(2908 S. K. m. 1, 3, 5, 17, 21, 23, 37, 39, 49, 50, 51, 52, 53, 76, 77, 86) (1086 S. K. m. 76) (2. HD. 15.01.1998 T. 1997/13340 E. 1998/270 K.)
Dava: Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen ve yukarda gün numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak gereği görüşülüp düşünüldü.
Karar: Dernekler genel kurulları (Dernekler K.49) veya mahkeme (Dernekler K.50) kararı ile feshedilebileceği gibi, Dernekler Yasanın 51. maddesinde belirlenen hallerde kendiliğinden dağılmış olur. Dağılma Sulh Hukuk mahkemesi karar ile tespit edilir. Anayasanın 33/3 ve Dernekler Yasanın 52.maddesinde ifade olunduğu üzere kanunlarda ön görülen hallerde ancak mahkeme kararıyla temelli olarak kapatılabilir kapatma kararı, aynı yasanın 50 ve 53. maddesinde gösterilen hallerde Asliye Hukuk Mahkemesince, 76/1.; 77/1,3 maddesinde gösterilen hallerde ise cezayı tertip eden Asliye Ceza Mahkemesince verilir.
13.03.2002 günlü davanamede 2908 s. Yasanın 1, 3/5, 5/4, 17, 21, 37, 51. ve 52. maddelerine aykırı davranıldığından bahisle davalı derneğin dağılmış sayıldığının tespit edilmesi Sulh Hukuk Mahkemesinden istenmiştir. Davaname ekindeki İznik Kaymakamlığının 06.03.2002 günlü istem yazısında ise:
Dernekler Tüzüğünün 4. maddesine aykırı bir şekilde 97 üyeden 57 sinin işçi, çiftçi, esnaf ve serbest meslek sahibi olduğundan; Son Genel Kurula katılan üyelerden 6 sının giriş ve üye aidatını, 6 üyenin de giriş aidatı ödeyip, üye aidatı ödememeleri nedeniyle Tüzüğün 8/B ve 10. maddelerine aykırı davranıldığından; Dernek karar defterinde yılda bir kez yemekli eğlence tertip edilmesinden başka bir faaliyet kaydının bulunmadığından; Dernek Tüzüğünün 2. madde de gösterilen Devlet memurlarını bir çatı altında toplamak olan çalışma konusuna uyulmadığından, üye olma şartlarını sonradan kaybeden kişiler için Tüzüğün 8/c maddesi uyarınca işlem yapılmadığından söz edilip faaliyetinin yasaklanması ile dağılmış sayılmalarına karar verilmesi istenmiştir.
Mahkemece Tüzük uyarınca amacı doğrultusunda faaliyet göstermediği, amacından çıkarak değişik meslek guruplarından kişileri aynı çatı altında topladığı, derneğe giren fakat üyelik aidatı ödemeyen kişilere karşı herhangi bir işlem yapılmadığı, memuriyet sıfatını kaybeden üyenin üyelikten çıkarılmadığı belirlenip derneğin kuruluş amaç ve şartlarını kaybetmesi nedeniyle kendiliğinden dağıldığının tespitine karar verilmiştir.
Hukuk Usulü Muhakemeleri Yasanın 76. maddesi uyarınca hakim resen Türk Kanunları uyarınca karar verir. Başka bir ifade ile tarafların tavsifi ve uygulanması istenen yasa hükmü ile bağlı değildir.
Böyle olunca hakim, belirlediği maddi olgulara uygun normu tespit ile hüküm kurmak zorundadır.
2908 s. Dernekler Yasanın 51. maddesi uyarınca Dernekler kuruluş amaç ve şartlarını kaybettiği veya acze düştüğü veya yönetim kurulunun tüzük gereğince kurulmasına imkan kalmadığı veya 23. madde de belirtilen yeter sayının bulunamaması nedeniyle üst üste iki olağan genel kurul toplantısının yapılamadığı hallerde, kendiliğinden dağılmış sayılır görüldüğü gibi derneğin dağılmış sayıldığı haller tüzük hükümlerine aykırı davranışlar olmayıp, söz konusu yasa yasama meclisindeki müzakereleri sırasında sayın Prof. Feyyaz Gölcüklü´nün ifade ettiği gibi ...Bunlar derneğin mevcudiyeti şartlarıdır. Yönetim kurulunun teşkili için şu kadar kişiye gerek vardır. Genel kurul yapılabilmesi için şu kadar kişiye ihtiyaç vardır gibi bunlar kanunda gösterilmektedir....takdire yer yoktur.... tabir yerinde ise mekanik tespitlerdir. Bu yükümlülük veyahut şartlar yoksa dernek kendiliğinden dağılmış sayılır. Şu durumda derneğin dağılmış sayılması için matematiksel bir olgunun gerçekleşmiş olması gerekir. Bu cümleden olarak belli bir süre için faaliyette bulunma halinde sürenin geçmesi; belirgin bir amaçla örneğin bir cami yaptırmak maksadıyla kurulma halinde, amaçta belirtilen ve sürekli olmayan faaliyetin tamamlanması, ya da işin yapılmasının imkansızlaşması gibi hallerde ancak kanunda gösterilen amacın kaybedildiğinden yada derneğin acze düşmesinden söz edilebilir. Organları, bütçesi, şu veya bu istikamette faaliyetleri bulunan bir derneğin amacını yitirdiğinden bahsetmek mümkün değildir
Dernekler Yasası uygulaması bakımından derneğin amacını kaybetmesi ile derneğin amaç dışı faaliyeti birbirinden ayrı olup, kanunda ayrı yaptırımlara bağlanmıştır.
2908 s. Yasanın 37. maddesinin 1. fıkrasının 1. bendinde Derneklerin Tüzüklerinde gösterilen amaç ve bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları ve biçimleri dışında faaliyette bulunamayacağı hükme bağlanmış. Bu yasağa aykırı hareket eden yöneticilerinin cezalandırılacağı Yasanın 77/3. madde de belirtilmiştir.
Aynı Yasanın 39. maddesinde belli bir kurum veya kuruluşta çalışan kamu hizmeti görevlileri ile aynı veya ayrı kurum veya kuruluşta çalışsalar bile, belirli bir mesleğe mensup olan kamu hizmeti görevlileri... dernek kurabilirler. Bu dernekler yukarda belirtilen amaçlar dışında faaliyette bulunamazlar hükmünü taşımaktadır. Kanunun buyruğuna uymama 77/3. maddede yaptırıma bağlanmıştır. Ceza hakimine suçun sübutu halinde derneğin kapatılmasına da karar verme yetkisi tanınmıştır. (Y.2.H.D.nin 15.01.1998 günlü 13340-270 s. kararı)
Davalı dernek 39. maddede gösterilen memur derneği niteliğindedir. Şu durumda amaçtan sapma iddiasını inceleme ve karara bağlama yetkisi Ceza Hakimine ilişkin olup, bu hal derneğin amacını yitirildiği şeklinde yorumlanıp 2908 s. Yasanın 52. maddesinin uygulanmasına yol açamaz.
Somut bir olgu ortaya konmadan sadece madde numaraları yazılarak davalı derneğin 2908 s. yasanın 3/5 ve 5/4. maddelerine aykırı davranıldığı başka bir ifade ile bölge, ırk, sosyal sınıf, din ve mezhep esasına veya adına dayanılarak faaliyette bulunulmak üzere kurulması yasak derneklerden olduğu iddia edilmiştir. Bu iddiada yer alan eylemin müeyyidesi aynı Yasanın 76. maddesinde gösterilmiş, eylemin sübutu halinde ceza hakiminin derneğin kapatılmasına da karar vereceği hükme bağlanmıştır.
2908 s. Yasanın 17. maddesinde dernek üyesi olma hakkını üyelik devam ederken emeklilik dışında bir nedenle kayıp edenlerin üyeliklerinin de sona ereceğini, bu durumda üyelik kaydının dernek yönetim kurulunca silineceğini hükme bağlamış, bu görevi yerine getirmeyen yöneticilerin cezalandırılacakları 86. maddede belirtilmekle beraber bu haller kapatma yada fesih nedeni olarak (2908 S.K. 50, 51) gösterilmemiştir.
Söz konusu Yasanın 21. maddesinde genel kurulun toplantıya çağrı usulü 23. maddede genel kurul toplantısına katılacaklar hükme bağlanmıştır. Bu maddede de yer alan kurullara aykırı davranmanın yaptırımı da 78. maddede belirlenmiş olup, burada gösterilen fiillerin sübutu halinde ceza hakimi kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak yapılan genel kurul toplantılarının iptal edilmesine de karar verebilmektedir. Bu hallerde ne derneğin dağılmasından, ne de fesih ve kapatmadan söz eden bir kural yoktur.
Aynı Yasanın 86. maddesinde sair amir hükümlere uymamanın müeyyidesi sadece para cezası olarak belirlenmiştir. Şu durumda kanunda açıkça öngörülmeyen hallerde kapatma yada fesih kararı verilemeyeceği gibi bu haller derneği dağılmış halede düşürmez.
Görüldüğü üzere davalı derneğe müsnet fiillerin bir bölümü Dernekler Yasanın 53. maddesine gösterilen kapatma sebebi, bir bölümü de cezayı da gerektiren bir kapatma nedeni olup, bu hallerde derneğin dağılmış sayılmasından söz edilemeyeceğinden dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerektiği (Y.2.H.D.nin 15.1.1998 günlü 13340-270 sayılı Kararı) durumda görev yönü gözetilmeden derneğin dağıldığının tespitine karar verilmesi doğru bulunmamıştır.
Sonuç: Hükmün açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, oyçokluğuyla karar verildi. 13.06.2002
MUHALEFET ŞERHİ
Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasal gerektirici nedenlere ve özellikle Dernekler Yasanın 51. maddesinin birinci cümlesi gereğince derneğin kuruluş amaç ve şartlarına aykırı olarak 94 üyenin 57 adedini çiftçilik mesleğinden aldığı dernekte kumar oynatıldığının sabit olup, amacına uygun hiçbir faaliyetinin de gerçekleşmediğinin tesbit edilmiş olmasına göre yerinde bulunmayan temyiz isteğinin reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün onanması gerekir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy