(743 S. K. m. 93, 112, 114, 124) (2. HD. 02.06.1981 T. 1981/2573 E. 1981/4025 K) (2. HD. 02.06.1981 T. 1981/2838 E. 1981/4288 K.)
Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü.
Toplanan delillerden, Mardin ili, Savur ilçesi, Yenilmez köyü 118 hanede kayıtlı Hikmet Çoban'ın Havsi ile evli iken 01.08.1974'te aynı haneye yeniden Mehmet Hikmet Çoban olarak kaydedildiği,
1984 senesinde kendisini bu son kayıtla İzmir Göztepe nüfusuna naklettiği, buradaki kayıtla Şengül ile evlendiği ve 17.09.1991 tarihinde de öldüğü anlaşılmaktadır.
Medeni Kanunun 112/1.maddesi, karı kocadan birinin evlenme merasiminin icrası zamanında evli ise yapılan evlenmenin geçersiz olduğu kuralını getirmiştir. Mevcut bir evlilik ikinci bir evliliğe engeldir. Tekrar evlenmek isteyen kimse, vefat veya boşanma ile yahut butlan hükmü ile evliliğinin sona erdiğini ispata mecburdur. (MK. m. 93) Evlenme mutlak butlan ile sakat olsa bile, hakimin kararına kadar sahih (gerçek) bir evlenmenin hükümlerine haizdir. Butlan ancak hakimin kararı ile hüküm ifade eder. (MK. m. 124) Borçlar Kanunundaki batıl olan akitlerden bu özelliği itibariyle de farklılık taşır.
İkinci evlilik ölüm veya boşanma ile sona ermişse, artık bu evlenmenin butlanı resen dava edilmeyecektir. Ancak alakadarlardan her biri sona eren bu evliliğin butlanını hüküm altına aldırabilecektir. (MK. m. 114/1) ilk evlilik ölüm boşanma yahut sair bir sebeple sona ermişse, ikinci eş (iyi niyetli ise) ilk evlilikten haberi olmamış ve haberi olabilecek durumda değilse butlana karar verilmeyecektir. Bunda ikinci kez evlenenin iyi niyeti yahut kötü niyetine bakılmayacaktır. (MK. m. 114/2)
Sorun iki evli olan eşin ölümü halinde butlana karar verilip verilmeyeceği üzerinde toplanmaktadır.
Ölüm ile artık iki evlilikte sona ermiştir. (MK. m. 93)
Hukuk Genel Kurulunun ve dairemizin kararları farklılıklar arz etmektedir. (Hukuk Genel Kurulunun 31.10.1956 gün ve 51 - 54) dairemizin 25.05.1981 gün 2573/4025, 07.07.1981 gün 2722/5430 sayılı kararlarında, iki evli olan eşin ölümü halinde Medeni Kanunun 114/3.maddesinin uygulanacağını, ikinci eşin iyi niyetli olup olmadığına bakılacağını öngörmüştür.
Ancak yukarda ayrıntılı açıklandığı gibi evli iken yeniden evlenen kişinin bir ikinci evliliği batıldır. Bu durum mutlak butlan sebebidir. İkinci eşin iyi niyetinin de sonuca etkisi yoktur. Medeni Kanunun 114/3 maddesinin amacı bazı şartlar altında ikinci evliliğin devamına imkan tanımaktır. İkinci defa evlenen eş öldüğüne göre iki evlilikte nihayete ermiştir. Artık 114/3 madde değil 114/ilk maddesinin uygulanması gerekecektir. Nitekim boşanma kararını alan eşin yeniden evlenmesi ve ilk eşin yargılamanın iadesi suretiyle boşanma kararının iptaline, açılan boşanma davasının reddine karar verilmesi halinde de iki evlilik durumu ortaya çıkmaktadır. Böyle bir durumda ilk eş ikinci evliliğin iptalini isteyebilmektedir. İkinci eşin iyi niyetli yahut kötü niyetli olmamasının da sonuca etkisi yoktur. Dairemizin istikrar bulmuş bu uygulaması benzetme yolu ile burada da uygulanma imkanına sahiptir. Böyle olunca da her alakadar butlanı hüküm altına aldırabilecektir. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 11.11.1967 gün ve 357/51, 05.02.1959 gün ve 355/623 yine 02.06.1981 gün ve 2838/4288 sayılı kararları da bu yöndedir.
Evliliğin iptali davasının, mirasa veya diğer haklara etkisi, davanın konusunu teşkil etmemesi sebebiyle tartışma dışı bırakılmıştır.
Açıklanan ve kararda gösterilen sebeplerle hükmün onanmasına karar verilmesi gerekmiştir.
Temyiz edilen hükmün gösterilen sebeplerle ONANMASINA, aşağıdaki yazılı onama harcın temyiz edene yükletilmesine, temyiz peşin harcın mahsubuna oybirliği ile karar verildi. 14.04.1995 (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy