(5393 S. K. m. 14, 15, 70) (2821 S. K. m. 4, 60) (5216 S. K. m. 7, 26, 28) (9.HD. 2009/43696 E. 2009/35488 K.) (9.HD. 2008/43694 E. 2009/36825 K.)
Dava: Davacı, işyerlerinin anılan tüzüğün 28 sıra nosunda yazılı genel işler iş koluna girdiğinin tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme, davayı reddetmiştir. Hüküm süresi içinde davacılar avukatları tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi A. B. tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: I- Asıl Dava Bakımından:
Davacı Hizmet-İş vekili, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca toplu taşıma işinin belediye hizmeti olduğunu ve aynı Kanun'un 70. maddesi uyarınca belediyelerin kuracakları şirketler eliyle bu hizmeti yerine getirebileceğini, bu sebeple davalı bakanlıkça davalı şirket işyerinde 2821 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre yapılan inceleme sonucu alınan ve 21.05.2011 tarih ve 27940 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan davalı şirket Antray işyerinin iş kolları tüzüğünün 19 sıra nolu demiryolu taşımacılığı işkoluna girdiği yönündeki 2011/81 sayılı kararının iptali ile, söz konusu işyerlerinin anılan tüzüğün 28 sıra numarasında yazılı genel işler iş koluna girdiğinin tespitine karar verilmesini istemiştir.
II- Birleştirilen Antalya 4. İş Mahkemesinin 2011/349 esas numaralı dosyası:
Davacı Belediye-İş vekili, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca toplu taşıma işinin belediye hizmeti olduğunu ve aynı Kanun'un 70. maddesi ve 4046 sayılı Kanun uyarınca belediyelerin kuracakları şirketler eliyle bu hizmeti yerine getirebileceğini, davalı şirketin raylı sistem yanında çok sayıda otobüs ile toplu taşıma işini yerine getirdiğini, ayrıca Antalya terminalinin temizlik vb. işlerini de yaptığını, bu sebeple davalı Bakanlıkça davalı şirket işyerinde 2821 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre yapılan inceleme sonucu alınan ve 21.05.2011 tarih ve 27940 sayılı resmi gazetede yayınlanan davalı şirket Antray işyerinin işkolları tüzüğünün 19 sıra nolu demiryolu taşımacılığı iş koluna girdiği yönündeki 2011/81 sayılı kararının iptali ile, söz konusu işyerlerinin anılan tüzüğün 28 sıra numarasında yazılı genel işler iş koluna girdiğinin tespitine karar verilmesini istemiştir.
III- Birleştirilen Antalya 3. İş Mahkemesi'nin 2011/350 esas numaralı dosyası:
Davacı Genel-İş vekili, öncelikle davalı bakanlığın tespitinin talep edilen işyerlerinin hepsini kapsamadığını, kendilerinin davalı şirketin hem Antray hem de Antobüs işyerleri için tespit isteminde bulunduklarını, davalı şirketin otobüs ağırlıklı olarak toplu taşıma ve bunun ilgili işleri yaptığını, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca toplu taşıma işinin belediye hizmeti olduğunu, bu sebeple davalı bakanlıkça davalı şirket işyerinde 2821 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre yapılan inceleme sonucu alınan ve 21.05.2011 tarih ve 27940 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan davalı şirket Antray işyerinin iş kolları tüzüğünün 19 sıra nolu demiryolu taşımacılığı iş koluna girdiği yönündeki 2011/81 sayılı kararının iptali ile, söz konusu işyerlerinin anılan tüzüğün 28 sıra numarasında yazılı genel işler iş koluna girdiğinin tespitine karar verilmesini istemiştir.
Davalı Bakanlık vekili, işkolu tespitine itirazın, kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 15 gün içinde yapılması gerektiğini, müvekkili Bakanlığın diğer davalı şirket işyerinin İş kolları Tüzüğü'nün 19 numaralı demiryolu taşımacılığı işkoluna girdiğine ilişkin 21.05.2011 tarih ve 2011/81 sayılı kararının doğru olduğunu, İş Teftiş Kurulu Başkanlığı uyarınca ANTRAY Antalya Ulaşım Hizmetleri Petrol Sanayi ve Ticaret A.Ş'nin iş kolunun tespiti amacı ile yapılan teftiş sonucunda düzenlenen raporda ayrıntıları ile anlatıldığı üzere işyerinde yapılan işlerin demiryolu taşımacılığı iş kolunda sayılan işlerden olduğunu, 28 sıra numaralı genel işler işkoluna giren işlerden olmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı Sendika vekili özetle, Antalya Ulaşım A.Ş (Antray) işyerinin 2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 60. maddesinde açıklanan iş kollarından 19 sıra numaralı demiryolu taşımacılığı işkoluna girdiğine dair Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespitine karşı yapılan itirazın hiçbir hukuki dayanağı olmadığını, İstanbul, Ankara, İzmir Bursa, Konya, Eskişehir, Kayseri ve Antalya gibi büyük şehirlerde 20 yıldan beri metro taşımacılığı yapıldığını, metro taşımacılığı ve işletmeciliğinin belediye otobüsleri ile yapılan toplu taşıma işlerinden tamamen farklı nitelik arz ettiğini, TCDD banliyö trenleri ile de toplu taşımacılık yapıldığını ve bu taşımacılığın 19 sıra numaralı demiryolu taşımacılığı işkoluna girdiğini, şehir içi raylı taşımacılıkta rayların döşenmesi, bakım ve tamiri, vagonların bakım tamir ve temizliği, sürücülerin çalışma esasları incelendiğinde banliyö trenleri ve diğer trenler ve motorlu trenler aynı olduğunu, davalı tarafın tamamen Belediye Kanunu yönünden olaya baktığını işyerinde yapılan işin esas niteliği, maddi ve hukuki olguları ve işyerinin fiili durumunu gözetmeden dava açıldığını, işyerinin girdiği işkolunun 19 sıra numaralı demiryolu taşımacılığı işkolu olduğunu, Ankara ve Konya ile Eskişehir metro taşımacılığı işyerleri ile ilgili olarak açılan işkolu tespitine itiraz davalarında söz konusu işyerlerinin 19 sıra numaralı demiryolu taşımacılığı iş koluna girdiğinin belirlendiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı Şirket vekili ise, birleştirilen 2011/350 no'lu dosyada taraf ehliyeti ve husumet itirazında bulunduklarını, tespitin doğru olduğunu ifade ederek davanın reddini istemiştir.
Mahkemece toplanan kanıtlara, yapılan keşfe ve alınana bilirkişi raporuna dayanılarak, tespit konusunun Antalya Ulaşım A.Ş işyeri olduğu, Antalya Büyükşehir Belediyesi'nin söz konusu işyerinin yönetim ve işletimi ile ilgili doğrudan veya dolaylı bir ilgisinin olmadığı, Antalya Ulaşım A.Ş'nin amacının şirket ana sözleşmesi ile belirlenmiş olduğunu ve pay sahiplerinin de 5393 sayılı Kanun'un 70. maddesi kapsamında kurulan şirketler olduğu, belediyelerin kanundan doğan yetkilerini şirketler aracılığı ile yerine getirebileceği, bu duruma göre davalı Bakanlık tespitinin doğru olduğu gerekçesiyle asıl dava ile birleştirilen davaların reddine karar verilmiştir.
Kararı davacı sendikaların vekilleri temyiz etmiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık davalı şirketin Antray işyerinde yapılan işin demiryolu taşımacılığı mı yoksa genel işler mi işkoluna girdiği noktasında toplanmaktadır.
2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 4. maddesinde, Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tespit ile ilgili kararını Resmi Gazete'de yayımlar. Kararın yayımını müteakip bu tespite karşı ilgililer iş davalarına bakmakla görevli mahalli mahkemede onbeş gün içinde dava açabilirler. Mahkeme iki ay içinde kararını verir. Kararın temyiz edilmesi halinde Yargıtay uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar. denilmiştir.
Aynı Kanun'un 60. maddesinde işçi ve işveren sendikalarının kurulabilecekleri işkolları aşağıda belirtilmiştir. denilerek 19 sıra numarasında demiryolu taşımacılığı ve 28 sıra numarasında ise genel işler iş kollarına yer verilmiştir. Bununla birlikte yine aynı maddede Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin dahil olduğu işkolundan sayılır. Bir işkoluna giren işlerin neler olacağı, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü de alınarak ve uluslararası normlar da göz önünde bulundurularak bir tüzükle düzenlenir
hükmüne yer verilmiştir.
Ayrıca Sendikalar Kanunu'nun 60. maddesi ile atıfta bulunulan İş Kolları Tüzüğü'nün 2. maddesinde iş kollarına giren işlerin neler olduğunun ekli listede gösterildiği belirtilmiştir. Ekli listede 19. sıra numarası demiryolu taşımacılığı iş koluna ilişkin olup, buna göre demiryolu taşımacılığı işleri demiryolları ve bağlı işyerlerinde görülen her türlü işler (demiryolu bakım, onarım ve yenileme işleri ile yataklı ve yemekli vagonlarda yapılan işler dahil) olarak açıklanmıştır. Ekli listenin 28. sıra numarası ise genel işler iş koluna ilişkin olup, buna göre genel işler işleri Belediyelerin 24 sıra numaralı sağlık işkoluna giren işleri dışındaki belediye hizmetlerine ilişkin işlerle bu Tüzükte yer almayan işlerde, Sendikalar Kanunu'na göre işçi niteliği taşıyanlarca yapılan işler. şeklinde ifade edilmiştir.
Öte taraftan 5393 sayılı Belediyeler Kanunu'nun Belediyelerin Görev ve Sorumlulukları başlıklı 14. maddesinde, Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor; sosyal hizmet ve yardım, nikah, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 50.000'i geçen belediyeler, kadınlar ve çocuklar için koruma evleri açar.
Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekanların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. Gerektiğinde, öğrencilere, amatör spor kulüplerine malzeme verir ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan sporculara belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir
düzenlemesi yer almıştır.
Aynı Kanun'un Belediyenin Yetki ve İmtiyazları başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının f bendinde ise,
Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dahil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek
hükmüne yer verilirken anılan maddenin 2. fıkrasında Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştay'ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67. maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir. düzenlemesi yer almıştır.
Yine Belediye Kanunu'nun 70'inci maddesine göre, belediyeler kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre şirket kurabilirler.
Başka bir yönden, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin p fıkrasında Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek Büyükşehir Belediyesi'nin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun'un 26. maddesine göre, Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, kendine ait büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50'sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50'sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir.
Yine Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 28. maddesinde, Belediye Kanunu ve diğer ilgili Kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri ilgisine göre büyükşehir, büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediyeleri hakkında da uygulanır. hükmü getirilerek söz konusu kanunda kural bulunmayan hallerde uygulanacak kanunlara ilişkin atıf kuralına yer verilmiştir.
Dosya içeriğine göre, davalı şirketin dava dışı Antalya Büyükşehir Belediyesinden 1. aşama hafif raylı sistem işletimi işini aralarındaki sözleşme gereği üç yıl süreyle devraldığı anlaşılmıştır. Davalı şirkete dava dışı Büyükşehir Belediyesi'nin iştiraki olan bir kısım şirketlerin ortak olduğu ise Bölge Çalışma Müdürlüğü raporu ile Ticaret Sicili Gazetesi nüshalarıyla belirlenmiştir. Bunun dışında davalı şirketin ana sözleşmesinde amaç ve mevzu olarak ilk sırada Yurtiçi ve yurtdışı deniz, kara, hava ve demiryolu nakil vasıtaları ile yolcu ve yük taşımacılığı yapabilir ve yaptırabilir hükmünün yer aldığı görülmüştür.
Öte taraftan davalı şirketin hafif raylı sistemle belediye sınırlarında belirli güzergahlar içinde yolcu taşımacılığı işini yaptığı Antray işyeri dışında Antobüs işyeri ve terminal işyeri olup, bu işyerlerinde otobüsle yolcu taşıma işi ve temizlik işleri yapılmaktadır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde, belediyelerin 24 sıra numaralı sağlık işkoluna giren işleri dışındaki belediye hizmetlerine ilişkin işlerinin genel işkoluna girdiği anlaşılmaktadır. Diğer bir deyişle sağlık işkoluna giren işler istisna olmak üzere ancak belediye hizmetlerinden sayılmayan işler diğer iş kollarına girmektedir. Bu noktada İşkolları Tüzüğü ile genel işler iş kolu bağlamında belediye hizmetleri kavramına özel bir değer atfedilmiş olup yegane istisna olarak da sağlık iş koluna giren işler belirlenmiştir. Belediye hizmetlerinin neler olduğu ise Belediye Kanunu'nun 14. ve 15. maddesine göre belirlenmelidir. Ayrıca Belediye Kanunu'nun 14. maddesi ile 15. maddesi birbirinden bağımsız düşünülmemelidir. Çünkü anılan kanunun 14. maddesinde sayılan belediyenin görev ve sorumlulukları, ancak 15'inci maddesinde belirtilen yetki ve imtiyazlarla yerine getirilebilir. Buna göre, Belediye Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca mahalli müşterek olmak kaydıyla belediye ulaşım gibi kentsel altyapı işini kendi yapabileceği gibi aynı Kanun'un 70. maddesine göre kurduğu ya da doğrudan veya dolaylı olarak ortağı olduğu bir şirkete de yaptırabilir. Yine Belediye Kanunu'nun 15. maddesi de bu açıklamayı destekler niteliktedir.
Demiryolu taşımacılığı işi demiryolları ve bağlı işyerlerinde görülen her türlü işler olarak tanımlanmıştır. Banliyö trenleri ya da şehirler arası trenler ile yapılan taşımacılık işleri demiryolu taşımacılığı işlerindendir. Ancak söz konusu işler belediye dışında ayrı bir örgütlenme kapsamında yer alan niteliği itibariyle de belediye hizmetleri dışında kalan işlerdir. Bu bakımdan yapılan işte raylı sistem bulunması işin demiryolu taşımacılığı işkoluna girdiği sonucunu doğurmaz. Burada belirleyici olan yapılan işin niteliği olup belediye hizmetlerine ilişkin işler sağlık işkoluna giren işler hariç genel işler işkoluna girmektedir.
Bu sebeplerle davalı şirketin tespite konu olan işyerinde yapılan hafif raylı sistemle belediye sınırları içinde belirli güzergahlar arasında toplu yolcu taşımacılığı işinin niteliği itibariyle belediye hizmetlerinden olması nedeniyle 28 numaralı genel işler iş koluna girdiği kabul edilmelidir. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin benzer davalarda verdiği kararlarda aynı doğrultudadır (Y9HD., 2009/43696-35488, yine aynı yönde 2009/43694-36825 sayılı karar). Mahkemece açıklanan esaslar doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde reddine karar verilmesi hatalıdır.
Sonuç: Yukarıda belirtilen sebeplerle 2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
1- Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 15.03.2012 tarih, 2011/348 esas, 2012/227 sayılı kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,
2- Asıl dava ve birleştirilen davaların KABULÜ ile, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 21/05/2011 tarihli 27940 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 2011/81 sayılı iş kolu tespit kararının İPTALİNE,
3- Antalya Ulaşım Hizmetleri Petrol San. ve Tic. A.Ş. Antray Antalya Ulaşım Hizmetleri işyerinde yapılan işin 2821 sayılı Sendikalar Kanunu'nun 60. maddesi ile İşkolları Tüzüğü'nün 28 numaralı sırasında kayıtlı genel işler işkoluna girdiğinin TESPİTİNE,
4-a) Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 2011/348 esas sayılı asıl dava dosyasında, peşin alınan harcın mahsubu ile bakiye 2,75 TL harcın davalılardan alınarak hazineye irat kaydına,
b) Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 2011/349 esas sayılı birleştirilen dava dosyasında, peşin alınan harcın mahsubu ile bakiye 2,75 TL harcın davalılardan alınarak hazineye irat kaydına,
c) Antalya 3. İş Mahkemesi'nin 2011/350 esas sayılı birleştirilen dava dosyasında, peşin alınan harcın mahsubu ile bakiye 2,75 TL harcın davalılardan alınarak hazineye irat kaydına,
5-a) Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 2011/348 esas sayılı asıl dava dosyasında, davacının yaptığı 600,00 TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine, davalıların yaptıkları yargılama giderinin üzerlerinde bırakılmasına
b) Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 2011/349 esas sayılı birleştirilen dava dosyasında, davacının yaptığı 60,00 TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine, davalıların yaptıkları yargılama giderinin üzerlerinde bırakılmasına
c) Antalya 3. İş Mahkemesi'nin 2011/350 esas sayılı birleştirilen dava dosyasında, davacının yaptığı 60,00 TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine, davalıların yaptıkları yargılama giderinin üzerlerinde bırakılmasına
6-a) Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 2011/348 esas sayılı asıl dava dosyasında, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 1.200,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacı tarafa verilmesine,
b) Antalya 4. İş Mahkemesi'nin 2011/349 esas sayılı birleştirilen dava dosyasında, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 1.200,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacı tarafa verilmesine,
c) Antalya 3. İş Mahkemesi'nin 2011/350 esas sayılı birleştirilen dava dosyasında, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 1.200,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacı tarafa verilmesine,
Peşin alınana temyiz harcının isteği halinde ilgilisine iadesine, 05.07.2012 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy