(2942 S. K. m. 11)
Dava: Dava dilekçesinde kamulaştırma bedelinin arttırılması ile faiz ve masrafların davalı taraftan tahsili istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü cihetine gidilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
Karar: 1- Mahkemece üç kez bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Alınan raporlar hüküm kurmaya yeterli değildir.
Şöyle ki;
Dava konusu taşınmazın üzerinde 352 bağ omçası bulunduğu gerek bilirkişilerin ve gerekse kıymet takdir komisyonunun düzenledikleri raporlardan anlaşılmaktadır.
Birinci ve üçüncü bilirkişi kurulu raporlarında taşınmazın zemini kapama bağ olarak net gelir yöntemi ile, üzerinde bulunan ve idare tarafından sökülen omçaların bedelini ise Junge metodu ile, ikinci bilirkişi kurulu raporunda zemini kapama bağ geliri üzerinden, üzerindeki ağaçlar için ise bir dekarda bulunması gereken 166 adet omçanın irtifak hakkı tesis edilen alana oranlanması suretiyle yapılan maliyet hesabı üzerinden belirlenmiştir. Bu durum karşısında; gerek kıymet takdir komisyonu raporunda ve gerekse tapu kaydında bağ olarak belirtilen taşınmazın üzerinde bulunan bağ omçalarının sayısına göre taşınmazın kapama bağ olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kamulaştırma Yasasının 11. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendinde, taşınmaz malın kamulaştırma (değerlendirme) tarihindeki mevki ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değerinin bilimsel yöntemle tespit edileceği öngörülmektedir.Bu değer belirlemede, 11. maddede gösterilen tüm unsurların kamulaştırma değerine etkisi ve katkısı gerekçeleriyle birlikte ayrıca göz önünde bulundurularak kamulaştırma bedelinin saptanması gerekir. Sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesi için öncelikle İl Tarım Müdürlüğünden bir dekarlık kapama bağ için yeterli olan omca sayısı ile dekara ortalama verim miktarlarını, satış fiyatlarını ve üretim giderlerini gösteren veri listelerinin getirilmesi zorunludur. Bilirkişi kurullarınca açıklanan esaslarda inceleme yapılması gerekirken raporlarda taşınmaz kapama bağ olarak değerlendirildikten sonra taşınmazın irtifak tesis edilen bölümünde bulunan omçaların bedelleri de kamulaştırma bedeline eklenmiştir. Açıklanan yasa hükümleri karşısında kapama bağ olarak değer biçilen taşınmazın bu niteliği içinde asma omçaları da bulunduğundan ikinci defa omca bedeli eklenmesi,
2- Dava konusu taşınmazın tamamı 20700 m2 olup bunun 438.26 m2 sinde 2 yıllık geçici irtifak, 1006.18 m2 sinde ise daimi irtifak hakkı tesis edilmiştir.
Daimi irtifak hakkı kurulması amacıyla yapılan kamulaştırmalarda bedelin saptanması için Kamulaştırma Yasasının 11. maddesinin son fıkrasına göre; kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde kamulaştırma bedeli, bu kamulaştırma nedeniyle taşınmazda oluşacak değer düşüklüğüdür. Başka bir deyişle taşınmazın kamulaştırma öncesindeki değeri ile irtifakın geçmesinden sonraki değeri arasındaki fark kamulaştırma bedelidir. Bu bedel, taşınmazın büyüklüğüne, kullanma biçimine arsa ya da tarım arazisi oluşuna, irtifakın niteliği ile geçtiği yer ve kapladığı alana göre yüzde olarak belirlenir ve irtifakın taşınmazda doğurduğu bu değer düşüklüğü oranına göre kamulaştırma bedeli bulunur.
Taşınmazın 438.26 m2'lik kısmına ise 2 yıllık geçici irtifak hakkı tesis edildiği anlaşıldığına göre yukarıda açıklanan ilkeler kapsamında bilirkişi kurullarınca taşınmaz için sadece 2 yıllık gelir üzerinden hesaplama yapılması ile yetinilmesi gerekirken bulunan miktara ayrıca %2 değer kayıp oranı eklenerek bilimsel yönteme aykırı biçimde fazlaya hükmedilmesi,
3- Dosyadaki tapu kaydına göre taşınmaz üzerinde kayıtlı bulunan ipotek hakkının artırılan bedele yansıtılmamış olması,
4- Artırılan bedele kamulaştırmanın idari yönden kesinleştiği ve mülkiyetin idareye geçtiği 09.03.2001 yerine 16.07.1999 kamulaştırma tarihinden itibaren faiz yürütülmesi,
5-Dava dilekçesinde geçici irtifak bedeli için 30.087.000 TL artırım istendiği halde hükme dayanak yapıları, bilirkişi kurulu raporunda bu istem aşılarak fazlaya hükmedilmesi,
Doğru görülmemiştir.
Mahkemece, öncelikle her üç bilirkişi kurulundan birim dekarda olması gereken omca sayısı ile üzümün dekara ortalama verim miktarını, üretim giderlerini ve kilogram toptan satış fiyatlarını gösteren Tarım Müdürlüğü veri listelerinden yararlanılarak taşınmazın irtifak hakkı tesisinden önceki değeri ile irtifaktan sonraki değeri ayrı ayrı saptanıp bu iki değer arasındaki farka usulüne uygun tarzda hesaplanacak 2 yıllık geçici irtifak değeri de eklenerek kamulaştırma bedelini belirleyen ek raporlar alınmalı ve diğer bentlerde değinilen hususlar gözetilerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmelidir.
Sonuç: Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMKnun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 04.12.2003 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy