(818 S. K. m. 457, 461)
Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün davacı vekilince duruşmalı, davalılardan T. Gıda Şti. vekilince de duruşmasız olarak temyiz edilmiş ise de, davacı şirket başkanı M. C. tarafından 13.5.1997 tarihli dilekçe ile duruşma isteğinden vazgeçilmesi üzerine bu isteğin reddiyle incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve temyiz dilekçelerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
Davacı vekili, müvekkili şirketin 1993 yılı Eylül ayında 130 ton kuru ipek kozası getirdiğini, alıcı firmanın ortadan kaybolması nedeniyle Hong-Kong'dan alıcı bularak transit ihracat yapmak üzere B. Ltd. Şti.nin depolarına topladığını, müvekkilinin Türkiye'den ihracat yapma yetkisi bulunmadığından, davalı Tan A.Ş.nin ihracata aracılık yapmayı kabul ettiğini ve satış bedeli tahsil edildiğinde, ödenmek üzere bu şirkete 258.500 dolardan malların fatura edildiğini, davalı T. Gıda A.Ş.nin malları 264.000 dolardan ihraç ettiğini, davalı şirketin bu arada akreditif bedelini muvazaalı olarak başka şahıslara temlik ettiğini, bu temliklerden habersiz olan müvekkilinin 18.4.1994 tarihinde davalı bankadan akreditif bedeli geldiğinde 258.500 doların ödenmesini talep ettiğini, davalı şirket yetkilileri B. Tan ve T. Tan'ın müvekkili şirket yetkilisini kandırarak bir muvafakatname aldıklarını, muvafakatname alırken taahhüt ettiği malları vermediklerini, akreditif bedelinin 12.5.1994 tarihinde Akbank'a geldiğini, Akbank Mersin Şubesinin ödemeyi kime yapması gerektiğini Hukuk Müşavirliğinden sorduğunu, davalı şirkete ödenmek istenmesi üzerine Akbank'a 16.5.1994 tarihinde ödeme yapılmaması için ihtar çekildiğini, buna rağmen paranın 18.5.1994 tarihinde temlikname sahiplerine ödendiğini, mal bedelini ödemeyen davalı şirket ve akreditif bedelini ödemeyen bankanın müvekkiline zarar verdiğini ileri sürerek 8.080.000.000.TL'nin 18.5.1995 tarihinden işleyecek reeskont faizi ile birlikte tahsil tarihindeki kur üzerinden davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı Akbank A.Ş. vekili cevabında, 24.3.1994 tarihinde Credit Agricale Ltd. isimli Hong Kong bankasından müvekkili bankanın Mersin Şubesine T. Gıda A.Ş. lehine 264.000 dolarlık ihracat akreditifi geldiğini ve bu akreditifin T. Gıda A.Ş.ne ihbar edildiğini, T. Gıda A.Ş.nin 29.3.1994 tarihinde Transit Ticaret Beyannamesinin onaylanmasını talep ettiğini ve davacı şirketle aralarında düzenlenen 29.3.1994 tarihli bir devir sözleşmesi verdiğini, bu belgelere göre Transit Ticaret belgesinin malın maliki T. Gıda A.Ş. adına düzenlendiğini, T. Gıda A.Ş.nin bu malları 31.3.1994 ve 6.4.1994 tarihlerinde Hong-Kong'a sevk ederek akreditif şartlarına uygun gerekli tüm vesaikleri bankaya ibraz ettiğini, bu arada akreditif bedelinden 9,5 milyar liranın 5 kişiye temlik olunduğunu, 12.5.1994 tarihinde gelen akreditif bedelinin temliklere istinaden temellük eden firmalara 18.5.1994 tarihinde ödendiğini, bu işlemlerde müvekkili bankanın mevzuata aykırı bir tutumu bulunmadığını ve davacıya zarar vermediğini, dava konusu olayda aval, kabul ve teyit verme gibi bir garanti vermeyen müvekkili bankaya husumet yöneltilemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.
Davalı T. Gıda A.Ş. vekili cevabında, müvekkilinin davacıdan 110 ton kuru ipek kozasını 165.000 dolara aldığını ve mal bedelini ödediğini, davacının müvekkilinden alacağı bulunmadığını beyanla davanın reddini savunmuştur.
Mahkemece iddia, savunma ve toplanan delillere göre, davalı bankanın, akreditif işleminin tarafı olmayan ve T. Gıda A.Ş.ne akreditif bedelinin ödenmesine muvafakat eden davacıya ödeme yapmamasında herhangi bir usulsüzlük bulunmadığı, muvafakatten rücu ihbarının önemi bulunmadığı, diğer davalı T. Gıda A.Ş.nin mal bedelinden sorumlu olduğu gerekçesiyle davalı Akbank A.Ş. aleyhindeki davanın reddine, asli müdahil CB Dış Tic. A.Ş. tarafından açılan davanın tefrik edilerek ayrı esasa kaydına, 8.080.000.000.TL'nin davalı T. Gıda A.Ş.den 18.5.1995'den işleyecek % 64 reeskont faiziyle birlikte alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiş, hüküm davacı ve davalılardan T. Gıda San. A.Ş. vekillerince temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalılardan T. Gıda A.Ş.nin temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
2- Davacı, Azerbaycan'dan getirdiği ipek kozasının Transit Ticaret için davalılardan T. Gıda A.Ş. ile anlaşarak malı bu şirkete fatura etmiş ve 29.3.1994 tarihli devir sözleşmesini imzalamıştır. Devir sözleşmesinde davacının 110 ton ipek kozasını kilosu 52.35 dolardan T. Gıda A.Ş.ne devrettiği, mal bedeli tahsil edildiğinde davalı şirket yöneticileri tarafından davacıya ödeneceği hükme bağlanmıştır. Bu devir sözleşmesi davalı bankaya Transit Ticaret Beyannamesi düzenlenmesi için ibraz edilmiş olup, davalı banka da devir sözleşmesinin kendisine ibraz edildiğini davacıya cevabında belirtmiştir. İşlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan T.C.Merkez Bankasının 94/YB-7 nolu genelgesinin 6. maddesine göre transit ticaret faaliyetinden elde edilen satış bedelinin tamamı transit tacirin (olayımızda davalı T. Gıda A.Ş.) serbest kullanımına bırakılacaktır. Gerek devir sözleşmesi ve gerek genelgenin anılan hükmü uyarınca akreditif bedelinin davalı T. Gıda A.Ş.ne ödeneceği anlaşılmaktadır.
Ancak T. Gıda A.Ş. ile davacı arasında düzenlenen 29.3.1994 tarihli devir sözleşmesine göre davalı T. Gıda A.Ş.ne gelecek akreditif bedelinden bir miktarın mahsubu ile kalan bakiyesi davacıya ödenecektir. Bu sözleşme ile davalı T. Gıda A.Ş. akreditif bedeli alacağını davacıya temlik etmiş ve temlik iradesini taşıyan sözleşmeyi bankaya ibraz etmiştir. Davacı, akreditif bedeli gelmeden 22.4.1994 tarihli muvafakatname başlıklı belge ile ihracat akreditifinden herhangi bir hak ve alacak talep etmediğini, akreditifin TL. na çevrilmesine ve T. Gıda A.Ş.ne ödenmesine rıza ve muvafakati bulunduğunu Akbank Mersin Şubesine bildirmiştir. Davacının bu bildirimi 29.3.1994 tarihli devir sözleşmesi ile kendisine temlik edilen alacağın T. Gıda A.Ş.ne havale edilmesi talebini içermektedir. Bu bildirim BK.nun 457. vd. maddelerinde düzenlenen havale niteliğinde olduğundan, davacının muvafakatten rücu talebini içeren 16.5.1994 tarihli bildiriminin havaleden rücuyu düzenleyen aynı kanunun 461. maddesi uyarınca değerlendirilmesi gerekir. Bu durumda mahkemece davacının havaleden rücu edebilip edemeyeceği üzerinde durularak davalı bankanın akreditif bedelini temlik eden 3. şahıslara ödeme yapmasında kusuru bulunup bulunmadığı araştırılarak varılacak uygun sonuç çerçevesinde bir karar verilmesi gerekirken, delillerin takdirinde hataya düşülerek yazılı gerekçeyle davalı banka hakkındaki davanın reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.
Yukarıda 1 Nolu bentte açıklanan nedenlerle T. Gıda A.Ş.nin temyiz itirazlarının reddine, 2 nolu bentte açıklanan nedenlerle hükmün davacı yararına BOZULMASINA, peşin harçların istek halinde iadesine, 19.06.1997 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy