MAHKEMESİ :Eskişehir 3. S.H.
TARİHİ : 23.03.2006
NUMARASI :563-492
Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen ve yukarıda tarih numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü.
Dava konusu ... parsel numaralı taşınmazın aile konutu olduğu Eskişehir 2. Aile Mahkemesinin 2005/145 sayılı dosyası ile tesbit edilmiştir.Bu taşınmazın davacıya (miras bırakanın eşine) özgülenme görevi şüyuun izalesi davasına bakan Eskişehir 2. Sulh Hukuk Mahkemesine aittir.Eskişehir 2. Sulh Hukuk Mahkemesinde de bu davanın sonucunu beklemektedir.Açıklanan kusus dikkate alınmadan yazılı şekilde dosyanın Tereke Hakimliğine gönderilmesi doğru olmamıştır.
SONUÇ:Temyiz edilen hükmün açıklanan nedenle BOZULMASINA, temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oyçokluğuyla karar verildi. 05.02.2007 Pzt.
KARŞI OY YAZISI
Dava dosyasında sağ eş tarafından TMK m. 652 f. I hükmüne göre mirasbırakanın mirasçılarına karşı tereke malları arasında bulunan aile konutu üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben “mülkiyet hakkı” tanınması olmadığı takdirde TMK m. 652 f. I hükmüne göre mülkiyet yerine “intifa veya oturma hakkı” tanınması isteminde bulunulduğu ve davanın görülmekte olduğu “sulh hukuk mahkemesinde” istemin “tereke mahkemesinin” görevi kapsamına girdiği için görevsizlik kararı verildiği ve dava konusu taşınmaz hakkında ayrı bir dava dosyasında elbirliği halindeki mülkiyette şüyuun giderilmesi hakkında dava olduğu ve o davada işbu temyiz davasına konu dava sonucunun beklenmekte olduğu konusunda değerli çoğunluk ile aramızda “görüş birliği” vardır.
Çekişme nedir?;
Değerli çoğunluğun düşüncesine göre TMK m. 652 f. I hükmüne göre özgüleme isteminde bulunulan aile konutu hakkında elbirliği halindeki mülkiyette şüyuun giderilmesi isteminde bulunulmuşsa özgülemekle görevli mahkemenin o mahkeme olması gerekir. Başka bir anlatımla elbirliği halindeki mülkiyette şüyuun giderilmesi istemini inceleyen mahkeme dava konusu taşınmazlar içerisinde aile konutu varsa bu konutun özgülenmesi hakkında da karar vermek zorundadır.
Öncelikle değerli çoğunlukla “görüş birliği” içinde olduğumuz olgulara vurgu yaptıktan sonra hangi sebeple çoğunluk düşüncesine “katılmadığımızı” daha sonra açıklayacağız.
1- YEREL MAHKEMENİN DAVAYI NİTELENDİRMESİ İSABETSİZDİR
Her şeyden önce dava dosyasında sağ eş tarafından TMK m. 652 f. I hükmüne göre mirasbırakanın mirasçılarına karşı tereke malları arasında bulunan aile konutu üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben “mülkiyet hakkı” tanınması olmadığı takdirde TMK m. 652 f. I hükmüne göre mülkiyet yerine “intifa veya oturma hakkı” tanınması isteminde bulunulduğu halde sanki davacı sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine “katılma alacağına” mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını istemiş gibi gerekçeli kararında görevsizlik kararına TMK m. 240 hükmünü dayanak yapması dosyadaki istemle bağdaşmamakta/ örtüşmemektedir.
Yerel mahkemenin kabulünün aksine sağ kalan eş “katılma alacağına” değil “miras hakkına mahsuben” özgüleme isteminde bulunmuştur.
2- DAVA KONUSU TAŞINMAZ AİLE KONUTU OLMALIDIR
Özgüleme isteminde bulunulan konutun “aile konutu” (Ömer Uğur GENÇCAN, Boşanma Hukuku, Yetkin Yayınevi, (1150 sayfa) Ankara 2006. (Kısaltma: GENÇCAN-Boşanma-2, s. 552-570) olması gerekir mi ? .../.../..
DURAL/ÖZ kanun hükmünde (TMK m. 652) “aile konutundan” değil de “eşlerin birlikte yaşadıkları konuttan” söz edildiği için o evin aile konutu haline dönüştürülmüş olması gerekli değildir (Mustafa DURAL-Turgut ÖZ, Miras Hukuku, İstanbul-2003, s. 487) düşüncesindedir.
TMK m. 652 hükmünün madde başlığı bile “Aile konutu ve ev eşyasının sağ kalan eşe özgülenmesi” şeklindedir. Bu sebeple DURAL/ÖZ görüşü 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu sistematiği ile de bağdaşmamaktadır.
Başka bir anlatımla özgüleme konusu olacak taşınmazın “aile konutu” olması zorunludur. Aile konutu olmayan bir taşınmaz eşlerin “birlikte yaşadıkları konut” olsa bile özgülemeye konu yapılamaz.
Temyiz davasına konu dosyada dava konusu taşınmazın aile konutu olduğu konusunda taraflar arasında kesin hüküm bulunduğundan bu konuda bu bağlamda bir sorun yoktur.
Nitekim yerel mahkeme ile de aramızda bu konuda bir çekişme bulunmamaktadır.
3- YEREL MAHKEMENİN DAHA ÖNCE DE TEREKE MAHKEMESİNİ BU DAVADA YETKİLİ KABUL ETMESİ GÖRÜŞÜNE DAİREM İTİBAR ETMEMİŞTİR.
Taraflar arasında daha önce görülen ve dava konusu taşınmazın aile konutu olduğuna ilişkin Eskişehir 2. Aile Mahkemesinin 2005/145 esas ve 2005/709 esas sayılı dava dosyasında “Dava konusu taşınmazın aile konutu olduğunun tespitine ve TMK m. 652 hükmüne göre özgüleme istemini tereke hâkimliğinde talep etmekte muhtariyetine” karar verilmiş Dairem tarafından benim de yer aldığım kararda “özgüleme görevinin TMK m. 652 hükmüne göre sulh hukuk mahkemesine ait olduğu” vurgulanarak verilen kararın onanmasına karar verilmiştir.
Görüldüğü üzere aynı yer mahkemesi daha önce tereke mahkemesini görevli kabul edip Dairem tarafından bu görüşe itibar edilmeyerek görevli mahkemenin tereke mahkemesi olmadığı açıkça gösterildiği halde bir kez daha aynı görüş yerel mahkeme tarafından sergilenmiştir.
Oysa görevli mahkemenin tereke mahkemesi olmadığı konusu artık tartışmasızdır.
Yukarıda açıkladığım sebeplerle yerel mahkeme kararının bozulması konusunda değerli çoğunlukla aramda “görüş birliği” vardır. Ancak bozma gerekçesinde görüşlerimiz bağdaşmamaktadır.
Şimdi de bu konudaki argümanlarımızı açıklayacağız.
1- ELBİRLİĞİ HALİNDEKİ MÜLKİYETTE ŞÜYUUN GİDERİLMESİ DAVASININ NİTELİĞİ
Bilindiği üzere mülkiyet hakkı, eşya üzerinde sahibine en geniş yetkiyi sağlayan aynî haktır. Mülkiyet hakkı, hak sahibinin sayısına göre ikiye ayrılır;
- Mülkiyet hakkı tek bir kişiye aitse : tek kişi mülkiyeti,
- Eşya üzerinde birden fazla kişi mülkiyet hakkına sahip ise : birlikte mülkiyet
TMK. m. 688-703 hükmüyle birlikte mülkiyet düzenleme konusu yapılmıştır. Birlikte mülkiyet ikiye ayrılır;
- Paylı mülkiyet (=müşterek mülkiyet) (=birden fazla kişinin paylı olarak bir eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olması) (=TMK. m. 688-700)
- Elbirliği mülkiyeti (=iştirak halinde mülkiyet) (=birden fazla kişinin aralarındaki ortaklık ilişkisi nedeniyle paysız olarak bir eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olması)(= TMK. m. 701-703.) (Ömer Uğur GENÇCAN, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu, Bilimsel Açıklama-İçtihatlar-İlgili Mevzuat, Yetkin Yayınevi, Ankara 2007 , Kısaltma: GENÇCAN-TMK-2, m. 688 Açıklaması vd)
Hemen belirtmek gerekir ki şüyuun giderilmesi (=izaleî şüyû) ile taksim (=paylaştırma) bir ve aynı şey değildir. Bir taşınmaz üzerindeki paylı mülkiyet (=müşterek mülkiyet) ya da elbirliği mülkiyetinin (=iştirak halinde mülkiyet) sonlandırılması uygulamada şüyuun giderilmesini (=izaleî şüyû) karşılamaktadır.
“Paydaşlığın giderilmesi” ya da “ortaklığın giderilmesi” ifadesi yerine teknik anlamda “Birlikte Mülkiyetin Sonlandırılması Davası” vardır demek daha isabetli bir söylemdir.
2- “BİRLİKTE MÜLKİYETİN SONLANDIRILMASI DAVASI” İLE “AİLE KONUTUNUN ÖZGÜLENMESİ DAVASININ” İLİŞKİSİ
Birlikte mülkiyetin sonlandırılması davası çift taraflı (actio duplex) bir dava olduğu halde aile konutunun özgülenmesi davası miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınması bağlamında çift taraflı (actio duplex) bir dava değildir.
Buna karşılık birlikte mülkiyetin sonlandırılması davası ve aile konutunun özgülenmesi davası peşin nispi harca bağlı bir davadır. Başka bir anlatımla bu konuda “usulüne uygun biçimde açılmış bir dava bulunmadan” hâkim tarafından kendiliğinden karar verilmesi olanaksızdır.
Mirasçılar tarafından sağ eşe karşı açılan birlikte mülkiyetin sonlandırılması davasında (=Eskişehir 2.Sulh Hukuk Mahkemesi, 2003/1460 esas) aile konutu olduğu daha sonra kesinleşen taşınmazla ilgili “paylaşma mümkün olmadığından birlikte mülkiyetin satış sureti ile sonlandırılması” istenilmiş davalı sağ eş ise özgülenme konusunda karşılık dava açmadan sadece özgülenme davasının sonucunun beklenmesi isteminde bulunmuş buna rağmen özgüleme davası sonucu beklenmeden verilen satış kararı ise Yüksek 6. Hukuk Dairesi tarafından özgüleme dosyasının “ön mesele” kabul edilmesi konusunda kararın bozulması üzerine yerel mahkeme usule ve yasaya uygun bozma kararına uymak suretiyle özgüleme dosyasının sonucunu bekler konuma geçmiş durumdadır.
3- “AİLE KONUTUNUN ÖZGÜLENMESİ DAVASI”, “BİRLİKTE MÜLKİYETİN SONLANDIRILMASI DAVASI” İÇİN ÖN MESELE OLUŞTURUR
Aile konutunun özgülenmesi davası, birlikte mülkiyetin sonlandırılması davasından ayrı bir dava ile istenmiş olabileceği gibi karşılık dava şeklinde de açılabilir.
A- AİLE KONUTUNUN ÖZGÜLENMESİ DAVASI AYRI DAVA ŞEKLİNDE AÇILMIŞSA
Birlikte mülkiyetin sonlandırılması davası incelenirken dava konusu taşınmazlardan biri hakkında sağ eş tarafından TMK m. 652 f. I hükmüne göre mirasbırakanın mirasçılarına karşı tereke malları arasında bulunan aile konutu üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben “mülkiyet hakkı” tanınması olmadığı takdirde TMK m. 652 f. I hükmüne göre mülkiyet yerine “intifa veya oturma hakkı” tanınması için ayrı bir dava açılmışsa davayı incelemekte olan hâkim için aile konutunun özgülenmesi davası “ön mesele” oluşturur.
Mahkemece yapılacak iş, aile konutunun özgülenmesi davası sonucunu bekleyerek özgüleme “varsa” birlikte mülkiyetin sonlandırılması isteminin bu sebeple reddine, özgüleme istemi “reddedilmişse” birlikte mülkiyetin sonlandırılması istemi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermekten ibarettir.
B- AİLE KONUTUNUN ÖZGÜLENMESİ DAVASI KARŞILIK DAVA ŞEKLİNDE AÇILMIŞSA
Birlikte mülkiyetin sonlandırılması davası incelenirken dava konusu taşınmazlardan biri hakkında sağ eş tarafından TMK m. 652 f. I hükmüne göre mirasbırakanın mirasçılarına karşı tereke malları arasında bulunan aile konutu üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben “mülkiyet hakkı” tanınması olmadığı takdirde TMK m. 652 f. I hükmüne göre mülkiyet yerine “intifa veya oturma hakkı” tanınması için karşılık dava açılmışsa davayı incelemekte olan hâkim için aile konutunun özgülenmesi davası yine bir “ön mesele” oluşturur.
Mahkemece yapılacak iş, aile konutunun özgülenmesi davasını birlikte mülkiyetin sonlandırılması davasından “tefrik ederek” sonucunu bekleyerek özgüleme varsa birlikte mülkiyetin sonlandırılması isteminin bu sebeple reddine, özgüleme istemi reddedilmişse birlikte mülkiyetin sonlandırılması istemi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermekten ibarettir.
Bu sebeplerle değerli çoğunluğun “farklı görüşüne” katılmıyorum.
Full & Egal Universal Law Academy