(506 S. K. m. 2, 3, 85) (743 S. K. m. 2)
Dava: Davacı davalı kurum işleminin iptaliyle isteğe bağlı sigortalılığın ve yatırılan primlerin geçerli olduğunun ve yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme bozmaya uyarak ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü:
Karar: Dava, nakliyat işyerinde; 1.5.1992-30.5.1992 tarihleri arasındaki 1 aylık çalışmanın gerçek olup olmadığına ilişkindir. Mahkeme çalışmanın gerçek olduğuna karar vermişse de, bu sonuç usul ve yasaya uygun bulunmamaktadır.
Gerçekten, davacının uzun yıllar Bağ-Kur kapsamında sigortalı olduğu dosya içeriğinden açıkça görülmektedir. Bu dönemden sonra 1 aylık Sosyal Sigortalar Kurumuna tabi sigortalılığını geçerli kılmak suretiyle, Sosyal Güvenlik Kurumu değiştirilmek istenmiş ve daha sonra Sosyal Sigortalar Kurumundaki isteğe bağlı sigortalılığa başlanmıştır.
Ne var ki, Sosyal Sigortalar Kurumunun muvazaaya dayalı işlemleri saptaması üzerine, davacının 1 aylık çalışması iptal edilmiştir. Dava konusu olayda 1 aylık sigortalılığın geçerliliği iddia edilmektedir. Bu tür bir sigortalılığın kabulü ise sosyal güvenlik sistemince mümkün bulunmamaktadır.
Davacının; hazır elbise- kumaş satışıyla ilgili olarak kolektif şirket ortaklığından dolayı 1972-1982 döneminde Bağ-Kur sigortalısı, SSK. nezdinde ise; 1992-1997 döneminde isteğe bağlı sigortalı olduğu, davacının 1992 yılında 1 aylık çalışmasının tespiti istemiyle SSK. nezdindeki isteğe bağlı sigortalılığı geçerli kılmak istediği ancak, Sosyal Sigortalar Kurumunca mahallinde yapılan 23.1.1998 tarihli müfettiş tahkikatı ile işyerinin boş olduğunun saptandığı, işverene çıkarılan tebligatların tebliğ edilemediği ve işverence kayıt ibraz edilememesi sonucu kayıtlar üzerinde gerekli incelemenin yapılamadığı, çalışma olgusunun işyeri kayıtları ile denetlenemediği, ayrıca işyerinin 1994 yılında kurumca kapsamdan çıkarıldığı, oysa çalışmayla ilgili dönem bordrolarının işverence 1997 yılında kuruma verildiği, dava sırasında dinlenen tanık beyanlarına göre de, işyerinde davacı çalışmasının telefona bakma ve getir götür işlerine dayandığı, oysa davacının daha önce şirket ortaklığından dolayı Bağ-Kur kapsamında olduğu görülmektedir.
Sosyal güvenlik sistemimize göre, çalışanlar muhtelif gruplarda toplanmak suretiyle her bir topluluk için belli sosyal güvenlik kuruluşları öngörülmüştür.
Kişiler; gerçek çalışma statü ve koşullarına göre, bu kurumlardan birisinin kapsamına iradelerine bakılmaksızın, girerler ve o kurumun sigortalısı olurlar. Nitekim 506 sayılı yasada kimlerin yasa kapsamında olduğu ikinci maddesinde ortaya konmuş, koşulları belirlenmiştir. Giderek, kimlerinde yasa kapsamına girmeyeceği kapsamlı biçimde üçüncü maddede açıklanmıştır.
Öte yandan aynı yasanın 85. maddesinde, isteğe bağlı sigortalılık koşulları belirlenmiş ve 506 sayılı yasa kapsamında sigortalıların, bir başka sosyal güvenlik kuruluşu kapsamında bulunmamaları koşuluyla isteğe bağlı sigortalı olabilecekleri hükme bağlanmıştır. Şu duruma göre 506 sayılı yasa yönünden isteğe bağlı sigortalı olabilmek için öncelikle yasanın öngördüğü sigortalılığın gerçekleşmesi gerekir. Yasanın öngördüğü sigortalılıktan amaç ise, biçimsel olarak ortaya çıkan salt kurum değiştirme amacına yönelik, yasaya karşı hile yoluyla göstermelik bir sigortalılık değil, gerçek anlamda hizmet akdine göre oluşmuş bir sigortalılıktır. Bu tür bir sigortalılığın olup olmadığı ise, hizmet akdinin koşulları ve eylemli çalışmanın varlığının açıkça ortaya konması durumunda mümkündür.
Her sosyal güvenlik yasası kendi kapsamı ve alanını belirlemiş, sigortalıları kendi bünyesinde tutmak istemiştir. Kuşkusuz, bir sistemden diğerine geçiş mümkün olup, bu geçişin muvaaza veya yapay bir geçişe dahası, yasaya karşı hileyi amaçlayan bir olguya dayanmaması gerekir.
MK. nun 2. maddesinde ifadesini bulan evrensel nitelikte dürüstlük kuralları, bu tür bir eyleme engel olduğu gibi Anayasal Sosyal Güvenlik sistemimizi oluşturan sosyal sigorta yasaları da kabul ettikleri temel ilke ve esaslarıyla buna müsait değildir. Açıklananların ışığında 1 aylık çalışma en önemlisi nitelik ve kapsamı ortaya konmayan kuşkulu ve hayat deneyimlerine uygun düşmeyen olgulara dayanmak suretiyle, davacının SSK. nezdinde isteğe bağlı sigortalı olmak istemesi kabul edilemez.
Yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular ve Hukuk Genel Kurulunun 29.11.2000 tarih ve 2000/21-1705 E., 2000/1750 sayılı kararı dikkate alınmadan davanın reddi gerekirken kabulü isabetsiz olup, bozmayı gerektirmiştir.
O halde, davalı kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 26.03.2001 gününde oybirliği ile karar verildi.(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy