(818 S. K. m. 61, 66)
Dava: Taraflar arasındaki "alacak (istirdat)" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İstanbul Onikinci Asliye Hukuk Mahkemesince davanın zamanaşımı nedeniyle reddine dair verilen 3.10.1979 gün ve 1979/232 E., 1979/482 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine; Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesi'nin 2.10.1980 gün ve 1980/8094-10524 sayılı ilamiyla; (.. Dava, fazla ödenen tarafından süresinde zamanaşımı savunmasında bulunulmuştur. Mahkemece (..Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilen Bütçe Kanununun ilgili maddesinin (1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesi) iptal edilmeden önce de Anayasa'ya aykırı olduğu, Anayasa Mahkemesi'nin verdiği kararla bu aykırılığı tespit ve tescil ettiği; iptal kararı ile Anayasa'ya aykırı hükmün ortadan kalktığı, hak sahibinin taviz bedelinin ödendiğine ıttıla tarihinden itibaren süresinde bu davayı açması, eğer konu ile ilgili Bütçe Kanununun anılan maddesi herhangi bir şekilde iptal edilmemiş ise, iptal için Anayasa Mahkemesi'ne gidilmesini mahkemeden istemesi gerektiği...) kabul edilerek davanın zamanaşımı nedeni ile reddine karar verilmiştir.
Karar: Geri alınması istenen taviz bedeli 23.2.1977 tarihinde ödenmiştir. Bu dava 19.3.1979 tarihinde açılmıştır. Davacı fazla ödediğini geri alma hakkı olduğunu 11.4.1978 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan Anayasa Mahkemesi'nin 21.3.1978 tarih 15/28 sayılı kararı ile öğrendiğini savunmuştur. Gerçekten davalı idarenin 2762 sayılı Vakıflar Kanununun 27. maddesi uyarınca taviz bedeli olarak gayrimenkulün vergi kıymetinin % 50'sini isteme hakkı vardır. Buna rağmen 1976 Bütçe Kanununun 11. maddesine dayanılarak idare tarafından fazla tahsilatta bulunulmuştur. Fazla tahsilatın dayanağı olan 1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesi iptal edilip, 11.4.1978 günlü Resmi Gazete'de umumun ıttılaına arz edildiğine göre, davacının fazla yaptığı ödemeyi geri alabileceğini öğrendiği tarihin bu yayım tarihi olarak kabulü gerekir. BK.nun 66. maddesi gereğince haksız mal iktisabından doğan alacak davaları mutazarrır tarafın verdiğini geri almaya hakkı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir sene içinde açılmalıdır. Esasen 1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesinin iptalinden önce davacının bir geri alma davası açması düşünülemez. Açılacak böyle bir dava hukuki dayanaktan yoksun olur. O halde davacının geri alma hakkı, 1976 Mali Yılı Bütçe Kanununun iptaline ilişkin kararın yayınlandığı günün ertesi günü doğmuştur. Bu durumda iptal kararının yayınlandığı tarih ile dava tarihi arasında bir sene geçmemiş olduğuna göre, davanın görülüp karara bağlanması gerekirken, davanın yukarıda açıklanan nedenlerle reddine karar verilmesi bozmayı gerektirir..) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz eden: Davacı vekili
Davacı, "davalı Vakıflar İdaresi'ne, Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesi hükmü gereğince ödediği taviz bedelinin, anılan yasa hükmünün sonradan Anayasa Mahkmesi'nce iptal edilmiş olması nedeniyle tasilini" istemiştir. Şu ileri sürülüşe göre dava, BK.nun 61. maddesi hükmünden kaynaklanan "sebepsiz iktisap" hukuksal nedenine dayalı geri alma isteğine ilişkindir.
Geri alınması istenen dava konusu taviz bedelinin 23.2.1977 günü ödendiği; bu ödemenin yasal dayanağı olan Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesinin, Anayasa Mahkemesi'nin 21.3.1978 gün ve 15/28 sayılı kararı ile iptal edildiği ve kararın 11.4.1978 günlü Resmi Gazete'de yayınlandığı; bu geri alma davasının ise, 19.3.1979 günü açıldığı hususlarında, ne taraflar ve ne de mahkeme ile özel daire arasında bir uyuşmazlık yoktur.
Anlaşmazlık, BK.nun 66. maddesinde öngörülen ve sebepsiz iktisapta geri isteme hakkına ilişkin bulunan bir yıllık zamanaşımının hangi tarihte hakkına ilişkin bulunan bir yıllık zamanaşımının başlangıcı, mal varlığında azalma olanın, verdiğini geri istemeye hakkı olduğunu öğrendiği gündür.
Olayda, ödemenin yasal dayanağını oluşturan Vakıflar Genel Müdürlüğü 1976 yılı Bütçe Kanununun 11. maddesi, Anayasa Mahkemesi'nce 21.3.1978 tarihinde iptal edilmiş ve 11.4.1978 günlü Resmi Gazete ile yayımlanmış bulunduğundan, davacı ödediğini geri almaya hakkı olduğunu bu tarihte öğrenmiş demektir. O halde, bir yıllık zamanaşımı iptal kararının Resmi Gazete ile yayınlandığı 11.4.1978 günü işlemeye başlayacaktır. Çünkü ödemenin sebebini teşkil eden yasa hükmü ayakta durdukça, sebepsiz iktisabın ve bunun doğal sonucu olan dava hakkının (geri alma davası) varlığından söz edilemez. Henüz dava hakkının doğmadığı hallerde ise, BK.nun 66. maddesinde öngörülen zamanaşımını düşünmeye gerek yoktur.
Yukarıda da değinildiği gibi, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı 11.4.1978 günlü Resmi Gazete ile yayınlandığına ve aradan bir yıl geçmeden 19.3.1979 günü bu dava açıldığına göre olayda zamanaşımı gerçekleşmemiştir.
O halde, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen özel daire bozma kararına uyulmak gerekirken, öncki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle, direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının özel daire bozma kararında gösterilen sebeplerden dolayı HUMK.nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, 15.12.1982 gününde oyçokluğuyla karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy