(2797 S. K. m. 16)
Temyiz Mahkemesi Ticaret Dairesinin 21.4.1952 tarih, 2067 E./2169 K. sayılı ve 29.12.1952 tarih, 6766 E./5898 K. sayılı ilamlariyle, aynı dairenin 19.1.1953 tarih, 6773 E./303 K. sayılı ve Hukuk Umumi Heyetinin 2.12.1953 tarih 105 E./95. K. sayılı ilamları arasındaki mübayenetin halli gerekli görülmesine mebni toplanan Tevhidi İçtihat Büyük Heyetinde keyfiyet müzakere olundu:
Ticaret Dairesinin ilk iki karariyle; P.T.T. İdaresinde 15 lira asli maaşla vazife görmekte olan bir Memurun bu idareden ayrıldıktan bir müddet sonra talebiyle Demir Yolları İdaresinde daha aşağı bir derece olan 60 lira ücretli bir vazifeye tayin edildikten ve bu vazifede muayyen müddetle çalıştıktan sonra, Demir Yolları İdaresine tayin edildiği tarihten itibaren derecesinin, müktesep hakkı olan 15 lira asli maaşa yükseltilmesini isteyebileceği içtihat edilmiş olduğu halde, Ticaret Dairesinin sonuncu ve Hukuk Umumi Heyeti karariyle; Demir Yollarına açıktan intisap eden ve birrıza aşağı dereceyi kabul etmiş olan bir kimsenin, tayini tarihinden itibaren hüküm ifade etmek üzere, derecesinin, vaktiyle iktisap ettiği dereceye yükseltilmesini isteyemeyeceği içtihat edilmiştir.
Yekdiğerlerine mübayin bulunan bu içtihatlardan birincisini tesis eden, Ticaret Dairesinin ilk iki ilamında Büyük Millet Meclisi Arzuhal Encümeninin 31 Mayıs 1948 tarih ve 1235 sayılı karariyle, Devlet Demir Yolları İdaresi Müdürler Encümeninin 246 sayılı kararı mesnet ittihaz edilmiştir.
Arzuhal Encümeninin bahismevzuu kararında, Devlet Demir Yolları İdaresinin hususi kanunlarında sarahat bulunmıyan hallerde 3656 sayılı Kanun hükümlerinin tatbiki icap edeceğinden, vazfilerinden istifaen ayrılıp da Demir Yollarında vazife alanlar hakkında bu kanunun ondördüncü maddesi hükmüne göre muamele yapılması lüzumuna işaret edilmiştir. 3656 sayılı Kanunun ondördüncü maddesi maaştan ücrete ve ücretten maaşa nakil halini derpiş etmiş olması itibariyle hadiseye uymamakla beraber bu maddeye göre yapılacak nakillerde, İdare, maddede tesbit olunan maaş veya ücretlerle memurun naklini kabul edip etmemekte takdir hakkına maliktir. Halbuki, hadisede bir nakil bahis mevzuu olmayıp açıktan gelen bir memurun mevcut bir münhale tayini bahis mevzuudur. Kaldıki, 3656 sayılı Kanunun ondördüncü maddesi, Arzuhal Encümeninin, bu maddeye müsteniden kararını ittihaz ettiği 31 Mayıs 1948 tarihinden çok evvel, yani 21.12.1945 tarihinde 4805 sayılı Kanunla ilga edilmiştir. Binaenaleyh, mülga bir hükme istinat eden Arzuhal Encümeni kararının mesnet ittihaz eden içtihat evvela bu bakımdan isabetli sayılamaz. Saniyen, Arzuhal Encümeni kararları taalluk ettiği hadiselere münhasır kararlardır.
İçtihadın diğer mesnedini teşkil eden Müdürler Encümeninin 246 sayılı kararına gelince; Bu karar, istişari mahiyette olması itibariyle mecburilriaye bulunmamakla beraber, bu kararla, Demir Yolları İdaresince, aşağı bir dereceye tayin edilmiş olanların tayinleri tarihinden itibaren eski derecelerine çıkarılmaları kabul edilmeyip, ancak bu gibilerin; yapılacak yeni terfilerle ve terfi tarihlerinden itibaren hüküm ifade etmek üzere müktesep derecelerine yükseltilecekleri ve Demir Yolları İdaresinde müteaddit terfiler yaparak eski müktesep derecelerine yükselmiş olanların derecelerinin tashihi bahis mevzuu olmadığı, tesbit edilmiş bulunmaktadır. Binaenaleyh hadiseye tatbik kabiliyeti bulunmıyan Müdürler Encümeni kararının mesnet ittihaz edilmesinde de isabet yoktur.
Diğer mülahazalarda, istifaen vazifesinden ayrılan ve Demir Yolları İdaresinde mevcut bir münhale tayin edilen memurun, sonradan, tayin tarihine irca suretiyle derecesinin yükseltilmesini isteyemeyeceğini gerekli kılmaktadır. Şöyle ki: İstifaen vazifesinden ayrılan ve açıkda bulunduğu bir sırada Demir Yolları İdaresinde, vaktiyle iktisap ettiği dereceden daha aşağı bir derecedeki münhale tayinini isteyen Memur kendi rızasiyle bu dereceyi kabul etmiş ve Demir Yolları İdaresinde bu dereceden sıraya katılmıştır. Bu memura, tayininden sonra, derecesinin yükseltilmesini isteyebilmek salahiyetinin tanınması halinde, İdarenin, kadro imkanları dışında işler yapmasına ve terfi için sıra bekleyen diğer memurların haklarının ihlaline sebebiyet verilmiş olur.
5616 sayılı kanunun yedinci maddesiyle tesis edilen: (Çeşitli Barem Kanununa tabi daire ve müesseselerden Demir Yolları İdaresinde Memurluğa geçişinde müktesep hak, olarak alınan aylık tutarlarının esas olduğunu) natık olan hüküm de, bu kanunun meriyetinden, evvel açıktan daha aşağı bir dereceye tayin edilmiş olanların tayin tarihlerine irca suretiyle derecelerinin yükseltilmesini isteyemeyeceklerini göstermektedir. Zira, bu hüküm 31 Mart 1950 tarihinde yürürlüğe girmiş olup daha evvel böyle bir hükmün bulunmaması bu tarihten evvel Demir Yollarına geçen memura böyle bir hakkın tanınmamış olduğunu ifade eder.
Netice; P.T.T. İdaresinde 15 lira asli maaşla vazife görmekte iken istifaen ayrılan ve bu suretle memuriyetle alakası kesilen bir kimsenin açıktan, Devlet Demir Yolları İdaresinde, daha aşağı derecedeki bir vazifeye tayin edilerek bir müddet bu vazifede çalışdıktan sonra, Demir Yolları İdaresine tayin edildiği tarihe irca suretiyle maaşının eski derecesine çıkarılmasının isteyemeyeceğine ve bu itibarla Ticaret Dairesinin ilk iki kararında isabet bulunmayıp, sonuncu karariyle, Hukuk Umumi Heyeti kararının kanuna uygun olduğuna 10.11.1954 tarihinde ittifakla karar, verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy