MAHKEMESİ : Gaziantep 5. İş Mahkemesi
TARİHİ : 04/06/2014
NUMARASI : 2013/211-2014/178
Davacı, yetim aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptaliyle kesilen aylıkların faiziyle tahsiline karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.
Hükmün, davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
K A R A R
Dava, davacının haksız olarak kesilen aylığının yeniden bağlanması ile kesildiği tarihten itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemlerine ilişkindir.
Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının 18/10/1995 kesinleşme tarihli ilam ile eski eşinden boşandığı, davacının babasının 08/01/2007 tarihinde vefat ettiği, Kurum'a yapmış olduğu başvurusu sonucunda davalı Kurum tarafından ölen babasından dolayı ölüm aylığı bağlandığı, davalı Kurum tarafından ihbar üzerine başlatılan tahkikat sonucu düzenlenen 25/10/2011 tarihli Kontrol Memuru raporuna dayanak oluşturan 08/09/2011 tarihli tutanakta K. Köyü, T. Mezrası, Araban-Gaziantep adresinde yapılan araştırmada iki katlı ve davacının boşandığı eşine ait olan evin üst katında davacının boşandığı eşinin, alt katında ise davacının, boşandıkları 1995 yılından itibaren ikamet ettiğinin belirtilmiş olduğu, 21/10/2011 tarihli tutanakta evin iki katlı, bahçeli olup tek kapısının olduğunun ve davacının boşandığı eşi Z. A. A. tarafından kendisinin evin üst katında kaldığının, davacının ise alt katında ikamet ettiğinin ancak davacı Z. Y. A. 'in Gaziantep Binevler Mahallesi'nde ikamet eden ablasının evinde kaldığının, çocukları ile birlikte Gaziantep'te olduğunun, toplam 6 tane çocuğundan 3 ünün evli olduğunun beyan edilmiş olduğu, raporda davacı ile boşandığı eşinin ortak çocuklarından birinin boşanma tarihinden sonra(25/02/1999 tarihli) doğmuş olduğunun da belirtildiği, yargılama esnasında yapılan zabıta araştırması neticesi Gaziantep Şahinbey ilçesinde davacı ve boşandığı eşinin 1995 yılından itibaren ayrı yaşayıp yaşamadığının bilinmediğinin, bilgi vermek isteyenlerin olmadığının, davacının Şahinbey adresinde ikamet ettiğinin 02/12/2013 tarihinde tutanağa bağlanmış olduğu, Gaziantep Araban ilçesinde ise yapılan zabıta araştırması neticesi davacının boşandığı eşi Z. A. A. tarafından davacı ile birlikte yaşamadıklarının, kendisinin tek başına belirtilen adreste ikamet ettiğinin, davacının Gaziantep ilinde ikamet ettiğinin beyan edildiğinin 10.03.2014 tarihinde tutanağa bağlanmış olduğu, K. Köyü Muhtarlığı'nın yazı cevabı ile davacı ve boşandığı eski eşi arasında yasal bir birlikteliğin olmadığının, 1999 yılında İ. H. isimli çocuklarının doğduğunun, sadece köylerinin aynı olması ve çocuklar ile çocukların babaları arasında fiili ilişki tesisinin sağlanması nedeniyle aynı köyde bulunduklarının ve evlerinin birbirine yakın olduğunun ancak davacının Gaziantep ilinde ikamet ettiğinin bildirilmiş olduğu, dosyaya davacının çocuklarına ait okul öğrenci belgelerinin de eklenmiş olduğu, duruşmalarda davacı tanıklarının dinlenmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56 maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.
5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun, sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.
Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.
Sonuç olarak; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasına dayalı açılan bu tür davalarda eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönem yönünden ortaya konulması önem arz etmektedir. Bu nedenle farklı adreslerde oturduğu iddia olunan davacı ve boşandığı eşinin 01.10.2008 tarihi ve sonrasında ayrı yaşadığının belirlenebilmesi için, davacı ve boşandığı eşinin ortak çocuklarının hangi tarihten itibaren eğitimlerine Gaziantep-Şahinbey ilçesinde başladığı araştırılmalı, Gaziantep-Şahinbey ilçesi B. Mahallesi'nde ikamet eden davacının hangi tarih itibariyle bu adreste oturduğuna ilişkin olarak anılan mahallenin muhtar ve azalarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, Kontrol Memurluğu raporuna esas alınan 21/10/2011 tarihli tutanakta davacının boşandığı eşinin beyanları arasındaki çelişkinin giderilmesi bakımından Mahkemece de davacının boşandığı eşinin beyanına başvurulmalı, böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.
Yapılacak iş, davacı ile boşandığı eşinin birlikte yaşayıp yaşamadığının tespiti için, yukarıdaki açıklamalar kapsamında ayrıntılı araştırma yaparak sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu davanın kabulüne karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O halde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 08/12/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.