(Any. Mah. 02.05.1989 T. 1988/52 E. 1989/19 K.) (YİBK. 22.05.1946 T. 1943/26 E. 1946/9 K.)
Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Samsun İş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 15.6.1990 gün ve 573-260 sayılı kararın incelenmesi davalılar vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay Onuncu Hukuk Dairesi'nin 21.12.1990 gün ve 7236-11161 sayılı ilamı ile;
(... 22.5.1946 tarih, 26/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre, kural olarak her hadisenin hukuki hükümleri o hadisenin vuku bulduğu tarihte yürürlükte olan kanun hükümlerine tabidir. Ancak, kamu düzeniyle ilgili bulunan veya metninde (makabline şamil olacağı) geriye yürüyeceği belirtilen yasalar bunun ayrıcalığını teşkil eder. Davanın yasal dayanağını oluşturan ve 3395 sayılı Kanunun 13. maddesi ile, 2098 sayılı Kanunun ek 1. maddesine ilave edilen IV. bendinin geriye yönelik şekilde uygulanacağı hususunda anılan yasada açık bir hüküm bulunmadığı gözetilmeden aynı Kanunun 18. maddesinde yazılı yürürlük tarihi yerine bahsi geçen bendin geriye yönelik şekilde 1.9.1977 tarihinden itibaren sonuç doğuracak biçimde uygulanmış ve hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırıdır...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Temyiz eden: 1- Davalı vekili.
2- Davalı SSK. vekili
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Mahkeme ile Özel Daire arasındaki uyuşmazlık, davacının, S........... Gübre Sanayii A.Ş.'ne ait işyerinde 1.9.1977-1.10.1987 günleri arasındaki çalışmalarından dolayı 506 sayılı Kanunun ek 5. maddesinde öngörülen itibari hizmet süresinden yararlanıp yararlanamayacağı konusundadır.
Azotlu gübre sanayiinde kimi çalışanlara itibari hizmet süresinden yararlanmak hakkı 3395 sayılı Kanunun özel hükmüyle 1.10.1987 tarihinden başlayarak tanınmış bulunduğu ve kanun hükmünün geriye yürütülemeyeceği konuları mahkemenin kabulü altındadır. Ancak mahkeme, belirtilen tarihten önceki çalışmalar yönünden 506 sayılı Kanuna 2098 sayılı Kanunla eklenen ek 1. (3520 sayılı Kanunla yapılan numaralamaya göre ek 5.) maddenin 11. bendinin (a) işaretli alt bendi hükmüne dayanarak davacıya bu dönem için de itibari hizmet süresinden yararlanma hakkı tanımıştır. Gerçekten de anılan (a) bendinde, solunum ve cilt yoluyla vücuda geçen gaz veya diğer zehirleyici maddelerle çalışma hali, itibari hizmet süresinde yararlanma nedeni olarak öngörülmüş olup, davacının çalışmalarının da belirtilen, koşullar altında geçtiği dosya içeriğinden anlaşılmaktadır. Ne var ki, (a) bendin de yazılı fiziksel koşulun gerçekleşmesi, sözü edilen haktan yararlanmak için tek başına yeterli değildir. Bu koşulla birlikte (a) bendini de kapsayan (11) işaretli ana bent hükmüne göre, ayrıca, basım ve gazetecilik işyerinde çalışır olmak koşulunun da gerçekleşmesi gerekir. Kanunun açık hükmü ve Yargıtay'ın kökleşmiş içtihatları ve mahkemelerin genelde uygulaması bu doğrultudadır. Nitekim, 3395 sayılı Kanuna ilişkin tasarının Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görüşülmesi sırasında, zehirli gaz ve maddelerle çalışan başka iş kollarının da bulunduğuna işaret edilerek orada çalışanlara da aynı hakkın tanınması önerilmiş ise de, konunun hazırlık çalışmasını gerektirdiği belirtilerek, önerilen geniş kapsamlı düzenleme ileri tarihlere bırakılmış, bu hakkın yalnızca gemi adamları ile azotlu gübre ve şeker sanayiinde çalışanlara tanınmasıyla yetinilmiştir (Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 20.6.1987 günlü, 121. Birleşim Tutanağı, Dergi s: 206-209). Bundan başka Ankara Birinci İş Mahkemesince, sözü geçen ek maddenin alt bentlerinde yazılı koşullarla çalışan sigortalılar arasında eşitliğin sağlanması amacıyla, bu hakkı kimi işkoluna özgü biçimde ve sınırlı olarak verilmesine, yol açan I, II, III ve IV. bentlerin işkolunu belirleyen ibarelerinin iptali istemiyle itiraz yoluna başvurulmuş ise de, Anayasa Mahkemesi'nce itiraz, diğer sigortalıların da bu haktan yararlanmaları doğrultusunda her zaman yeni düzenlemeler yapılabileceği görüşüyle reddedilmiştir. (Anayasa Mahkemesi'nin 2.5.1989 günlü 52/19 sayılı Kararı, Resmi Gazete'nin 4 Ocak 1990 günlü sayısı).
Açıklanan yasama evreleri, Anayasa Mahkemesi kararı ve nihayet kanunun açık hükmü karşısında; davacının, salt olarak, zehirli gaz ve maddelerle çalışması olgusuna dayanılarak, 1.9.1977-1.10.1987 döneminde yalnızca basım ve gazetecilik işkolu için tanınmış olan haktan davacının da yararlandırılmasına hukuken olanak bulunmadığı yönü belirgin biçimde ortaya çıkmaktadır. Şu halde, azotlu gübre sanayiinde çalışmakta olan davacının, ancak, 1.10.1987 tarihinden sonrası için itibari hizmet süresinden yararlandırılması gerekirken, daha önceki dönemi de kapsar biçimde hüküm kurulması, doğru değildir. O itibarla Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Davalılar vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı HUMK. nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, istek halinde temyiz peşin harcının geri verilmesine, 12.06.1991 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy