(3402 S. K. m. 27, 30)
Dava: Taraflar arasındaki tespite itiraz davası üzerine yapılan yargılama sonunda: Davanın kısmen kabulüne kısmen reddine ilişkin verilen hüküm davacı ve davalı İzzetiye mirasçıları tarafından duruşma istekli olarak temyiz edilmiş ise de, dava konusu taşınmazın değeri duruşma yapılmasını gerektirecek miktarda olmadığından duruşma isteminin değer yönünden reddi ile incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verilerek dosya incelendi, gereği düşünüldü:
Karar: Kadastro sırasında 471 parsel sayılı 16600 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz tapu kaydı irsen intikal, harici taksim ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle İzzetiye adına tesbit edilmiştir. Muterizlerin itirazı kadastro komisyonunda reddedilmekle birlikte parselin paylı olarak İzzetiye ve Sadık adına tespitine karar verilmiştir.
Asliye hukuk mahkemesinde davacı Hazine tarafından tespit maliki İzzetiye mirasçıları ile Sadık aleyhine tapu iptal ve tescil isteğiyle açılan dava kadastro mahkemesine devredilmiştir. Hazine'ce 12.6.1950 tarihli dilekçe ile Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılan 1950/388 esas sayılı tescil davası ile Hüsnü ve arkadaşları tarafından Hazine ve Bekir ve arkadaşları aleyhine açılan müdahalenin meni davası birleştirilip çeşitli aşamalardan geçtikten sonra görevsizlikle kadastro mahkemesine aktarılmış ve mahkemenin 1991/47 esas numarasına kaydı yapıldıktan sonra dosya tefrik işlemi yapılarak her bir parsel için ayrı ayrı dosyası düzenlendiği, dava sırasında Vakıflar Genel Müdürlüğü taşınmazın Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfına ait Vakfiye sınırları içinde kaldığını ileri sürerek davaya katılmıştır. Mahkemece, Hazinenin davasının reddine, katılan Vakıflar İdaresinin davasının kabulüne ve dava konusu parselin Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfı adına tapuya tesciline karar verilmiş; hüküm, davacı Hazine ve davalı İzzetiye mirasçıları tarafından temyiz edilmiştir.
Mahkemece katılan davacı Vakıflar İdaresinin tutunduğu 6 Recep 994 tarihli Yemen Fatihi Sinan Paşa Vakfiyesinin çekişmeli taşınmaza uyduğu, hazinenin tutunduğu tescil krokisinin taşınmazla ilgisinin bulunmadığı gerekçesiyle taşınmazın Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa Vakfı adına tesciline karar verilmiş ise de yapılan araştırma, inceleme ve uygulama hüküm kurmaya yeterli değildir.
Dava dosyasının incelenmesinde davanın geçirdiği evreler özetle şöyledir:
1-) Davacı Hazine 12.6.1950 tarihli dilekçesi ile Asliye 2. Hukuk Mahkemesi'nin 1950/388 esas numarasına kaydedilen dava ile 7 parça taşınmaz hakkında tescil davası açtığı,
2-) Hüsnü ve 16 arkadaşının Hazine'nin tescil davasına konu ettiği taşınmazların 10 adet tapu kaydı bulunduğu iddiası ile ve harcını da vermek suretiyle 19.9.1950 tarihli dilekçe ile davaya müdahale ettiği, mahkemenin ara kararı ile başka bir dava açmaları gerektiğinden söz edilerek müdahale istemlerinin reddedildiği,
3-) Bunun üzerine Hüsnü ve 18 arkadaşı tarafından 25 Haziran 1951 tarihli dilekçesi ile Asliye 2.Hukuk Mahkemesinin 1951/407 esasına kaydedilen dava ile hazine ve Bekir ve 22 arkadaşı aleyhine tapu kaydına dayanarak Bekir Hışt (Bindal) köyü Üçyol, Evran, Cünütlük, Harkaltı, Yarımcaağıl, Zeyvedüzü, Zeyvedüzüyol üstü, Şehlerin Kaş mevkilerinde bulunan 10 parça taşınmaz hakkında açtığı meni müdahale davasının 22.8.1952 ve 11.10.1953 tarihlerinde keşifleri yapılarak fen bilirkişisi Fikret Taner tarafından ölçeksiz krokileri düzenlendiği,
4-) Hazine tarafından açılan Asliye 2.Hukuk Mahkemesi'nin 1950/388 sayılı tescil davasının aynı mahkemenin 1951/407 esas sayılı dava dosyasıyla birleştirilmesinden sonra Vakıflar İdaresinin Sinan Paşa Vakfına ait 6 Recep 935 tarihli vakfiyeye dayanarak davaya müdahale ettiği, mahkemece 20.5.1954 gün 1951/407-1954/184 sayılı kararla Vakıflar İdaresinin davaya müdahale isteminin reddine ve 10 parça taşınmazın tapulu olduğundan bahisle Hüsnü, Zehra ve arkadaşlarının meni müdahale davasının kabulüne, Hazinenin birleşen 1950/388 sayılı tescil davasının reddine karar verildiği,
5-) Hükmün davacı ve davalı Hazine ile davalı İsmail, Veli, İdris tarafından temyizi üzerine 7. Hukuk Dairesi'nin 17.3.1955 gün 1954/7911-1955/2891 günlü kararı ile tapu kayıtlarının uygulanmasının yetersiz olduğuna işaretle bozulduğu,
6-) Davanın yerinden Asliye 2. Hukuk Mahkemesi'nin 1955/618 esas numarasına kaydedilmesi ve Bekir Hışt (Bindal) köyü muhtarlığının da davaya dahil edilmesinden sonra yapılan yargılama neticesinde 10.4.1961 gün ve 1955/618 esas ve 1961/176 sayılı kararla Hazinenin tescil davasının reddine, davacı Tehra ve arkadaşlarının tapuya dayalı olarak açtıkları bir kısım taşınmazlar hakkındaki meni müdahale davasının kabulüne, Cünütlük ve Tepebaşı mevkiilerindeki taşınmazlar hakkındaki davanın reddine karar verildiği,
7-) Bu kararın davacılar ile Hazine tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 1.6.1962 gün ve 1961/7160-3096 sayılı kararıyla Zehra ve arkadaşlarının Cünütlük mevkiindeki, hazinenin de Tepebaşı mevkiindeki taşınmaza yöneltilen temyiz itirazlarının kabulüne ve bu iki taşınmaz hakkındaki hükmün BOZULMASINA, diğer taşınmazlar yönünden temyiz itirazlarının reddine karar verildiği,
Zehra vekilinin karar düzeltme isteminin aynı dairenin 15.11.1960 tarihli kararı ile reddedildiği,
8-) Bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonunda Asliye 2. Hukuk Mahkemesi'nin 28.12.1967 gün ve 1963/672-685 sayılı kararı ile Cünütlük ve Tepebaşı mevkiileri dışında kalan diğer dava konusu taşınmazlar hakkında önceden verilen kararın kesinleştiğine işaretle, Hazinenin Bekir Hışt (Bindal) köyü Tepebaşı mevkiindeki taşınmaz hakkındaki tescil davasının kabulü ile fen bilirkişileri Sami ve Bahattin tarafından düzenlenen 2.8.1958 tarihli haritada gösterilen 217.000 hektar yüzölçümündeki taşınmazın Hazine adına tesciline, aynı köy Cünütlük mevkiindeki fen bilirkişisi Sami tarafından düzenlenen 15.11.1960 tarihli haritada gösterilen taşınmaz hakkında meni müdahale davasının reddine karar verildiğini,
9-) Bu kararın davacı Zehra ve Müştak tarafından temyizi üzerine Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 24.6.1969 gün ve 2408/3251 sayılı kararı ile Cünütlük mevkiindeki taşınmaz yönünden davacı Zehra ve arkadaşlarının, Tepebaşı mevkiindeki taşınmaz yönünden müdahil Müştak temyiz itirazlarının kabulü ile ve özetle yeniden uygulama yapılması ve Sinan Paşa Vakfına dayanarak davaya müdahale eden Vakıflar İdaresinin davadan haberdar edilip taraf oluşturulmasına değinilerek hükmün bozulduğu,
Hazine vekilinin karar düzeltme istemi üzerine aynı dairenin 13.7.1970 gün ve 3358/3472 sayılı kararı ile Vakıflar İdaresinin katılma isteğinin 19.6.951 tarihli oturumda, idarenin ayrıca tescil davası açması gerektiğine karar verilerek reddedildiği, Vakıflar İdaresinin açılmış ve davasının bulunmadığının anlaşılmasına göre Vakıflar İdaresinin davaya katılarak taraf oluşturmasına değinen bozma kararının 6. bendinin kaldırılmasına karar verildiği,
10-) Yeniden Yargıtay bozma kararına uyulduktan sonra 17.12.1987 gün 1986/2107-1963 sayılı kararla Cünütlük ve Tepebaşı mevkiindeki nizalı yerlerin 21.5.1987 tarihli bilirkişi krokisinde parsel numaraları bildirilen taşınmazlar olduğu ve kadastro tutanaklarının düzenlendiğinden bahisle 3402 sayılı Yasanın 27. maddesi gereğince dava hakkında görevsizlik kararı verilerek Kadastro Mahkemesine aktarıldığı,
11-) Kadastro Mahkemesi'nin 1989/77 Esas sayısına kaydedilen dava dosyası 13.2.1990 gün ve 1989/77-2 sayılı kararla kadastro tutanaklarının kesinleşmesi nedeniyle davaya bakma görevinin Asliye Hukuk Mahkemesi'ne ait olduğundan söz edilerek görevsizlik kararı verildiği, ancak Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin 21.6.1990 gün ve 5743/5825 sayılı kararı ile genel mahkemede dava görülmekte iken kadastro tutanaklarının düzenlenmesi nedeniyle, sicil oluşturulsa bile tespit kesinleşmeyeceğinden kadastro mahkemesinin merci tayin edildiği,
12-) Yeniden Kadastro Mahkemesi'nin 1991/47 Esas numarasına kayıt edilen dava dosyası duruşma tutanaklarından anlaşılmayan nedenle 8.4.1993 oturumda her parsel hakkında bir dava dosyası düzenlenmesine karar verilerek davaların ayrıldığı anlaşılmaktadır.
Hemen belirtmek gerekir ki Asliye Hukuk Mahkemesi'nden aktarılan Tepebaşı ve Cünütlük mevkiilerindeki dava konusu taşınmazlar hakkındaki davaların birlikte görülmesi 1950 yılından beri toplanan delillerin birlikte değerlendirilmesi ve tapu kayıtlarına kapsam belirlenmesi bakımından zorunludur.
O halde, Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1950/388 ve bu dosyanın birleştiği aynı mahkemenin 1951/407 (Yargıtay bozma kararları ile en son aynı mahkemenin 1986/2107 esas numarasını almıştır) esas sayılı dava dosyasının konusu olan ve fen bilirkişisi Sami'nun 2.8.1958 ve 15.11.1960 tarihli krokilerinde gösterilen Tepebaşı ve Cünütlük mevkiilerindeki taşınmazların kadastro sırasında kaç numaralı parseller olarak işlem gördüğü saptanarak bu parsellere ait tutanak aslı ve eklerinin bulunduğu yerden getirtilmesi, bu parseller hakkında mahkemenin başka esas numaralı dosyalarında açılan davalar varsa onların ve bu davanın mahkemenin 1991/47 esas numaralı dava dosyası ile birleştirilmeli, Tepebaşı mevkiindeki taşınmaz hakkında Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1951/407 sayılı dosyasındaki Zehra ve arkadaşları aleyhindeki kararın kesinleştiği (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 24.6.1969 gün ve 2408/3251 sayılı kararının 5.bendinde açıklandığı gibi) o taşınmaz hakkında müdahil olan Müştak ile Hazine ve davaya katılan Vakıflar İdaresi ile bu mevkideki taşınmazın kapsadığı parsellerin kadastro tutanaklarındaki tespit malikleri arısında görülmesi, Cünütlük mevkiindeki taşınmaz hakkındaki dava Hazine ile Zehra ve arkadaşları ile katılan Vakıflar İdaresi ve bu taşınmazın kapsadığı parsellerin kadastro tutanaklarındaki tespit malikleri arasında görülmesi gerektiği göz önünde bulundurularak Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 24.6.1969 gün 2408/3251 sayılı kararın 1. 2. 3. 4. bentleri gereğince araştırma ve uygulama yapılması gerektiği düşünülmelidir.
Diğer taraftan davalı adına tespiti yapılan çekişmeli parsel ile ondan ayrıldığı bildirilen bir çok parsele Mart 1296 yoklama tarih 31 ila 40 numaralı sicilden gelen Temmuz 1313 tarih 20 ila 29 numaralı tapu kayıtları ve bunların gittisi olan tapular revizyon gösterilmek suretiyle tutanakları düzenlenmiştir. Vakıflar İdaresi taşınmazın Yemen Fatihi Gazi Sinan Paşa'ya ait 6 Recep 994 tarihli Vakfiye kapsamında kaldığı iddiası ile davaya katılmıştır. Mahkemece, tapu kayıtlarının taşınmaza aidiyeti araştırılmadan görev-sizlik kararı ile aktarılan Tepebaşı mevkiindeki taşınmaza ait 2.8.1958 tarihli krokinin taşınmaza uymadığı davaya konu parselin Vakfiye kapsamında kaldığı gerekçesi ile Vakıf adına tescile karar verilmiştir. Dairede aynı gün incelemesi yapılan Bindal köyü 201, 472, 490, 538 numaralı parsellere ait dava dosyaları kapsamından bu parsellere komşu yakın komşu olan daha bir çok taşınmazın mahkemenin başka esas numaralı dava dosyalarında Hazine ve Vakıflar İdaresi tarafından aynı nedenle dava konusu edildiği anlaşılmaktadır. Vakfiyenin niteliği konusunda uzman bilirkişiden rapor alınmamış sıfatı açıklanmadan mütercim Halis Osmanlının 29.4.1998 tarihli vakfın mahiyeti başlıklı yazıda mazbut vakıflar arasına alındığı konusundaki yetersiz ve gerekçesiz mütalaası hükme dayanak yapılmış, tespitlerin dayanağı tapu kayıtlarının bazılarında Sinan Paşa Vakfı ibareleri bulunduğu halde, bunun mahiyeti araştırılıp, Genel Müdürlükten tapu kayıtları istenmemiş, yerel tapu idaresinden tapu kayıtlarını tercüme eden Veysel'in 11.11.1983 tarihli yazısında tapu kayıtlarının bazı paylarının Vakıf defteri 31 numarada yazılı olduğuna işaret edildiği halde bu vakfın Sinan Paşa Vakfı ile ilgisi olup olmadığı araştırılmamış, Tepebaşı mevkiindeki taşınmaza ait Hazinenin dayandığı 1/10000 ölçekli olduğu bildirilen 2.8.1958 tarihli ve Cünütlük mevkiindeki dava konusu taşınmaza ait 15.11.1960 tarihli krokiler kadastro paftaları üzerine ablike edilerek krokiler kapsamı geniş ve birleşik haritada gösterilmemiştir.
O halde, davanın sağlıklı bir sonuca ulaştırılması için yukarıda değinilen usul hükümleri yerine getirildikten sonra tespitin dayanağı Mart 1296 yoklama tarih 31 ila 40 ve Temmuz 1313 tarih 20 ila 29 numaralı tapu kayıtları ilk oluşturulduğu günden itibaren tüm gittileri üzerindeki Vakıf şerhleri ile birlikte Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünden istenmeli, bundan sonra vakıf hukuku konusunda uzman olan üç kişilik bilirkişi heyetinden taşınmazların mülk arazi mi, yoksa miri arazi olduğu, mülk arazilerinin kişilerin özel mülkiyetine tabi olan araziler olacağı, miri arazinin vakfa konu yapılmasının padişahın yetkisinde olduğu, bunun da padişah tarafından, ya da onun izni ile başkaları tarafından yapılabileceği, miri arazinin tasarruf hakkının padişah veya başka biri tarafından belirli amaca tahsisinin sahih olmayan vakıfları oluşturacağı, vakfın niteliği itibari ile sadece akara (gelir) ait vakfiye mi? Yoksa zemini kapsayan nitelikte bir vakfiye mi olduğu sorularına cevap veren ayrıntılı ve ilmi verilere dayalı rapor alınmalı, vakfiyede tahminen 6000 çaplık yer, getirdikleri su vasıtasıyla çeltik ziraatine uygun olan yerlerini... ibaresinden ne anlaşıldığı, sadece çeltik ekilen yerlerin vakıf edilip edilmediği açıklığa kavuşturulmalı, tapu kayıtlarının geldilerinde vakıf şerhinin olup olmadığı, var ise bunun tasarruf hakkını nasıl etkileyeceği araştırılmalı, bundan sonra yapılacak keşifte tespitin dayanağı tapu kayıtları ilk oluşturulduğu sınırlarla yerine uygulanıp kapsamları belirlenmeli, daha önce Asliye Hukuk Mahkemesinde yapılan keşiflerdeki bilgiler ile bilirkişi krokilerinden yararlanılmalı, özellikle Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 24.6.1969 gün ve 2408/3251 sayılı bozma kararında açıklanan konular üzerinde durulmalı, Asliye Hukuk Mahkemesi'ne aktarılan davaya konu olan Tepebaşı ve Cünütlük mevkiilerindeki taşınmazların sınırları içinde kalan parsellerin malikhanelerinin doldurulmasının, yada tapuya tescil edilmesinin, yasal bir sonuç doğurmayacağı göz önünde bulundurularak taraf delilleri ile parsellerin malikhanelerinin açık olduğu nazara alınarak 3402 sayılı Yasanın 30/2. maddesi gereğince mahkemece lüzum görülen diğer deliller toplanmalı, uzman bilirkişiden tespitin dayanağı tapu kayıtları ve vakfiyenin kapsamı ile Asliye Hukuk Mahkemesi'nden aktarılan davaya konu Tepebaşı mevkiindeki taşınmaza ait 2.8.1958 tarihli Cünütlük mevkiindeki taşınmaza ait 15.11.2960 tarihli haritalar kapsamında kalan parselleri bir arada gösterir birleşik krokili rapor alınarak keşfi izleme olanağı sağlanmalı, bundan sonra toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Sonuç: Davacı Hazine ile davalının temyiz itirazları yerindedir. Kabulü ile hükmün açıklanan nedenlerden ötürü BOZULMASINA ve peşin alınan harcın istek halinde temyiz edene geri verilmesine 15.10.2001 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy