(2709 S. K. m. 153) (5941 S. K. m. 5) (5237 S. K. m. 52)
Karşılıksız çek düzenleme suçundan sanık ...’nın, 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5/1 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 52/2. maddeleri gereğince 11.984,00 Türk Lirası adlî para cezası ile cezalandırılmasına dair Konya 4. İcra Ceza Mahkemesinin 20/06/2017 tarihli ve 2017/449 esas, 2017/843 sayılı kararının kesinleşmesini müteakip, infaz savcılığı tarafından 5941 sayılı Kanun'un 5/1. fıkra 2. cümlesinin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi üzerine oluşan tereddüdün giderilmesi talebi üzerine, cezanın infazının aynen devamına ilişkin anılan Mahkemenin 07/02/2018 tarihli ve 2017/449 esas, 2017/843 sayılı ek kararına yapılan itirazın reddine dair mercii Konya 1. İcra Ceza Mahkemesinin 22/02/2018 tarihli ve 2018/36 değişik iş sayılı kararı aleyhine,
Adalet Bakanlığı'nın 26.10.2018 gün ve 2018 - 9543 sayılı kanun yararına bozma istemini içeren yazısı ekindeki dava dosyası,
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 06/11/2018 gün ve KYB. 2018/89034 sayılı ihbarnamesi ile dairemize gönderilmekle okundu. Anılan ihbarnamede; 10/10/2017 tarihli ve 30206 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 26/07/2017 tarihli ve 2016/191 esas 2017/131 sayılı kararı ile 5941 sayılı Kanun'un 1. fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticari işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile takip ve yargılama gideri toplamından” şeklindeki ibarenin iptal edildiği, Her ne kadar 1982 Anayasasının 153/5. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının geriye yürümeyeceği belirtilmiş ise de; söz konusu iptal kararının sanık lehine bir durum ortaya çıkardığı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 7/2. maddesinde, "Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur." ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 9/3. maddesindeki “Lehe olan hüküm, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirlenir.” şeklindeki düzenlemeler uyarınca, sanığın hukukî durumunun yeniden değerlendirilerek lehe olan, söz konusu iptal kararı sonrası yürürlük kazanan 5941 sayılı Kanun'un 5/1. maddesinde yer alan, "(Değişik: 15/7/2016-6728/63 md.) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur.
Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı, (…)(2) az olamaz." hükmü gereğince sanık lehine bir karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediği gerekçesiyle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesi uyarınca anılan kararın kanun yararına bozulması isteminde bulunulmakla, Gereği görüşülüp düşünüldü:
Sanık hakkında, Konya 4. İcra Ceza Mahkemesinin 20.06.2017 tarihli, 2017/449 E. 2017/843 K. sayılı kararıyla, 5941 sayılı Kanun'un 5/1. maddesinde düzenlenen "karşılıksız işlemi yapılmasına sebebiyet verme" suçundan mahkumiyet hükmü kurulduğu, hükmün istinaf edilmeksizin kesinleştiği, infaz aşamasında 10/10/2017 tarihli ve 30206 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 26/07/2017 tarihli ve 2016/191 esas 2017/131 karar sayılı kararı ile 5941 sayılı Kanun'un 1. fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “...çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun'a göre ticari işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile takip ve yargılama gideri toplamından...” şeklindeki ibarenin iptal edildiği, infaz savcılığı tarafından hükmün 5237 sayılı TCK'nin 7. maddesinde yer alan "lehe kanun" ilkesi gereği uyarlanmasının istendiği, ancak bu talebin yerel mahkemece alınan ek kararlarla "Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararlarının geriye yürümeyeceği" gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmıştır.
Anayasa’nın 153’üncü maddesi gereğince Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümez. Zira Anayasa’ya aykırı olduğu tespit edilen bir norm, iptal kararı öncesinde, usulüne uygun bir şekilde yasalaşan ve yürürlük tarihinden itibaren düzenlediği alanlarda meşru olarak uygulanagelen bir normdur. Sonradan alınan iptal kararı bu maddi gerçekliği değiştiremez. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin iptal kararları, bu normun yürürlüğe girdiği tarihten iptal tarihine kadar hukuk düzeninde hiç var olmamış gibi yorumlanarak bu norma dayanarak yapılan tüm işlemlerin hüküm ve sonuçlarını da kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak Anayasa'nın 153/5. maddesinde yer alan geriye yürümezlik ilkesini düzenlemesindeki amacı, bireylerin hukuken yürürlükte bulunan meşru bir norma dayanarak elde ettikleri kazanılmış haklarının, hukuki güvenlik, istikrar, adalet, kamu düzeni ve kamu yararı gibi temel kavramlar çerçevesinde korunmasıdır. Lehe kanun ilkesinin mahkemelerce nasıl uygulanacağına dair usul ise 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un "Lehe olan hükümlerin uygulanmasında usul" başlıklı 9. maddesinde açıkça belirtilmiştir.
Buna göre kesinleşmiş hükümlerle ilgili olarak, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun lehe olan hükümlerinin derhal uygulanabileceği hallerde duruşma yapılmaksızın da karar verilebileceği, lehe olan hükmün, önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri olaya uygulanarak, ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması suretiyle belirleneceği, yapılan uyarlama yargılaması bakımından zamanaşımına ilişkin hükümlerin uygulanamayacağı düzenlenmiştir. Yerel mahkemenin hükmü verdiği sırada yürürlükte bulunan 5941 sayılı Kanun'un 5/1. maddesinin ikinci fıkrasının infaz aşamasında Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi karşısında; lehe kanun değişikliği sonrasındaki uyarlama isteminin mahkeme tarafından değerlendirilerek şartları varsa duruşma yapılmaksızın, başkaca inceleme araştırma yapılması gerekli hallerle takdir yetkisinin kullanılması gerektiği durumlarda ise duruşmalı olarak, Medenî ve Siyasî Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin 15. maddesi, Anayasa'nın 38. maddesi, TCK'nin 7. maddesi ve emsal Yargıtay içtihatları çerçevesinde sanık hakkında uygulanan ceza normundaki değişikliğin sanık lehine sonuç doğuracak şekilde yeniden bir hüküm kurulması gerekmektedir. Kanun yararına bozmaya konu edilen 20.06.2017 tarihli hükümde; yerel mahkemece, 5941 sayılı Kanun'un 5/1. maddesinde unsurları yazılı "karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme" suçunu işlediği anlaşılan sanık hakkında, öncelikle takdiren 119 gün adli para cezasına hükmedildiği, TCK'nin 52/2. maddesi gereği günlüğü 100 TL'den hesaplanan katsayının, gün para cezasıyla çarpılması sonucu sanık hakkında neticeten 11.900 TL adli para cezasına hükmedildiği, (iptal kararından önce verilen ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan) 5941 sayılı Kanun'un 5/1. maddesi ikinci fıkrasında yazılı olduğu üzere, verilecek ceza karşılıksız çıkan çekin takibi nedeniyle oluşan temerrüt faizi, takip ve yargılama giderleri toplamından az olamayacağından sanığın cezasının 11.984 TL adli para cezasına yükseltildiği görülmektedir. 5941 sayılı Kanun'un 1. fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile takip ve yargılama gideri toplamından” şeklindeki ibarenin, 10/10/2017 tarihli ve 30206 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 26/07/2017 tarihli ve 2016/191 esas 2017/131 karar sayılı kararı ile iptal edilmiş olması karşısında, yerel mahkemece takdiren verilen 11.900 TL adli para cezasının, suça konu 13.000 TL bedelli çekin ibraz tarihinde bankaca ödemekle yükümlü olunan kısım (1.410 TL) düşürüldükten sonra kalan karşılıksız kalan kısımdan yani 11.590 TL'den az olamayacağı, ancak mahkemece bu miktarın, Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla birlikte temerrüt faizi, icra masrafları vs. giderler gerekçe gösterilerek 11.984 TL'ye yükseltildiği, hüküm tarihinde yerinde olduğu görülen bu hususta iptal kararının yürürlüğe girmesiyle birlikte "lehe kanun" uygulaması yapılması gerektiği göz önüne alındığında, iptal kararı öncesinde yürürlükteki Kanun'a göre kurulan hükümde sırf bu sebeple yapılan artırım uygulamasının bu haliyle kanuna aykırı olduğu anlaşılmakla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriği yerinde görüldüğünden, Konya 1. İcra Ceza Mahkemesinin 22.02.2018 tarihli 2018/36 D.İş. sayılı ek kararının ve Konya 4. İcra Ceza Mahkemesinin 20.06.2017 tarihli, 2017/449 esas 2017/843 karar sayılı mahkumiyet hükmünün 5271 sayılı CMK'nin 309/4-d maddesi gereği kanun yararına BOZULMASINA,
Bozma gereği yeniden uygulama yapılarak, sanık hakkında mahkumiyet hükmü içeren Konya 4. İcra Ceza Mahkemesinin 20.06.2017 tarihli, 2017/449 esas 2017/843 karar sayılı kararının HÜKÜM kısmında yer alan; temerrüt faizi, takip ve yargılama giderini artırım nedeni olarak gösteren ve 11.984 TL netice cezanın yer aldığı 1-)c-) fıkrasının tamamen hükümden çıkartılmasına, hükmün diğer kısımlarının aynen bırakılmasına, hükmün infazının mahkemece takdir edilen 11.900 TL adli para cezası üzerinden yapılmasına, 08.06.2020 tarihinde oy birliği ile karar verildi.(¤¤)