(818 S. K. m. 21) (3402 S. K. m. 25, 26)
Dava: Taraflar arasındaki tespite itiraz davası üzerine yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne ilişkin verilen hüküm davalı N. K. tarafından süresi içinde temyiz edilmekle, dosya incelendi, gereği düşünüldü:
Karar: Kadastro sırasında 101 ada 1 parsel sayılı 16375 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz Asliye Hukuk Mahkemesinde dava konusu olduğundan söz edilerek malik hanesi açık bırakılmak suretiyle tespit edilmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesinde davacı M. Çalışkan vasisi tarafından hukuki ehliyeti yokluğu ve gabin iddiasına dayalı olarak N. K. aleyhine açılmış olan tapu iptal ve tescil davası kadastro mahkemesine devredilmiştir. Mahkemece dava konusu parselin M. Çalışkan mirasçıları adına tesciline karar verilmiş; hüküm, davalı N. K. mirasçıları tarafından temyiz edilmiştir.
Mahkemece yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya yeterli bulunmamaktadır. Sözleşmenin gabin nedeniyle illetli olduğunun kabulü için edim ve karşı edim arasındaki nispetsizliğin taraflardan birinin diğerinin şahsında özel bir durumu bilerek istismar etmesi, sömürmesi sonucu oluşması gerekir. Dar ve zor durumda kalmaları nedeniyle sözleşme yapmaya, mallarını çok düşük bedel ile devretmeye sürüklenmiş kişileri korumak zayıfı güçlüye ezdirmemek için hukukumuzda düzenlemeler yapılmıştır. Borçlar Kanununun 21. maddesi ile aynen bir akitte ivazlar arasında açık bir nispetsizlik bulunduğu takdirde eğer gabin mutazarrırın müzayaka halinde bulunması da veya hiffetinden yahut tecrübesizliğinden istifade suretiyle vukuu getirilmiş ise mutazarrır bir sene zarfında akdi feshettiğini beyan ederek verdiği şeyi geri alabilir hükmü getirilmiştir. O halde gabından söz edilebilmesi, objektif unsur olan edimler arasındaki aşırı nispetsizlik yanında bir tarafın darda kalma, tecrübesizlik, düşüncesizlik hallerinin bulunması, diğer yanın ise yararlanmak, sömürmek kastını taşıması biçiminde iki sübjektif unsurunda gerçekleşmesi zorunludur. Gabinin varlığı zarar görene sözleşme tarihinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirerek, iptal davası açıp iddiasını her türlü deliller kanıtlama ve verdiğini geri isteme hakkı verir.
Gabın davasında, öncelikle edimler arasındaki aşırı onansızlık üzerinde durulması, objektif unsur ispatlandığı takdirde zarar görenin kişiliği, yaşı, sağlık durumu, toplumdaki yeri, ekonomik gücü, psikolojik yapısı gibi maddi ve manevi yönlerinde (yani sübjektif unsurlarında) derinliğine araştırılıp incelenmesi gerekir.
Somut olayda tespitin dayanağı satış sözleşmesine konu olan tapu kayıtlarının taşınmaza aidiyeti uyuşmazlık konusu değildir. Uyuşmazlık Yargıtay bozma ilamında da değinildiği gibi tapuda yapılan satış sözleşmesinde gabinin objektif ve sübjektif unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği yönlerinde toplanmaktadır. Mahkemece bu yönlerden yeterli araştırma yapılmamıştır.
Eksik inceleme ile hüküm verilemez. O halde, mahkemece taşınmazın satış tarihindeki değerinin tespit yönünden iki ziraat mühendisi ile bir mülk sahibi ve fenni bilirkişiden oluşturulacak bilirkişi kurulu ile yerinde yeniden keşif yapılarak tapu idaresinden gelen cevabi yazıdaki emsallere, bu emsallerin taşınmaza olan uzaklığı, cinsi, vasfı ile emsal olup olmayacağı, varsa taşınmazın diğer tüm özellikleri ve gelir metodu göz önünde tutularak rayiç bedele göre satış tarihindeki değer tespit edilmeli, taraf tanıklarından satıcı M. Çalışkan'ın satış tarihinde 66 yaşında bulunduğu gözetilerek sağlık durumu, köydeki yaşantısı, ekonomik gücü, komşuları ve çocukları ile ilişkisi, daha önce taşınmaz satıp satmadığı, zor durumda bulunma, tecrübesizlik, düşüncesizlik halleri olup olmadığı ile satın alan davalı ile ilişki, davalının bilerek ve yararlanmak, sömürmek kastı ile hareket edip etmediği ayrıntılı olarak tanıklardan sorulmalı, tanık sözleri arasında aykırılık doğduğunda yöntemine uygun olarak giderilmesine çalışılmalı, daha sonra toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Sonuç: Davalıların temyiz itirazları yerindedir. Kabulü ile hükmün açıklanan nedenlerden ötürü BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz edene geri verilmesine 24.03.2005 tarihinde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy