(818 S. K. m. 1) (10. DD. 16.03.1998 T. 1995/5447 E. 1998/1162 K.)
Dava: Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Davacı davalı tarafından düzenlenen doğalgaz faturalarında, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 1995/1 sayılı tebliğinde öngörülen %30 oranındaki üst sınır aşılmak ve Amerikan Dolarının tüketim dönemindeki kur değeri yerine, ödeme tarihindeki kur değeri üzerinden karşılığı Türk lirası esas alınmak suretiyle fazla para alındığını ileri sürerek 696.769.458 TL.nin ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.
Davalı davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece bilirkişi raporu esas alınarak davanın kabulüne 696.769.458 TL.nın ödetilmesine karar verilmiş, hüküm davalı tarafından temyiz edilmiştir.
Davacı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 1995/1 Sayılı Tebliği uyarınca, davalının tüketicilere uygulayacağı doğalgaz satış fiyatlarının, BOTAŞ satış, fiyatının % 30'unu aşmaması gerektiğini, davalının bu üst sınıra uymayarak, fazla para tahsil ettiğini ileri sürmüş ve böylece bu davadaki istirdat istemini anılan Bakanlık Tebliği 'ne dayandırmıştır. Gerçekten de, 31.1.1995 günlü Resmi Gazete'de yayınlanan ve 1.1.1995 tarihinden itibaren geçerli olan söz konusu Bakanlık Tebliği dağıtım kuruluşlarının tüketicilerine uygulayacakları satış fiyatlarının üst sınırını, BOTAŞ'ın bu kuruluşlara uyguladığı fiyatın %30'u olarak tesbit etmiş bulunmaktadır. Tüketiciler tarafından 1995/1 sayılı Tebliğe dayanılarak açılan istirdat ve menfi tesbit davalarında, Dairemiz, istikrarlı bir şekilde, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın, gerek 9.2.1990 gün ve 397 sayılı kanun Hükmünde Kararname'nin 1 ve 3. ve gerekse, Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanunu'nun gözeterek. Tüketicilere yapılacak her türlü enerji satışında taban ve tavan fiyatları belirleme ve uygulamasını denetleme görev ve yetkisine sahip olduğunu, davalı idarenin bu tebliğde öngörülen üst sınırla bağlı bulunduğunu kabul etmiş ve temyiz istemlerini, bu çerçevede karara bağlanmıştır.
Ancak, davalı idare tarafından açılan dava sonucunda, Danıştay 10. Dairesinin 16.3.1998 gün ve 1995/5447-1998/1162 sayılı kararıyla, 1995/1 sayılı tebliğ iptal edilmiş ve bu karar kesinleşmiştir. O nedenle, bu noktada, söz konusu iptal kararının dava konusu uyuşmazlığa etkisinin ne olacağının belirlenmesi gerekmektedir.
İdare Mahkemeleri ve Danıştay Dairelerince bir idari işlem hakkında verilen iptal kararlarının, o idari işlemi, ilk tesis edildiği andan itibaren ortadan kaldıracağı ve işlemin yapılmasından önceki hukuki durumu yeniden ortaya koyacağı; eş söyleyişle, kesinleşmiş bir iptal kararının sakatlığı saptanan idari işlemi geriye yürür biçimde hukuk aleminden sileceği öğretide ve Danıştay kararlarında ittifakla kabul edilmektedir. (Danıştay Dava Daireleri Kurulu'nun, 4.2.1966 gün ve 1965/473 esas sayılı kararı) Bu durum da, verilen ve kesinleşen iptal kararıyla birlikte, 1995/1 sayılı Tebliğin, ilk tesis edildiği tarihten itibaren ve hatta idarenin herhangi bir geri alma veya kaldırma işlemine ihtiyaç bulunmaksızın, doğrudan ve otomatik olarak yürürlükten kalkmış bulunduğunun kabulü zorunludur.
Bu saptamadan bir adım daha ileriye gidildiğinde, Tebliğin iptaline ilişkin kararın, o tebliğe dayanılarak açılmış ve devam etmekte olan davalarda uygulanma olanağının bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekecektir.
Hiç kuşku yoktur ki, bir idari işlemden kendi lehine sonuçlar çıkaran ve ona dayanarak hak talebinde bulunan tarafça açılan davanın henüz kesin hükümle sonuçlanmadığı bir aşamada, dayanak idari işlemin hukuk aleminden silinmesi, ortadan kalkması durumunda, artık uyuşmazlığın o idari işlemin öngördüğü hukuki çerçevede değerlendirilip sonuçlandırılmasına hukuken olanak bulunmamaktadır.
Eş Söyleyişle, uyuşmazlık, davada dayanılan ve yargılama sırasında idari yargı yerinin iptal kararıyla ortadan kalkan idari işlemin, tesisinden önceki hukuki durum çerçevesinde ele alınıp karara bağlanmalıdır.
Kendiliğinden yürürlüğe girdiğinin kabulü zorunlu bulunan "işlem öncesi durum" ise, davalının doğalgaz fiyatlarını belirlemesinde, kendi maliyet hesap ve tercihleri dışında, herhangi bir sınırlama öngörmemekte, diğer bir ifadeyle bu konuda davalıyı serbest bırakmaktadır.
Bu serbestinin, sözleşme hukukunun ve hukukun genel ilkelerinin çizdiği hukuksal çerçeve içerisinde başkaca sınırlamalara tabi bulunup bulunmadığı sorunu, ancak, o doğrultuda açılmış bir dava söz konusu olduğunda ele alınıp değerlendirilebilecek bir yön olup, somut olayda, bu hususun tartışılması mümkün değildir.
Hal böyle olunca, yukarıdan beri açıklanan ilkeler ve somut durum karşısında davanın reddine karar verilmesi gerekir. Mahkemece, hükümden sonra ortaya çıkan bu yeni hukuki durum doğrultusunda işlem yapılmak üzere karar bozulmalıdır.
Sonuç: Temyiz olunan kararın yukarıda açıklanan nedenle davalı yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 15.12.1998 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy