nın 355 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemine ilişkindir.
Yerel Mahkemede görülen davanın yapılan açık yargılaması sonucunda davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.
Ankara ili Keçiören ilçesi, Birinci bölge tapunun ada no: 1184 parsel no:1'de kayıtlı taşınmaz dava dışı arsa malikleri Zeki Yıldırım ile Cemil Yıldırım'a aittir. Davalı kooperatif bu yere inşaat yapım işini üstlenmiş yanlar arasında 02.12.1994 tarihli harici kat karşılığı inşaat sözleşmesi düzenlenmiş kooperatif de inşaatın yapım işini yine dava dışı Öz Algen İnşaat Limited Şirketi'ne vermiştir. Aralarında 14.04.1995 tarihli sözleşme yapılmıştır. Daha sonra davalı kooperatif ile arsa malikleri arasında Ankara 10. Noterliği'nde 31.08.2000 tarih ve 23922 yevmiye sayılı düzenleme şeklinde kat karşılığı inşaat sözleşmesi akdedilmiş, Öz Algen Limited Şirketi ile olan inşaat yapımına dair ilişki sona erdirilmiş inşaatın yapım işi bütün hak ve yükümlülükleri ile birlikte davacı şirkete devredilmiştir.
Davacı yüklenici ise başlamış edimini önemli oranda ifa etmiştir. Somut olaya ilişkin temel uyuşmazlık iş bedeli alacakla ilgilidir.
Yerel mahkemece yapılan yargılama sonucunda yüklenici davacı şirket ortakları ile kooperatifin kurucu ortaklarının aynı kişiler olması nedeniyle Kooperatifler Yasası'nın 59/6. maddesinde düzenlenen yasak gözönüne alındığında davacının yaptığı iş bedelinin sebepsiz zenginleşme kuralına göre istenebileceği yanlar arasında geçerli bir kat karşılığı inşaat sözleşmesinden söz edilemeyeceğine göre davacının yaptığı inşaatın bedelini kârsız olarak isteyebileceği buna göre yapılan ödemenin daha fazla olduğu davacının herhangi bir alacağının bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir. Kooperatifler Yasası'nın 59/6. maddesinde, yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif personeli ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası namına, bizzat veya dolaylı olarak kooperatifle kooperatif konusuna giren bir ticari muamele yapılması düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan düzenleme 3476 Sayılı Yasa ile getirilmiştir. Bu fıkranın getirilişinin amacı yasaya aykırı işlemlerin artışının önlenmesi ve bunun sonucu olarak da ortakların zarara uğramalarının engellenmesidir.
Dava konusu olayda davacı yüklenici şirket yöneticileri ile davalı kooperatif kurucuları aynı kişiler olup kooperatifler Yasası'nın 596. maddesi kapsamında ticari muamele yapamazlar. Bu durumda taraflar arasında yapılan sözleşme 1163 Sayılı Kooperatifler Yasası'nın değişik 59/6. maddesinin amir hükmüne aykırı olup geçersizdir. Kamu düzenine ilişkin bu düzenlemenin, mahkemece doğrudan göz önüne alınması zorunludur. Bu halde davacı yüklenici ancak sebepsiz iktisap kuralına dayalı olarak karşı tarafın malvarlığına giren iş bedeline, kârsız olarak sadece maliyet bedeli üzerinden hak kazanır.
Açıklanan nedenlerle yerel mahkemenin davanın reddine dair kararının onanması görüş ve kanaatindeyim. Sayın çoğunluğun bozma düşüncesine katılmıyorum. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy