(2942 S. K. m. 11)
Dava: Dava dilekçesinde kamulaştırma bedelinin arttırılması, kamulaştırmasız el konulan kısmın bedelinin tazminiyle faiz ve masrafların davalı taraftan tahsili istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü cihetine gidilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.
Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
1- Dava dilekçesinde, kısmen kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırılan bölümü için takdir olunan bedelin yetersizliğine dayalı olarak artırılması istenilmekle beraber ayrıca aynı davalı idarece aynı taşınmazın kamulaştırma yapılmadan el konulan bölümünün bedelinin tahsili istenilmiştir.
Mahkeme kararının gerekçesinde, kamulaştırmasız el koyma iddiasına dair davanın tefriki talebinin usule uygun olmadığının kabul ve takdir edildiğine değinilmiş ise de yargılama sonunda verilen nihai kararda kamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat isteği konusunda bir hüküm kurulmamıştır.
Davacının, kamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat istemi niteliğindeki davasının bedel artırım davasıyla birlikte görülmesi, farklı usule tabi olmaları nedeniyle mümkün olmadığından, mahkemece bu davanın tefrikine karar verilmesi gerekirken yasaya uygun olmayan gerekçeye dayanılarak bu hususta bir karar verilmemiş olması doğru görülmemiştir.
Bedel artırımı istemiyle ilgili olarak verilen hükmün temyizine gelince;
2- Hükme esas alınan bilirkişi raporlarında, taşınmazın kamulaştırılan kesimindeki zeytin ve şeftali ağaçları ile bağ omcalarının sayısı dikkate alınarak zeminin tamamının, kısmen kapama zeytinlik, kısmen şeftali bahçesi ve kısmen bağ olarak nitelendirilip değerlendirilmiş bulunmasında bir isabetsizlik yoktur.
Ancak;
Yargıtay'ın yerleşmiş uygulamalarında, kapama zeytinlik kapama meyve bahçesi ve kapama bağ değerlendirmelerinde, gelir getiren bu ağaçlardan, cinslerine göre kalite ve verimlilik açısından teknik olarak en uygun sıklıkta dikildiğinde dekar başına elde edilebilecek verim esas alınmak suretiyle taşınmaz üzerindeki ağaçların bu ölçülere göre kaplayacağı alandan elde edilebilecek net gelire göre bilimsel yöntemle zemin değeri saptanması aranmaktadır. Bu bağlamda, kamulaştırılan taşınmaz üzerindeki zeytin ve şeftali ağaçları ile bağ omcalarının sayısı itibariyle normal sıklıkta kaplayacağı alanın kapama zeytinlik ve kapama şeftali bahçesiyle kapama bağ kabul edilip, bu cins zeytin, şeftali ve üzümün, tarım müdürlüğü verilerine göre o yörede dekar başına ortalama verimi (zeytin için bir yıl yok, bir yıl var yılı olduğu da gözetilerek) ve ortalama kg fiyatı esas alınmak suretiyle gelir hesabı yapılması; sık dikim nedeniyle, taşınmaz üzerinde normal sıklıkta olması gerekenden fazla ağaç bulunması halinde de, bunların çokluğu gözetilmeden taşınmazın tamamı kapama kabul edilip, yine normal sıklıkta zeytinlik, şeftali ve üzümden elde edilebilecek gelir esas alınmak suretiyle değerlendirme yapılması gerekir. Bu şekilde yapılan değerlendirmeyle kamulaştırılan yerin tamamında uygun teknikle normal olarak sağlanabilecek gelir dikkate alınmış olduğuna göre taşınmazın üzerinde bulunan fazla zeytin ve şeftali ağaçları ile bağ omcalarının gelirinin artık taşınmazın zemin değerine bir katkısı söz konusu edilemez. Başka bir deyişle, normal sıklık sayısını aşan zeytin ve şeftali ağaçları ile bağ omcalarının değeri de kapama zeytinlik ve kapama şeftali bahçesiyle kapama bağ olarak bulunan bedelin kapsamında kalmaktadır.
Bu bakımdan, kamulaştırılan taşınmazın fiili durumuna dayalı olarak ve il tarım müdürlüğünün dosyada mevcut yazısında belirlenen sık dikim şartlarındaki verileri uygulamak suretiyle mevcut ağaç başına verim üzerinden değerlendirme yapan bilirkişi kurulu raporlarına göre hüküm kurulmuş olması yerinde görülmemiştir.
Öte yandan ülkemizin zeytin üretiminin en çok yapıldığı Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde dekar başına zeytin veriminin genelde 400-500 kg civarında olduğu yıllardır Yargıtay'a gelen kamulaştırma dosyalarından bilinmektedir. Elimizdeki dosyada taşınmazın bulunduğu ilçe tarım müdürlüğü verileri yerine il tarım müdürlüğünden alınan ve taşınmaz üzerinde bulunan her ağaç için geçerli olmak üzere bildirilen ağaç başına verim miktarı esas alınmak suretiyle 1080 kg/dekar zeytin, 2500 kg/dekar şeftali ve 2600 kg/dekar üzüm verimine ulaşılıp bu yüksek miktarlar üzerinden değerlendirme yapılması da doğru değildir.
Hal böyle olunca mahkemece el atma davasının tefrikinden sonra, Çamlıyayla İlçe Tarım Müdürlüğünden, zeytin, şeftali ve üzüm ürünlerinin (zeytin için bir yıl var bir yıl yok yılı olduğu da gözetilerek) dekar başına ortalama verim miktarının, üretim maliyetinin ve kg toptan satış fiyatının sorulup alınacak cevaba göre (ülke genelinde verim miktarının zeytinde 500 kg/dekarı, şeftalide 2000 kg/dekarı, üzümde 1750 kg/dekarı aşmadığı da dikkate alınarak) bilirkişi kurullarından ek raporlar alınıp hasıl olacak sonuca göre hüküm kurulmalıdır.
Sonuç: Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulüyle hükmün HUMK.nun 428 inci maddesi gereğince BOZULMASINA, temyiz peşin harçlarının istek halinde temyiz edenlere iadesine, 24.09.2002 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy