(818 S. K. m. 161) (Yargıtay 13 HD 26.04.2002 T. 2002/3171 E. 2002/4675 K.)
Dava: Davacılar, 1.7.1998 tarihinde yapılan komisyonculuk sözleşmesi ile %40 oranda komisyon alacağı üzerinden davalılarla anlaştıklarını, davalı tarafın sözleşmedeki orana uymayarak %15'e düşürdüklerini bu sebeple sözleşmenin kendilerince 1.11.1998 tarihi itibariyle fesedildiğini ve toplam 2.632.000.000 Tl. komisyon alacağı ve 5.921.676.000 Tl. cezai şartın faizi ile birlikte tahsilini istemişlerdir.
Davalı taraf kararlaştırılan oranda indirim olmadığını, sözleşmenin de feshedilmediğini, borçlarının bulunmadığını savunarak davanın reddini istemişlerdir.
Mahkemece, dava kısmen kabul edilerek 1.740.214.948 Tl. komisyon alacağına ve 5.220.644.844 Tl. cezai şarta hükmedilmiş; hüküm, davalılarca temyiz edilmiştir.
Karar: 1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davalıların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddi gerekir.
2-Hakimin aşırı gördüğü cezaları indirmekle ödevli olduğu BK. md.161/3 de apaçık belirtilmiştir. Durum böyle olmasına karşın yerel mahkemece saptanan ceza koşulunun aşırı olup olmadığı yönünden tartışma yapılmamış yukarıda sözü edilen yasa hükmü gözardı edilmiştir. Öyle ise konunun üzerinde durulmalı ve tartışma açılmalıdır. Burada kararlaştırılan ceza koşulunun aşırı olup olmadığını belirlemede başvurulması gereken ölçüt ( kıstas ) önem taşır. Gerçekte de, aşırılığı saptamak için hakimin gözönünde bulundurmak zorunda olduğu yönler vardır. Şöyle ki; ceza koşulunun sözleşenler arasındaki ilişkiye uygun düşmeyecek ölçüde yüksek tutulması ve açıkça hakseverliğe aykırı bulunması durumunda aşırılığın varlığı kabul edilmelidir.
Böyle bir sonucun benimsenebilmesi için, alacaklının asıl edimi yerine getirmesindeki çıkarı ile ceza koşulu olarak saptanan miktar arasındaki oranın ve borçlunun borca aykırı davranmasındaki kusur derecesinin ve de borçlunun ekonomik durumunun gözönünde tutulması gerekir. Öte yandan alacaklının çıkarların hesabında, borçlunnu ifa etmeme yüzünden sağlıyacağı kazançlar da gözardı edilmemelidir.
Alacaklının, borcun yerine getirmemesinin yol açtığı zararları kapsamı üzerinde de durulmalıdır. Aşırılğın belirlenmesinde, ceza koşulunun borcun yerine getirilmesi için borçlu üzerinde ruhsal bir baskı yaptığı da gözetilmeli, böyle bir baskının ortadan kalkmasına yol açacak biçimde indirimden kaçınılmalıdır.
Mahkemece anılan yasa maddesinin uygulanması suretiyle gereğinin yerine getirilmesi gerekirken bu hususun gözetilmemesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.
Sonuç: Yukarıda birinci bentte açıklanan nedenlerle davalının sair temyiz itirazlarının reddine, ikinci bent gereğince temyiz olunan hükmün davalılar yararına BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 28.12.2001 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy