(2709 S. K. m. 46) (2942 S. K. m. 10, 11)
Dava: Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; İzmir 7.Asliye Hukuk Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 17.06.2010 gün ve 2009/452 E. 2010/177 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 18.Hukuk Dairesi'nin 27.06.2011 gün ve 2011/6386 E.2011/7808 K. sayılı ilamı ile;
(...Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasal gerektirici nedenlere ve özellikle kanıtların takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre sair temyiz itirazları yerinde değildir.
Ancak;
1- Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nca, yapı birim fiyatlarının yılın tamamında geçerli olmak üzere saptandığı ve davaya konu yapı için değerlendirme tarihi olan 2009 yılı birim fiyat listesine göre değerlendirme yapılmakla yetinilmesi gerektiği dikkate alınmadan bu değere ayrıca endeks ilavesi yapılmış olması,
2- Dava konusu taşınmaz için Kamulaştırma Yasası'nın 27 nci maddesi uyarınca belirlenen ve bankaya yatırılan bedel hüküm altına alınan bedel arasındaki farkın (idarece fazladan yatırılmış olan paranın) davalı tarafça bankadan çekilmesine kadar varsa işlemiş mevduat faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi,
doğru görülmemiştir.
Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile
)
gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:
Karar:Dava, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 4650 sayılı Kanunla değişik hükümleri uyarınca, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil istemine ilişkindir.
Yerel Mahkemece, dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapı yönünden 2009 yılı birim fiyat listesine göre belirlenen değere ayrıca endeks ilavesi suretiyle 09.10.2009 dava tarihine güncelleştiren bilirkişi kurulu raporu benimsenmek suretiyle davanın kabulüne dair verilen kararın temyizi üzerine, Özel Daire'ce yukarıda yazılı gerekçeyle bozulmuş; Yerel Mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
Direnme hükmü, davacı idare vekili tarafından temyiz edilmektedir.
Uyuşmazlık; dava konusu taşınmazın üzerinde bulunan yapıyla birlikte toplam kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde, bilirkişi kurulu raporunda yapı yönünden 2009 yılı birim fiyat listesi esas alınarak yapılan değerlendirme sonucu bulunan değere, ayrıca endeks ilavesi yapılması gerekip gerekmediği, noktasında toplanmaktadır.
4650 sayılı Yasayla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun değer tespiti esaslarını düzenleyen 11 inci maddesinde; taşınmazın cins ve nevinin, yüzölçümünün, kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurların, her unsurun ayrı ayrı değerinin, kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerinin ve özellikle yapılarda resmi birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarının ve yıpranma payının, ayrıca bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçülerin esas alınarak bedel takdiri gerektiği öngörülmüştür.
Kanunun lafzı ve ruhu göz önüne alındığında; ana ilke taşınmazın ve üzerinde bulunan muhtesatın gerçek değerinin tespit edilmesidir.
Esasen, Anayasa'nın 46/1 inci maddesinde, Devlet ve kamu tüzelkişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. düzenlemesine yer verilmiş ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Tasarısı gerekçesinde de, 11 inci maddede sayılan ölçütlerin Anayasa'nın 46 ncı maddesindeki unsurlar göz önünde tutularak düzenlendiği belirtilmiştir.
Anayasa'nın 46/1 inci maddesinde ifadesini bulan peşin ödeme ve gerçek bedelden neyin kastedildiğinin cevabı ise, Kamulaştırma Kanunu'nun 15/son maddesinde verilmiş ve anılan maddede, Bilirkişilerce yapılan değer tespitinde, idarece belgelerin mahkemeye verildiği gün esas tutulur. hükmü öngörülmüştür.
Öyle ise, kamulaştırılan taşınmaz ve üzerinde bulunan yapıların bedeli tespit edilirken, değerlendirmede idarece belgelerin mahkemeye verildiği; eş söyleyişle Kamulaştırma Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescil istemiyle davanın açıldığı günün esas alınması gerektiği açıktır. Ancak bu halde, Anayasal hüküm olan kamulaştırma bedelinin gerçek karşılıklarının peşin ödenmesi söz konusu olabilecektir.
Şu açıklamalar karşısında; kamulaştırılan yapılara değer biçilirken, değerlendirme tarihindeki resmi birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarıyla yıpranma payı da göz önüne alınarak bedelin belirlenmesi; bu değerlendirmeler yapılırken, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nca açıklanan yapı birim fiyat listesi yılın tamamında geçerli olmak üzere saptandığı gibi, yıl içerisinde ilan edilen birden fazla yapı birim fiyat listesi bulunması halinde, en son fiyat listesine göre değerlendirme yapılması gerektiği, yapı birim fiyat listesi tüm yıl için geçerli olmak üzere belirlendiğinden anılan liste uyarınca tespit edilen değere ayrıca endeks ilavesi yapılmasının gerek ve mümkün olmadığı her türlü duraksamadan uzaktır.
Hal böyle olunca; Yerel Mahkemenin, dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapı yönünden, davanın açıldığı 2009 yılının tamamında geçerli olan birim fiyat listesine göre belirlenen değere hükmetmesi gerekirken, ayrıca endeks ilavesi suretiyle güncelleştirilmesi gerektiği yönündeki kabulüyle kamulaştırma bedelinin fazla tespiti ve bu yöne ilişkin direnme kararı isabetsizdir.
O halde, Hukuk Genel Kurulu'nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.
Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.
Sonuç: Davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile, direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı 6217 s. Kanunun 30. maddesiyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na eklenen Geçici Madde 3 atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429 uncu maddesi gereğince BOZULMASINA, aynı Kanunun 440. maddesi uyarınca hükmün tebliğinden itibaren onbeş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 05.10.2012 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
MUHALEFET ŞERHİ
Yapılara değer belirlenirken, Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca ilan edilen fiyatların dava tarihine endeks uygulanması suretiyle uyarlanmaması yönünde çıkan kararda, çoğunluk görüşüne katılmıyoruz. Şöyle ki;
Kamulaştırma bedelinin tespit ve tescil davası 09.10.2009 tarihinde açılmıştır.
Dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapıların sınıfına göre m2 bedeli 65,00 liradır. Aynı yıl Ocak ayındaki endeks sayısı 10429,14 iken bu sayı Ekim ayında 11814,14 olarak açıklanmıştır.
Bilirkişi kurulu, bu rakamları esas almak suretiyle yapılara bedel belirlemiş; Yüksek 18. Hukuk Dairesi ise endeks uygulanmaması gerektiğinden bahisle hükmü bozmuş ve Hukuk Genel Kurulu'nca da bozma doğrultusunda karar verilmiştir.
Anayasa'nın 46 ncı maddesi Devlet ve kamu tüzel kişileri kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla kamulaştırmaya yetkilidir. hükmünü ihtiva etmektedir.
Burada da binaların gerçek değeri, Kamulaştırma Kanununun 15/son maddesi uyarınca dava tarihindeki değeri olmalıdır.
Kamulaştırma Kanununun 11 inci maddesinin (g) bendi uyarınca, arsalara değer biçilirken, yukarıda sözü edilen 1994=100 endeksi uygulanmakta ve dava tarihindeki m2 bedeli hesaplanmaktadır.
Arazilere değer biçilirken; ekilebilecek ürünlerin net geliri esas alınmakta, arazi üzerinde münavebe ürünlerinin bulunması gözetilmemektedir.
Örneğin; taşınmaz üzerinde buğday, karpuz, domates ekili olmasa da, o bölgede ekiliyorsa değer biçmede bu ürünler esas alınmakta ve bu ürünlerin hasat dönemindeki toptan kg. satış fiyatlarına göre değer biçilmektedir. Mart ayında açılan bir davada; buğday yetişmiş olmadığı halde, hasat dönemindeki fiyatı esas alınmak suretiyle bedel belirlenmekte olduğundan, endeks uygulanmamaktadır.
Kaloriferli-asansörlü dairelerin yapı sınıfı 4/A olup, aynı tarihte bir apartman kamulaştırıldığında; bir kısım kat malikleri hakkında 31 Aralık 2008 tarihinde, diğerleri için 2 Ocak 2009 günü dava açıldığında; m2 bedeli 2008 yılında 513,00 lira; 2009 yılında 561,00 lira olduğu için 130 m2'lik bir daire sahibi 2 gün önce dava açıldığından, 6.240,00 lira eksik bedel alacaktır.
Böyle bir hesaplama yapılması halinde, kamulaştırmanın gerçek karşılığından söz edilemeyeceği gibi, Kamulaştırma Kanununun 10. maddesindeki Hakim, adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder. hükmüne de uygun hareket edilmemiş olacaktır.
Olayımızda, dava konusu taşınmaz üzerinde yapı bulunmakta olup, sınıfına göre 2008 yılındaki m2 birim bedeli 65,00 -TL; 2009 yılında 71,00-TL; 2010 yılında 73,00-TL olarak belirlendiği için, Ocak ayında açılan bir davayla Ekim ayında açılan bir davada binaya belirlenen bedel, adil ve hakkaniyete uygun olmadığından, yerel mahkeme kararının onanması görüşünde olduğumuzdan, sayın çoğunluğun bozma yönündeki görüşlerine katılmıyoruz. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy