(6245 S. K. m. 14, 33, 39) (818 S. K. m. 1, 41, 43, 61) (2709 S. K. m. 2, 9, 125, 138, 158, 159, 160) (ANY. MAH. 11.07.1991 T. 1990/39 E. 1991/21 K.) (UYM. MAH. 15.11.1993 T. 1993/46 E. 1993/43 K.)
Dava: Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Karabük 2.Asliye Hukuk Mahkemesince davanın reddine dair verilen 10.07.2008 gün ve 2008/69 E-354 K. sayılı kararın incelenmesi davacı Hazine vekili tarafından istenilmesi üzerine,
Yargıtay 4.Hukuk Dairesinin 05.04.2010 gün ve 2009/7754 E.-2010/3873 K. sayılı ilamı ile;
(...Dava, haksız eylem nedeniyle uğranılan zararın ödetilmesi istemine ilişkindir. Yerel mahkemece istem reddedilmiş; karar, davacı tarafından temyiz olunmuştur.
Davacı idare, tahakkuk memuru ve sayman olarak görev yapan davalıların; ilköğretim müfettişlerinin görev yeri dışında geçirdikleri çalışma sürelerine bakmaksızın, sürekli olarak, tam gün üzerinden geçici görev harcırahları ödediklerini, bu ödemelerin 6245 sayılı Harcırah Yasasına aykırı olduğunu belirterek, uğradığı zararın ödetilmesini istemiştir.
Davalılar ise, ödemelerin yasal düzenlemelere ve idari yargı kararlarına uygun olduğunu ileri sürerek, istemin reddedilmesi gerektiğini savunmuşlardır.
Yerel mahkemece, davalıların savunmaları doğrultusunda istem reddedilmiştir.
6245 sayılı Harcırah Yasasının 14.maddesinde, görev yeri dışında geçici olarak çalışmaları durumunda, Devlet memurlarının yol gideri ve yevmiye verileceğine ilişkin düzenleme yer almaktadır.
Aynı Yasanın 33/b maddesi gereğince;
Devamlı ikamet ettikleri yerler dikkate alınarak kurumlarınca belirlenen görev merkezi, mıntıka merkezi ve grup merkezi dışına teftiş, denetim, inceleme veya soruşturma görevi ile gönderilen
İlköğretim Müfettişleri ve Müfettiş Yardımcılarından
il düzeyinde teftiş, denetim veya inceleme yetkisine sahip bulunanlara birinci derece kadrolu memur için tespit olunan gündelik miktarının 0,9 katı gündelik olarak ödenir.
Yine aynı Yasanın 39.maddesi gereğince,
Resmi bir görevle memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmez. Geçici bir görevle memuriyet mahalli dışındaki bir yere gönderilenlerden, buralarda ve yolda öğle (saat 13.00) ve akşam (saat 19.00) yemeği zamanlarından birini geçirenlere 1/3, ikisini geçirenlere 2/3 oranında ve geceyi de geçirenlere tam gündelik verilir.
Açıklanan bu yasal kurallar karşısında, ilköğretim müfettişlerine ödenecek gündelikler yasada yer alan özel düzenlemelere göre belirlenmelidir. Davalıların 6245 sayılı Harcırah Yasasında gösterilen kuralların dışına çıkarak, ilköğretim müfettişlerinin tüm geçici görevleri nedeniyle, görev yeri dışında geçirdikleri sürelere bakmadan, tam ödeme yapmış olmaları doğru değildir. Gerçekten, dava konusu ödemelere ilişkin olarak verilen 21.07.2005 gün ve 338 sayılı Sayıştay kararı da bu yöndedir.
Diğer yandan, ilköğretim müfettişlerinin görev yeri dışında geçirdikleri süreye bakılmaksızın tam gündelik verilmesi gerektiği yönünde önceki yıllara ilişkin olarak verilmiş idari yargı kararları varsa da bu davalar bireysel olup genel uygulamaya yönelik bir düzenleme içermemektedir. Bunun yanında, bu idare mahkemesi kararları yönünde verilmiş bir genel uygulama yönergesi olmadığından, davalıların yaptığı uygulamanın yasal bir dayanağı da bulunmamaktadır. Ancak ne var ki, önceki yıllarda davacı idare aleyhine verilmiş olan idare mahkemesi kararlarının etkisi ile idarenin gereksiz yere dava masrafı ödememesi kaygısı ile yapıldığı anlaşılan bu uygulamada davalıların kötüniyet veya ihmalinden söz edilemez. Bu nedenle usulsüz ödemeler ile ortaya çıkan zararın tamamından sorumlu tutulmaları hakkaniyete uygun düşmeyeceğinden B.K. 43.maddesi uyarınca zarardan uygun bir indirim yapılması gerektiği de düşünülmelidir.
Yerel mahkemece açıklanan olgular gözetilerek, yukarıda gösterilen yasal düzenlemeleri tümü ile uygulamayıp fazla ödemeye ve böylece davacı idarenin zarara uğramasına yol açan davalıların, kapsamı belirlenecek zarardan sorumlu tutulmamış olmaları usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir...)
gerekçesiyle bozulup, dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü.
Karar: Dava; haksız eylem nedeniyle uğranılan zararın ödetilmesi istemine ilişkindir.
Mahkemece, davaya konu yapılan ve Sayıştayın 1.Dairesinin 21.07.2005 tarih ve 338 sayılı kararında ilköğretim müfettişlerine fazla yapıldığı bildirilen 26.112-YTL (TL) harcırah ödemelerinin, ödeme yapılan ve hak sahibi ilköğretim müfettişlerince emsal olarak gösterilip önceki dönemlere (2003 öncesi) ilişkin ve konu ile birebir örtüşen kesinleşmiş idari yargı kararlarına istinaden yapıldığı, tahakkuk memuru ve sayman olan davalıların söz konusu ödemelere ilişkin belgeleri düzenlerken yasaya uygun davrandıkları, dolayısıyla hak sahibi ilköğretim müfettişlerine 6542 sayılı Harcırah Kanununun 33/(b) maddesine göre yapılan harcırah ödemelerinin hukuka uygun olması nedeniyle ortada bir zararın da olmadığı, davalıların bu ödemeler nedeniyle herhangi bir kusurlarının da bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiş; bu karar, davacı vekilinin temyizi üzerine, Özel Dairece yukarıda yazılı gerekçeyle bozulmuştur.
Yerel mahkemece, önceki kararda direnilmiş; hükmü davalı vekili temyiz etmiştir.
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulunun önüne gelen uyuşmazlık; aynı hukuki işleme ilişkin birbirine aykırı hem Sayıştay hem de idare mahkemesi kararlarının bulunması karşısında, bu kararlardan hangisine değer verileceği; burada varılacak sonuca göre, davalıların haksız eylem hukuki nedenine dayalı olarak tazminatla sorumlu tutulup tutulamayacakları, noktalarında toplanmaktadır.
Gerçekten eldeki davada; davacı, Hazine kamu zararı bulunduğunu belirten Sayıştay kararına dayanmış; davalılar ise, yapılan ödemelerin hukuka uygun olduğunu belirtip, emsal idari yargı kararlarına dayanmışlardır.
Bu noktada, öncelikle konuyla ilgisi bakımından Sayıştay ve kararlarının niteliği konusunda genel bir açıklama yapılmasında yarar vardır:
1924, 1961 ve 1982 Anayasaları, Sayıştayı anayasal bir kurum olarak düzenlemişlerdir. Anayasa ve yasalardaki Sayıştayla ilgili hükümler, belirli bir gelişme süreci içinde kararlılık göstermektedir. 1961 Anayasasının Sayıştayla ilgili hükümleri, 1982 Anayasasının 160. maddesinde bazı eklemelerle temelde korunmuştur.
1982 Anayasasının Sayıştay konusunda getirdiği yenilik, Sayıştayın yargı bölümünde düzenlenmesi ve Sayıştayca verilen kesin hükümler hakkında idari yargı yoluna başvurulamamasıdır.
Sayıştay, 1982 Anayasasının Yargı başlıklı üçüncü bölümünde yer almaktadır.
Ne var ki, Sayıştaya Anayasanın Yargı bölümünde yer veren yeni düzenleniş biçimi Sayıştayın yüksek yargı yeri olarak nitelendirilmesi için yeterli değildir.
Anayasanın yargı başlıklı üçüncü bölümünün Genel Hükümler başlığını taşıyan I.ayrımı; mahkemelerin bağımsızlığını, hakimlik ve savcılık güvencesini, hakimlik ve savcılık mesleğini, mahkemelerin kuruluşunu ve türlerini, Yüksek Mahkemeler başlığını taşıyan II. ayrımı da; Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesini düzenlemektedir. Anayasada yüksek yargı organları ve yargı düzenleri tek tek sayılmıştır. Sayıştay, yüksek yargı organları ve herhangi bir yargı düzeni arasında gösterilmemiştir.
Nitekim Sayıştay, yargı bölümünün genel hükümleri ile hakim ve savcıları ve yüksek mahkemeleri düzenleyen ayrımında değil; idari bir kuruluş olan Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulundan sonra gelen diğer bir ayrımda yer almaktadır. Sayıştay, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu gibi yargı bölümünde yer almasına karşın, Anayasanın 138-158.maddelerinde belirlenen ve düzenlenen yargı organlarından değildir.
Anayasanın 160.maddesinin üçüncü fıkrasında, Sayıştayın işleyişinin yasayla düzenleneceği öngörülmüştür.
Sayıştay, genel ve katma bütçeli idarelerin gelir ve giderlerini ve mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) adına denetlemek ve mali yönetimin belirli görevlilerinin hesaplarını yasasında gösterilen kendine özgü yöntemlerle incelenmekle görevlidir. Denetleme ve sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlama TBMM adına yapılmaktadır. Bu denetim, yargısal değil özel yöntemler kullanılarak yapılan ve özü itibariyle idari nitelikte bir tür denetimdir.
Yargı organlarının inceleme, araştırma ve hüküm verme yollarını düzenleyen yargılama yöntemleri ise, yalnızca yargı organlarında ve hakimlerce kullanılan yargılama yöntemlerini içerirler.
Sayıştayın gerek iç düzenlemesinde gerekse çalışma yöntemlerinde yüksek yargı organlarına benzer düzenlemeler gözlenmektedir. Bu düzenlemeler Anayasa koyucunun değil, Yasakoyucunun tercihinin sonucudur.
Sayıştay Yasasında, inceleme ve karar yolları için yargı organlarında kullanılan yargılama, hüküm, temyiz, içtihadı birleştirme ve ilam gibi terimlerin kullanılmış olması Sayıştayın işlevinin yargısal nitelikte olduğunu göstermez. Bu isimler altında ve çeşitli aşamalar durumunda yapılan çalışmalar, denetim işlevi olup hakimler tarafından yargı gücü kullanılarak yapılan bir uyuşmazlığın çözümü niteliğindeki işlerden değildir.
Bu nedenlerle Sayıştayın yargı organı olarak nitelendirilmesi olanaksızdır.
1982 tarihli Anayasanın hazırlanışı sırasında Danışma Meclisince Sayıştay, hesap mahkemesi olarak nitelenmiş ve yüksek mahkemeler arasında sayılmıştır. Anayasa tasarısının Milli Güvenlik Konseyince incelenmesi sırasında ise, Sayıştay yargı organı sayılmayarak Danışma Meclisi metni değiştirilmiştir. Milli Güvenlik Konseyince bu konuda yapılan değişikliğin gerekçesinde;(...yargı yetkisinin ancak Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılabileceği göz önünde tutularak, Sayıştay, İlk ve son derece hesap mahkemesidir. ibaresi metinden çıkartılmıştır...) denilmektedir.
Bu husus da, Sayıştayın bir yargı organı olmadığını açıklıkla ortaya koymaktadır.
Anayasanın hazırlık çalışmalarının ilk aşamasında Sayıştay bir yargı organı olarak düşünülmesine rağmen, son aşamada bundan vazgeçildiği de açıkça görülmektedir.
Anayasanın Sayıştaya ilişkin 160. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde; Sayıştay, genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlanma işlerini yapmakla görevlidir. denilmektedir. Anayasa, Sayıştaya mali denetim yapabilmesi için kamu yönetimine ilişkin hesapları inceleyerek sonuçlandırılması görevini vermiştir.
Sayıştayda uygulanan denetim sisteminde saymanlar ve kimi kamu görevlileri için farklı bir sorumluluk yöntemi uygulanmaktadır. Kamu görevlilerinin bağlı bulundukları yönetime karşı olan sorumlulukları, özel hukuk kurallarına göre, adliye mahkemelerince belirlenir. Saymanlar ve kimi kamu görevlileri için mali sorumluluk ise Sayıştayca saptanır. Bu sistemde Sayıştayca önce ilgililerin hesapları incelenmekte ve sonuçta, gerekirse, sorumluluğa karar verilmektedir. Sayman ve diğer kamu görevlileri, Sayıştayın kendilerini sorumlu tutan kararına karşı bir tür itiraz ile Sayıştayda üst inceleme yoluna başvurabilmektedirler. Sorumluluğun saptanmasına ve sonucuna ilişkin kararlar Sayıştayca verilmektedir.
Böyle bir yapı, yargının temeli olan sav, savunma ve karar sürecine aykırıdır. Ayrıca, bu tür başvuru yolları uyuşmazlığın temel çözüm yolu olan ve tarafların varlığına dayanan dava gibi değerlendirilemez.
Öte yandan, Sayıştay incelemelerinin son ve kesin nitelikte olduğunu göstermek üzere kesin hüküm terimi kullanılmıştır. Bu kararlar yargı yerlerince verilmiş ya da yargısal nitelikte hükümlerden değildir. Buradaki kesinlik yargısal anlamda değil, başka bir organca yeniden incelenememe ve değiştirilememe anlamındadır.
Bütün bunlar, Sayıştayın uyuşmazlıkları çözümle görevli bir yargı yeri olmadığını göstermektedir.
Anayasanın 125.maddesinin ikinci fıkrası ile Yüksek Askeri Şura kararları (07.05.2010 tarih ve 5982 Sayılı Kanununun 11.maddesiyle getirilen istisna hariç), 159.maddesinin onuncu fıkrası ise Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kararları (07.05.2010 tarih ve 5982 Sayılı Kanun`unun 22.maddesiyle getirilen istisna hariç) yargı denetimi dışında tutulmuşlardır. Yüksek Askeri Şûra ve Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kararları aleyhine (istisnalar hariç) yargı yoluna başvurulamaması, bu kurullara mahkeme niteliğini kazandırmayacağı gibi, Anayasanın 160. maddesine göre Sayıştayca verilen kesin hükümler aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaması da Sayıştaya yargı organı niteliğini kazandırmaz.
Anayasanın 160.maddesine göre Sayıştay, TBMM adına denetleme yapmak ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevlidir. Anayasanın 9. maddesine göre yargı yetkisi, Türk Ulusu adına bağımsız mahkemelerce kullanılır. Mahkemeler, yargı gücünü kullanarak yargılama yolları ile yasa kurallarını somut olaylara uygularlar ve taraflar arasındaki uyuşmazlıkları ve anlaşmazlıkları çözümlerler.
Bu nedenle, TBMM adına denetim görevi yapan bir kuruluş, anayasal bir kuruluş olsa bile yargı organı olarak nitelendirilemez.
Nitekim, aynı görüş Anayasa Mahkemesinin 11.07.1991 gün ve E:1990/39, K:1991/21 sayılı kararı ile Uyuşmazlık Mahkemesinin 15.11.1993 gün ve E:1993/46, K:43 sayılı kararında da benimsenmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin anılan kararında ayrıca, Sayıştayın, Anayasanın 158. ve 2247 Sayılı Yasanın 1.maddesinde sayılan yargı yerleri kapsamına girmediğinden Sayıştayca verilen karar ile adli yargı kararı arasında oluştuğu ileri sürülen hüküm uyuşmazlığının incelenmesinin, Uyuşmazlık Mahkemesinin görevi dışında kaldığı da belirtilmiştir.
Nitekim, öğretide de, Sayıştayın bir yargı organı olmadığı benimsenmiştir (Onar, Sıddık Sami: İdare Hukukunun Umumi Esasları, Cilt:2, İstanbul 1966, s.794-795;Aksi yöndeki görüş için bakınız:Uz, Abdullah:Hesapları Kesin Hükme Bağlamakla Görevli Sayıştayın Yargısal Kimliği, AÜHF Dergisi, Yıl:2005, Cilt:54, Sayı:4, s.369 vd.).
Görüldüğü üzere, bir yargı yeri olarak kabul edilmeyen Sayıştayın verdiği kararın da, mahkeme ilamı niteliğinde olduğu söylenemez.
Öyleyse, bir kanun hükmünün uygulanmasında, yargı mercileri ile Sayıştayın yorumunun bağdaşmaması ve dolayısıyla farklı bir sonuca varılmış olması halinde, yargı mercilerinin yorumuna dayanan mahkeme ilamına değer verilmesi gerekir.
Nitekim, Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmelerde; Sayıştayın verdiği kararın, aynı konuda verilmiş bir yargı merciinin kararı karşısında, mahkeme kararı olarak dikkate alınamayacağı hususu oybirliğiyle benimsenmiştir.
Nihayet, mahkeme ilamı olarak nitelendirilmeyen Sayıştay kararının, ilgili olduğu konuda yargı yerlerince dikkate alınıp, güçlü delil olarak kabul edilmesine ise bir engel bulunmamaktadır.
Öte yandan, sorumluluk hukukumuzda ilke olarak borcun kaynakları 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK)nda, Borçların Teşekkülü başlığı altında, sözleşmeden doğan borçlar (md.1-40) ile haksız fiilden doğan borçlar (md.41-60) düzenlenmiş;yine aynı başlık altında, borçların üçüncü genel kaynağı olarak, haksız (sebepsiz) iktisaba (md.61-66) yer verilmiştir.
BKnun 41.maddesinde ifadesini haksız fiil, kusurlu ve hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar verilmesidir. Haksız fiilden söz edilebilmesi için, şu dört unsurun birlikte bulunması zorunludur: Öncelikle ortada hukuka aykırı bir fiil bulunmalıdır. İkinci unsur, fiili işleyenin kusurudur. Üçüncü olarak, kusurlu şekilde işlenen ve hukuka aykırı olan bu fiil nedeniyle bir zarar doğmalıdır. Nihayet, doğan zarar ile hukuka aykırı fiil arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Bu unsurların tümünün bir arada bulunmadığı, bir veya birkaç unsurun eksik olduğu durumlarda, haksız fiilin varlığından söz edilemez.
Borçlar Kanunun 41.maddesine göre, kusurlu ve hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar veren kimse bu zararı tazmine mecburdur. Böylece haksız fiilden sorumluluk, tazminat borcunun kaynağını oluşturmaktadır. Özel bir sorumluluk hükmüyle düzenlenmemiş bütün hallerde bir kimse için haksız fiil sorumluluğunun söz konusu olması, BKnun 41.maddesindeki şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Öteki deyişle, ayrık bir düzenleme bulunmayan kusur sorumluluğu hallerinde, BK.m.41 ve devamında yer alan esaslar uygulanır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde:
Davacı hazinenin, Sayıştay 1.Dairesinin 21.07.2005 gün ve 338 sayılı tazmin kararı uyarınca, davalıların ilköğretim müfettişlerine fazladan harcırah ödemesinde bulundukları iddiasıyla, haksız eylem hukuksal nedenine dayalı olarak eldeki davayı açtığı anlaşılmaktadır.
Eldeki davaya dayanak yapılan Sayıştayın anılan kararında; davalı tahakkuk memurları (Ş. E., O. Ö. ve İ. Ö.) ile saymanların (Y. S., F. Ç. ve M. G.), ilköğretim müfettişlerine 6245 Sayılı Kanunun 39.maddesini dikkate almadan aynı Kanunun 33/(b) maddesine göre, fazladan harcırah ödemesinde bulundukları gerekçesiyle, müştereken ve müteselsilen oluşan kamu zararından sorumlu oldukları belirlenmiştir.
Bunun üzerine, Karabük İl Milli Eğitim Müdürlüğü anılan Sayıştay kararında belirlenen fazla ödemenin iadesi için, fazla ödeme yapılan ilköğretim müfettişleri ile fazla ödeme yapan tahakkuk memuru olarak görevli ilköğretim müfettişlerine, borç bildirim belgelerini tebliğ etmiştir. Ödeme yapılan ilköğretim müfettişleri (Y. Y., M. B., İ. Ö., M. Y., A. Ö., O. Ö., R. A., M. O. K.), Sayıştay kararına konu borcu ödememek için, kendileri hakkında borç doğuran idari işlemin (borç bildirim belgesinin) iptali ve ihtirazi kayıtla ödedikleri paranın iadesine karar verilmesi amacıyla Zonguldak İdare Mahkemesinde dava açmışlar;anılan davalarda, davacıların ödeme yapılmasında gerçek dışı beyanı ve hilesi bulunmadığı gibi gündeliklerin emsal mahkeme kararlarına istinaden 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33/(b) maddesine göre alındığı, yapılan ödemelerin hukuka uygun olduğu, gündeliklerin anılan Kanun`un 39.maddesine göre ödenmesi gerektiğinden bahisle fazla ödendiği ileri sürülen tutarın kişi borcu olarak davacı ilköğretim müfettişlerinden geri alınması yolundaki dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline, davacı ilköğretim müfettişlerinin işlem nedeniyle geri ödedikleri miktarların davalı idarece davacılara ödenmesine karar verildiği, kararların itiraz edilmeksizin kesinleştiği, dava dosyaları kapsamından anlaşılmaktadır.
Bu arada, davalıların savunmalarında ileri sürdükleri emsal yargı (Zonguldak İdare Mahkemesi) kararlarında ise, 2003 yılı öncesine ait (2002 yılı) dönemde ilköğretim müfettişlerine ödenecek gündeliklerin 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33/(b) maddesine göre yapılması gerektiği belirtilmiş olup;anılan idare mahkemesi kararlarına itiraz edilmesi sonucu Bölge İdare Mahkemesince itirazın reddi ile ilköğretim müfettişleri lehine onanmasına karar verildiği, dosya kapmasından anlaşılmaktadır.
Tüm bu açıklamalara göre, Sayıştay kararında, 2003 yılı idare hesabının denetimi sırasında ilköğretim müfettişlerine ödenen gündeliklerin 6245 sayılı Harcırah Kanununun 39.maddesine göre yapılması gerektiği halde, anılan Kanun`un 33/(b) maddesine yapılması nedeniyle, fazladan harcırah ödemesinde bulunan davalıların kamu zararına neden oldukları dolayısıyla tazmin borcu ile sorumlu oldukları belirlenmiş; öte yandan, kendilerine ödeme yapılan ilköğretim müfettişlerinin, idari yargıda açtıkları davalarda, gündeliklerini 6542 sayılı Harcırah Kanununun 33/(b) maddesine göre almalarının hukuka uygun olduğu, kendileri hakkında borç doğuran, anılan Kanunun 39.maddesine göre almaları gerektiği yönündeki idari işlemin ise iptali gerektiği gerekçesiyle bunlar lehine olmak üzere işlemin iptaline ve ödedikleri paranın iadesine karar verilen yargı kararları bulunmaktadır.
Yukarıda belirtildiği üzere, Sayıştayın verdiği kararın, aynı konuda verilmiş bir yargı merciinin kararı karşısında, mahkeme kararı olarak dikkate alınamayacağı benimsenmiş olduğuna ve ödeme yapılan (bu arada davalı Osman Özcan dahil) ilköğretim müfettişlerinin gündeliklerini 6245 sayılı Harcırah Kanununun 33/(b) maddesine göre almalarının hukuka uygun bulunduğunun kesinleşen idari yargı ilamlarıyla hükme bağlandığına göre, haksız fiil sorumluluğunun tespitinde Sayıştay kararına değer verilemez.
Şu durumda, kesinleşen idari yargı kararlarında davalıların yaptıkları harcırah ödemelerinin hukuka uygun olduğu ve bu nedenle de kamu zararının gerçekleşmediği belirlendiğine göre, eldeki davada ileri sürülen haksız fiil hukuki nedeninin yasal şartlarının oluştuğu söylenemez.
Bir an için Sayıştay kararı gereğince, kamu zararı oluştuğu gerekçesiyle davalıların sorumlu olduklarının benimsenmiş olması halinde dahi, ödeme yapan davalılar, kendilerine ödeme yapılan ilköğretim müfettişlerine rücu etmek istediklerinde, yukarıda belirtilen idari yargı kararlarının bu rücuya hukuki açıdan engel oluşturacağı aşikardır. Dolayısıyla, böyle bir kabul halinde bir tarafta adli yargının zarardan sorumlu tutan kararı ile diğer tarafta zararın gerçekleşmediğini kesin olarak belirleyen idari yargı kararı arasında çelişki doğacak; bu durum ise, Anayasanın 2.maddesiyle toplum yaşamında eşitlik temeline dayanan hakça bir hukuk düzeni kurulmasını amaçlayan hukuk devleti ilkesine aykırı düşecektir.
Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular karşısında haksız fiil hukuki nedenine dayalı sorumluluk şartlarının davalılar yönüyle gerçekleşmediği anlaşıldığından, paralel gerekçelere dayalı yerel mahkeme kararı usul ve kanuna uygundur.
O halde, direnme kararının onanması gerekir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle ONANMASINA, oyçokluğu ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy