Mahkemesi : Kırıkkale İş Mahkemesi
Tarih : 20.12.2005
No : 421-645
Davacı 22.1.1983-2.9.2003 tarihleri arası sigortalı sayılmasına karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.
Davacı, 22.01.1983-02.09.2003 tarihleri arasında esnaf Bağ-Kur sigortalısı olduğunun tesbitini istemiştir. Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, bu sonuç usul ve yasaya uygun bulunmamaktadır.
01.04.1972 tarihinde yürürlüğe giren, 1479 sayılı yasanın 24. maddesi ilk şekliyle, sigortalılığın oluşumu için, kendi ad ve hesabına bağımsız çalışma olgusunun gerçekleşmesi yanında, ayrıca, kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı olma koşulunu da aramıştır. Bu kuruluşlara kayıt tarihi ise, sigortalılığın başlangıcı yönünden, yasal karine kabul edilmiştir. 04.05.1979 tarihinde yürürlüğe giren 2229 sayılı yasa, Bağ-Kur’lu olabilme yönünden, söz konusu 24. maddenin öngördüğü meslek kuruluşlarına kayıtlı olma koşulunu kaldırmış, sadece yasanın temel ilkesi olan kendi ad ve hesabına çalışma koşulunun gerçekleşmesi durumunda, sigortalılığın oluşacağını yeterli görmüştür. Buna karşın, 20.04.1982 tarihinde yürürlüğe giren 2654 sayılı yasa bağımsız çalışanların sigortalı olabilmeleri yönünden vergi yükümlülüğünü öngörmüş, vergiden muaf olanların da kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı olmaları durumunda yine sigortalı sayılacaklarını kabul etmiştir. Nihayet, 22.03.1985 yürürlük tarihli 3165 sayılı yasa, sigortalılığa karine yönünden vergi kaydının, bu kaydın bulunmaması veya vergiden muaf olunması halinde, esnaf ve sanatkar sicili veya kanunla kurulu meslek kuruluşu kayıtlarının esas alınacağını belirlemiştir. Anılan madde, 24.08.2000 tarihli ve 619 sayılı KHK ile değiştirilmişse de, daha sonra söz konusu KHK Anayasa Mahkemesi’nin 26.10.2000 tarihli ve E: 2000/61, K: 2000/34 sayılı kararı ile iptal edilmiş ve iptal kararı 08.08.2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 24.07.2003 tarih ve 4956 sayılı yasa ile yapılan en son değişiklikte ise, bağımsız çalışanların Bağ-Kur sigortalısı sayılabilmeleri için, gelir vergisi mükellefi olmaları ile gelir vergisinden muaf olanlardan esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun olarak kayıtlı olmaları koşulu öngörülmüştür.
Davacının şahsi sicil dosyasının incelenmesinden, 13.03.1992 tarihinde kuruma verilen giriş bildirgesine istinaden, 22.01.1983 tarihi itibariyle Bağ-Kur sigortalısı olarak kayıt ve tescilinin yapıldığı, 01.11.1982-31.12.1983 tarihleri arasında vergi kaydının bulunduğu , oda kaydı ile esnaf ve sanatkar sicil kaydının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, davacının vergi kaydına göre seyyar sebzecilik işinden dolayı 18 yaşını doldurduğu 22.01.1983 tarihi itibariyle Bağ-Kur sigortalısı olarak tescil edildiği ve 31.12.1983 tarihine kadar sigortalılığının devam ettiği uyuşmazlık konusu değildir. Bunun dışında, uyuşmazlık konusu dönemde, davacının vergi kaydı, esnaf ve sanatkar sicil kaydı ile oda kaydı bulunmamaktadır.Ancak,davacının 07.01.1993 tarihinde 2.000.000.-TL, 11.03.1993 tarihinde 2.000.000.-TL, 29.03.1993 tarihinde 2.000.000.-TL, 05.04.1993 tarihinde 1.075.000.-TL, 20.04.1993 tarihinde 2.000.000.-TL, 26.05.1993 tarihinde 1.000.000.-TL, 01.08.1994 tarihinde 108.675.-TL, 09.06.1997 tarihinde 10.750.000.-TL prim ödemesi mevcuttur.
Davalı Kurum’un geçmişe yönelik (uyuşmazlık konusu dönemi de kapsar şekilde) prim tahsil etmesi ve uzun süre bu primleri kullanması ve daha sonra davacının sigortalılığını iptal etmesi Medeni Kanun’un 2. maddesinde ifadesini bulan objektif iyi niyet kurallarıyla bağdaşmayacaktır. Sosyal güvenlik kurumlarının anayasal görevlerini yerine getirirken, sigortalılara karşı olabildiğince yasal haklarını hatırlatması ve bu durumlarını izlemesi zorunlu görev olarak ortaya çıkar. Bağ-Kur’un bu anayasal sosyal güvenlik ödevinin gereği olarak, sigortalısını uyarmaması sonucu, tahsil edilen meblağların Bağ-Kur sigortalılığı primi olarak nazara alınması gerekmektedir. Nitekim, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 01.10.1997 gün ve E: 1997/10-578, K: 1997/758 sayılı kararı da bu doğrultudadır. Oysa, mahkemece, söz konusu ödemeler, ödeme tarihinden itibaren ileriye dönük şekilde değerlendirmeye tabi tutularak davacının 22.01.1983-31.12.1983 tarihleri arasında zorunlu, 01.01.1993-28.02.1995 ile 01.06.1997-31.08.1997 tarihleri arasında isteğe bağlı Bağ-Kur sigortalısı olduğunun tesbitine karar verilmiştir.
Bu durumda yapılacak iş, 07.01.1993 tarihinden itibaren yapılan prim ödemelerinin, davacının Bağ-Kur sigortalılığının başlatıldığı 22.01.1983 tarihinden itibaren prim ve gecikme zammıyla birlikte hesaplandığında geçmişe yönelik olarak hangi süreyi kapsadığını davalı Kurum’dan sormak, gerektiğinde, aktüerya uzmanı bilirkişiden bu hususta rapor alınarak sonucuna göre değerlendirme yapmaktır.
Öte yandan, tespitine karar verilen sürelerden 22.01.1983-31.12.1983 tarihleri arasındaki dönemin davalı kurum tarafından da zorunlu Bağ-Kur sigortalısı olarak kabul edildiği ve söz konusu hizmetlerin kurum kayıtlarında gözüktüğü dosya içeriğindeki tüm bilgi ve belgelerden açıkça anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca, kurum tarafından kabul ve tescil edilen sürelerin tespitinde, davacının hukuki yararı olmadığından, bu süreye ilişkin istemin reddine karar verilmesi gerekirken kabulü de isabetsizdir.
Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve karar bozulmalıdır.
SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 22.06.2006 gününde oy birliği ile karar verildi.