(6762 S. K. m. 644) (6102 S. K. m. 732)
Dava ve Karar: Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacılar vekili ile davalı T İ. Bankası AŞ. vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Davacı vekili müvekkilleri ve davalı A. N. İnce'nin aralarındaki borç alacak ilişkisini anlaşarak sonlandırdıklarını, takibe konu olan çekin de taraflar arasındaki ticari ilişki çerçevesinde verilen ancak bedelsiz kalan çeklerden birisi olduğunu, davalı şahsın takibe konu çeki davalı bankaya tahsil için verdiğini, bankanın söz konusu çeki muhatap bankaya veya takas odasına ibraz etmediğini, ancak taraflar arasındaki anlaşma gereği borç ilişkisi sona erdiği için bedelsiz kalan çekin iade edilmesi talep edildiği halele, davalı bankanın söz konusu çeki müvekkiline iade etmediğini ve çeki icraya verdiğini, müvekkillerinin davalılara borcunun olmadığını, süresinde ibraz edilmeyen çekten dolayı bankanın keşideci ve diğer çek borçlularına müracaat hakkını kaybettiğini, bankanın esas ilişkiye de dayanamayacağını, çekin davalı bankaya geçmesini sağlayan ciroların alacağın temliki mahiyetinde de olmadığını belirterek, takip konusu çek nedeni ile davalı bankaya borçlu olunmadığının tespitine, davalıların inkar tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı T İ Bankası A.Ş. vekili; davacı şirket tarafından E. E. S. lehine 20.10.2008 tarihinde 20.000,00 TL bedelli çekin düzenlendiğini, E. E. S. tarafından çekin INM. - A. N. İnce firmasına ciro edildiğini ve temlik cirosuyla müvekkiline devredildiğini, böylece müvekkilinin yetkili hamil olduğunu, çek ibraz edilmediği için müracaat hakkı ortadan kalksa bile müvekkili-nin TTK 644 uyarınca alacaklı durumda olduğunu, çekin teminat çeki olduğuna dair üzerinde herhangi bir kaydın bulunmadığını, bu hususların iyi niyetli hamile karşı ileri sürülemeyeceğini belirterek davanın reddine karar verilmesi talep etmiştir.
Davalı A. N. İ. usulüne uygun tebligata rağmen duruşmalara katılmamış, beyan dilekçesi de sunmamıştır.
Mahkemece; çekin davalı banka tarafından süresinde muhatap bankaya ibraz edilmediği konusunda taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunmadığı, bu durumda gerek keşideciye, gerek cirantalara kambiyo senedi olan çekten doğan hakkın ileri sürülemeyeceği ve kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip de yapılamayacağından, sebepsiz iktisap hükümleri nedeniyle TTK. 644.maddesine dayanarak keşideci durumundaki davacı H. Yıldırım D. Nak. Ltd. Şti.ne, ya da temel ilişkiye dayanarak kendisine çeki ciro eden diğer davalı A. N. İ.'den talepte bulunulabileceği veya genel haciz yoluyla takip yapılabileceği, davalı Banka tarafından keşideci dışında çekin lehtarı ve ilk cirantası durumundaki E.E. S.'a karşı da takip yapıldığı, ibraz süresi geçtikten sonra kendisine karşı başvuru hakkı düşmüş olan cirantaya karşı TTK 644/son maddesi uyarınca sebepsiz iktisap davası açılamayacağından, davacı E.E. S.'ın davalı bankaya borçlu bulunmadığının tespitine karar verilmesi gerektiği, çekin davacılar ile A. N. İnce'nin anlaşması sonucu bedelsiz kaldığı, tarafların borç ilişkisini sonlandırarak onun teminatı olan dava konusu çekin de iptal edildiği, bu hususun banka tarafından da kabul edilerek haberdar olduğu ve banka kayıtlarına çekin iptal edildiği hususunun geçirildiği anlaşılmakla artık davalı bankanın bedelsiz kaldığı anlaşılan çek nedeni ile davacı H. Yıldırım Ltd. Şti. aleyhine de bir takip yapamayacağı gerekçesiyle davacı H. Yıldırım D. Nak.Ltd.Şti yönünden davanın kabulüne,diğer davalı A. N. İ.'nin ciranta olması nedeni ile ve çek ibraz süresi geçirildiğinden ciranta olan A. N. İnce'nin TTK 644.maddesine dayanılarak dava açması da mümkün olmayıp müracaat haklarının düşmesi nedeni ile davacılara başvurması mümkün olmadığından bu davalı hakkında davacıların menfi tespit davası açmasında hukuki yararları bulunmadığından davalı A. N. İnce yönünden açılan davanın reddine karar verilmiş hüküm davacılar vekili ve davalı T. İ. Bankası A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmiştir.
1- Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı bankanın aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
2- Takip ve dava konusu çekin keşidecisi davacı H. Yıldırım Ltd. Şti, lehtarı ise davacı E. E. S.'dır. Çek ciro yolu ile lehtardan INM. firmasına, bu firmadan da davalı bankaya geçmiştir. Çek süresinde bankaya ibraz edilmemiş hamil banka tarafından cirantalar ve keşideciye karşı ilamsız takibe girişilmiştir. Süresinde ibraz edilmeyen veya zamanaşımına uğrayan çeke dayanarak hamil kendi cirantasına karşı temel ilişkiye dayanarak, keşideciye karşı ise TTK 644. (6102 sayılı TTK 732)maddesi uyarınca müracaat edebilir. Somut olayda davalı hamil banka davacı keşideciye karşı TTK'nın 644.maddesine göre müracaat hakkı bulunduğundan davanın keşideci şirket yönünden reddi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmemiştir.
3- Davalı banka somut olayın özelliğine göre takibinde haksız ve kötüniyetli kabul edilemeyeceğinden davacıların bu yöne ilişkin temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda (1) nolu bentte açıklanan nedenlerle davalı bankanın diğer, (3) nolu bentte açıklanan nedenlerle davacıların tüm temyiz itirazlarının reddine, (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle hükmün davalı banka yararına BOZULMASINA, peşin harçların istek halinde iadesine, 26.11.2012 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy