(1086 S. K. m. 99, 187) (2675 S. K. m. 32/1)
Dava: Taraflar arasındaki "itirazın iptali" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Antalya Asliye 4.Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 22.1.2001 gün ve 2000/182 E. 2001/34 K. sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 13.Hukuk Dairesinin 6.7.2001 gün ve 2001/5888 E. 7413 K. sayılı ilamı ile; ( ... Davacı Hollanda uyruklu olduğunu, taşınmaz alımı amacıyla davalıya banka aracılığıyla 69.000 DM. gönderdiğini, bu para ile davalının taşınmaz satın almadığı gibi iade de etmediğini alacağın tahsili için yaptığı icra takibine davalının itiraz ettiğini öne sürerek, itirazın iptaline karar verilmesini istemiştir.
Davalı HUMK.187/1. maddesi hükmü uyarınca davacının teminat yatırması gerektiğini, gönderilen paranın davacıya verdiği ödüncün iadesi olduğunu bildirerek davanın reddini dilemiştir.
Mahkemece davalının itirazının iptaline karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.
1- Davalı esasa cevap verirken yasal süresi içerisinde HUMK.nun 187/1. maddesi hükmüne göre ilk itirazda bulunmuştur. HUMK.190. maddesinde "itirazı iptidaiye hadiseler gibi tahkik ve hallolunur" denilmektedir. Mahkemece davalının ilk itirazı hususunda herhangi bir inceleme yapılmadan esas hakkında karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.
2- Bozma nedenine göre davalının diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik gerek görülmemiştir... ) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar: Dava, icra takibine karşı yapılan itirazın kaldırılması ve icra inkar tazminatına hükmedilmesi isteğine ilişkindir.
Hollanda vatandaşı olup, Kuveyt'de çalışan, Hollanda'da ikamet eden davacı alacaklı, davalı borçlu ile Türkiye'de tanıştığını, Antalya'da kendisi için ev alması amacıyla, çeşitli tarihlerde 69000 DM gönderdiğini; davalının ev almaması nedeniyle icra takibine geçtiğini, davalının borca itiraz ettiğini, itirazının kaldırılmasını, icra inkar tazminatına mahkûm edilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı, borçlu olmadığını, davacıya verdiği ödüncün karşılığı olarak davaya konu parayı aldığını savunmuş;yerel mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.
Türk Mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadırlar. ( 2675 sayılı Yasa m.32/1 ) Teminat hakkındaki itirazların ilk itirazlardan olduğu hususunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 187/10 maddesinin getirdiği kurala yukarda belirtilen 2675 sayılı Yasanın 32. maddesi ayrık bir hüküm getirmiştir. Meğer ki davacı karşılıklılık esasına göre, yabancılık unsuru bulunan davalarda teminat gösterme yükümlülüğü diğer tarafça ileri sürülmemiş olsa bile yargılama sırasında mahkemelerce ve temyiz incelemesi sırasında da Yargıtay'ca re'sen nazara alınması gerekmektedir.
Yabancı davacı, istenilen teminatı göstermez ise duruşmada hazır bulunmamış sayılır. ( HUMK. M.99 kıyasen ) Yani duruşmaya ( davacı olarak ) kabul edilmez.
Yabancı davacının teminat göstermesi yükümlülüğünün istisnaları, Türkiye ile yabancı devlet arasında anlaşma bulunması ve adli yardımdır.
Türkiye'de ikametgahı olmayan davacının ikametgahının bulunduğu yabancı devlet ile Türkiye arasında ikametgah bakımından teminattan muafiyet hakkında bir anlaşma ( sözleşme ) varsa, o yabancı devlet sınırları içinde ikametgahı bulunan ( Türkiye'de ikametgahı olmayan ) davacı, Türkiye'de dava açarken teminat göstermekle yükümlü değildir. Yani teminattan muaftır.
Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi'ne Türkiye Cumhuriyeti'nin katılması 14.3.1972 gün ve 1574 sayılı Kanunla uygun görülmüş ve bu sözleşme Türkiye için 13.5.1973 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Anılan sözleşmenin 17. maddesi hükmüne göre, akid devletlerden birisinde ikamet eden ve diğer bir devlet mahkemesi huzurunda davacı olarak bulunan akid bir devletin vatandaşlarından yabancı olmaları veya o memlekette ikametgah veya meskenleri bulunmaması sebebiyle ne isim altında olursa olsun herhangi bir teminat istenemez ve aynı kaide mahkeme masraflarını karşılamak için davacıdan istenen tediyata da tatbik olunacaktır.
Somut olayda Türkiye ile Hollanda'nın taraf olduğu Lahey Sözleşmesi'nin 17. maddesi uyarınca teminat muafiyeti bulunduğundan, bu noktaya ilişkin direnme yerinde olup, işin esasının incelenmesi için dosyanın Özel Daireye gönderilmesi gerekir.
Sonuç: Yukarda açıklanan nedenle, işin esasına ilişkin temyiz incelemesinin yapılabilmesi için dosyanın 13.Hukuk Dairesine gönderilmesine, 1.5.2002 gününde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
Davacının yabancı uyruklu olması nedeniyle teminat yatırılması gereğine değinilerek davalı yanın yaptığı itiraz konusunda mahkemece olumlu veya olumsuz bir karar verilmeden davanın esastan kabulüne karar verilmiştir.
Yüksek Özel Daire, mahkemece davalı yanın ilk itirazına ilişkin herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılması nedeniyle hükmü bozmuş, bu kez yerel mahkeme Türkiye ve davacının uyduğu olduğu ülkenin taraf olduğu iki ve çok taraflı uluslar arası sözleşmeler gereğince, davacının teminat gösterme yükümlülüğü bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir. Mahkemece, ilk yargılama sonucunda davalı tarafın itirazı değerlendirilip sonucunda bir karar verilmediği halde bozmadan sonra ilk kez bu konuda bir değerlendirme yapıldığından ortada usulüne göre verilmiş bir direnme kararı değil, yeni bir hüküm vardır. Yerel mahkemece ilk yargılama sırasında ve sonucunda bu konuda olumlu olumsuz bir karar verilmemiş olduğundan, bozma kararına karşı direnme değil, daha önce karara bağlanmayan bir konunun ilk kez değerlendirilmesi ve yeni bir hüküm verilmesi söz konusu olduğundan sayın çoğunluğun yerel mahkemenin direnmesinin uygun olduğu yolundaki görüşüne katılmıyorum. Dosya, mahkemece verilen yeni hükme yönelik temyiz incelemesi için Özel Daireye gönderilmelidir.
Full & Egal Universal Law Academy