(818 S. K. m. 257)
Dava: Taraflar arasındaki itirazın iptali devasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün davacılar vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Davacılar vekili, davalının, müvekkillerinin maliki olduğu Ak Merkez İş Merkezi 338 nolu bağımsız bölümün kiracısı olduğunu, 1.10.1993 tarihli kira sözleşmesi gereği mecurun aylık kira bedelinin 13.254.42. Amerikan Doları, yıllık kira bedelinin 159.053. Amerikan Doları olduğunu ve sözleşme gereği ilk yılın kira bedelinin 1.10.1993 tarihinde peşin ödenmesi gerektiğini, davalının 19.053. Amerikan Dolar'ını 1.10.1993 tarihinde ödediğini, 140.000 amerikan Dolar'ının 31.10.1993 tarihinde ödenmesinin kararlaştırıldığını, ancak bakiye 120.000 Amerikan Doları kira bedelinin ödenmediğini, davalı hakkında kira bedelinin ödenmesi için icra takibi yapıldığını, davalının icra dosyasına 1.468.150.800.TL yatırdığını ve takibe itiraz ettiğini, davalının bu ödemesinin 44.657.Amerikan Dolarına tekabül ettiğini, davalının bakiye 75.343. Amerikan Doları borcu kaldığını, bunun 1.10.1993 tarihinden itibaren % 6,5 faiz ve % 15 KDV'si ile birlikte ödenmesini, davalının % 40 inkar tazminatı ile mahkum edilmesini talep ve dava etmiş, yargılama sırasında da davanın itirazın iptali davası olduğunu açıklamıştır.
Davalı vekili, kira sözleşmesinde Dolar borcu ödenmesinin değil, dolar karşılığı hesaplanacak Türk Lirası ödemesinin öngörüldüğünü ve sözleşme tarihindeki T.C.Merkez Bankası efektif Dolar satış kurundan ödeneceğinin hükme bağlandığını ve borcun 1.10.1993 tarihindeki kur karşılığı Türk Lirası olarak ödendiğini belirterek davanın reddini istemiştir
Mahkemece, sözleşmenin 4. maddesi gereği ödemenin sözleşme tarihindeki Dolar karşılığı Türk Lirası olarak yapılacağı ve davalının da 1.10.1993 tarihindeki efektif satış kuru karşılığını icra dosyasına yatırmış olduğu gerekçesi ile davanın reddine karar vermiş, hüküm davacılar vekilince temyiz edilmiştir.
Taraflar arasında imzalanan kira sözleşmesinin dördüncü maddesinde, birinci kıra döneminin yıllık kira bedelinin 159.053.ABD Doları olduğu ve bu bedelin sözleşmenin imzalandığı tarihte T.C.Merkez Bankasının ABD Doları efektif satış kurundan hesaplanacak Türk Lirası karşılığının nakden ve peşinen ödeneceği, ikinci ve daha sonraki kira dönemlerinin kira bedeli ve yasal KDV'nin, her ay nakden ve peşinen ödeme günündeki T.C.Merkez Bankasının ABD Doları efektif satış kuru üzerinden tediye edileceği kararlaştırılmış bulunmaktadır.
Kira sözleşmesinin bütün halinde değerlendirilmesinden kiralayanın (davacıların) amacının, Türk Lirasının aşırı değer kaybından, diğer bir deyişle enflâsyondan kendini korumak gayesiyle kiralananı, Dolar esası üzerinden kiraya vermek olduğu anlaşılmaktadır.
İlk yılın kira parası için uygulanacak kurun, sözleşme tarihindeki kur olarak belirtilmesi, ödemenin peşin olarak yapılacağının öngörülmesi nedenine bağlı olduğu kuşkusuzdur.
Nitekim, ilk yılın kira bedelinin nakten ve peşinen ödeneceği yolundaki hükme bağlı kalınarak, peşin olarak ödenen 19.053.Dolar'dan bakiye miktar Türk Lirasına çevrilmeden, 140.000.Doların 31.10.1993 tarihinde ödeneceğinin belirtilmiş olması da ödeme günündeki Dolar satış kurunun esas alınacağı yolundaki amaca uygun düşmektedir.
Davalının, sözleşme uyarınca ödediği 20.000. Doları tediye tarihi olan 21.2.1994 tarihindeki kur karşılığı 357.830.200.TL. olarak ödemesi de, ödemelerin, ödeme tarihindeki kur üzerinden yapılacağına ilişkin anlaşmanın bir sonucudur.
Mahkemece, açıklanan bu hususlar üzerinde gereği gibi durulmadan yazılı şekilde hüküm kurulmasında isabet görülmemiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan nedenle yerinde görülen temyiz itirazlarının kabulüyle hükmün BOZULMASINA oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY YAZISI
Yanlar arasındaki uyuşmazlık, 1.10.1993 günlü kira sözleşmesinde belirlenen ilk yıl kira parasının ödenmesinde sözleşmenin yapıldığı gündeki dolar karşılığı satış kuru'mu yoksa ödeme günündeki doların satış kurunun esas alınması gerektiği noktasında toplanmaktadır.
Sözleşmenin 4. maddesine göre kiralanan yerin kira parası "kiralanan yerin dekorasyon için kiracıya teslimi tarihinden başlayan birinci yıl için... yıllık 159.013 USD'dir...
Birinci kira döneminin yıllık kira bedelinden olan 159.053.ABD Doları sözleşmenin imzalandığı tarihte T.C.Merkez Bankasının ABD Doları Efektif satış kurundan hesaplanarak Türk Lirasına çevrilerek nakit ve peşin olarak ödenecektir.
Sözleşmenin 5. maddesinde kira bedelinin her ne sebeple olursa olsun geç ödenmesi durumunda, kiracının gecikme tazminatı olarak "kira bedelinin muacceliyet tarihindeki Türk Lirası karşılığının ödeme tarihindeki Türkiye İş Bankasının kısa vadeli kredilere uyguladığı mürekkep faizin % 50 fazlasını... ödemeyi kabul eder" sözcüklerine yer verilmiştir.
Olaya uygulanması gereken borçlunun borcunu ödemede gecikmiş olması nedeniyle B.K.nun 101.maddesi hükümleridir. Kural olarak borçlunun direnimi için, borcun muaccel olması yeterli değildir. Borcun muaccel olmasına karşın sözleşmede borcun yerine getirileceği gün belli değilse ayrıca alacaklının ihtarı gerekir. Sözleşme hükümlerine göre borcun yerine getirileceği gün kesin olarak belirlenmiş ya da saptanan bir sürede yerine getirilmesi kararlaştırılmışsa ihtara gerek olmadan direnim durumu gerçekleşir.
Somut uyuşmazlıkta yanlar arasında akdedilen kira sözleşmesinin 4. maddesinde birinci kira döneminin yıllık kira bedelinden olan 159.053. ABD Dolar sözleşmesinin imzalandığı tarihte... ödenecektir denilmek suretiyle kiracının kira bedelini ödeyeceği gün sözleşmenin imza günü (çekişmesiz) 1.10.1993 olarak belirlenmiştir. Bu nedenle davalı kiracı ödeyeceği kira borcuna yönelik olarak B.K.nun mad. 101/f.2. gereğince 1.10.1993 gününde ihtar çekilmesine gerek olmaksızın direnime düşmüştür. Artık, bu tarihten başlamak üzere başta gecikme faizi olmak üzere borçlu direniminin tüm hukuksal sonuçlarıyla birlikte sorumlu tutulacaktır.
Öte yandan, ödemelerde esas alınacak kur, sözleşmenin imzalandığı 1.10.1993 günü olarak sözleşmede açıkça belirtilerek 5.madde de "muacceliyet tarihindeki" kur denilmiştir. Böylece ilk yıl kira parası 1.10.1993'de muaccel hale gelmiş, ancak ödenmemiştir. Geç ödeme halinde ise borcun muacceliyet tarihindeki kurun dikkate alınması S.madde gereğidir.
Yanlar arasında ilk yıl kira parası için aynen yabancı parayla ödeme koşulunu içeren bir borç söz konusu olmayıp tersine yabancı paranın muacceliyet günündeki satış kurundan hesaplanarak Türk Lirasına çevrilip ödenmesini öngören bir sözleşme bulunmaktadır.
Bu nedenlerle ödemeye esas kira parasının Türk Lirası olarak hesaplanmasında doların sözleşmenin imzalandığı 1.10.1993 günündeki T.C.Merkez Bankası Efektif satış kurundan işlem yapılması, geç ödemeden dolayı sözleşmenin 5.maddesinde belirlenen ölçülere göre faizin saptanması gerektiği görüşüyle sayın çoğunluğun kararına katılamıyorum. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy