(506 S. K. ek m. 24/L) (2709 S. K. m. 123) (4046 S. K. m. 23)
Davacı, 506 sayılı Yasanın Ek 24/L maddesi kapsamında olmadığının tespiti ile Kuruma 793.829.558.TL borçlu bulunmadığının tespiti ile bu konudaki muarazanın men'i davasının yapılan yargılaması sonunda, ilamda belirtildiği şekilde isteğin kabulüne ilişkin hükmün süresi içinde temyizen incelenmesi davalı vekilince istenilmesi ve duruşma talep edilmesi üzerine, dosya incelenerek, işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 19.09.1995 Salı günü tayin edilerek taraflara çağrı kağıdı gönderilmişti. Duruşma günü davalı vekili Avukat Deniz Acar ile karşı taraf vekili Avukat Berrin Ergin geldiler. Duruşmaya başlanarak hazır bulunan Avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verilerek aynı gün Tetkik Hakimi Filiz Ekizoğlu tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.
Davacı, Gübre Fabrikaları T.A.Ş'nin 506 sayılı Yasanın Ek 24/L maddesi uyarınca Sosyal Sigortalar Kurumuna sosyal yardım zamlarını ödemekle yükümlü olup, olmadığının saptanması yolundaki istemi mahkemece Kurum aleyhine olmak üzere kabul edilmiştir.
Oysa, davanın yasal dayanağını oluşturan ve yukarıda sözü edilen madde içeriğini davacı kuruluş yönünden mahkemenin ulaştığı sonuç gibi yorumlamak ve kabul etmek mümkün bulunmamaktadır.
Gerçekten, 506 sayılı Yasaya Ek madde 24 olarak eklenen madde ile Sosyal Sigortalar Kurumuna, kapsamında bulunan ve malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir veya aylık alanlar yönünden 506 sayılı Yasanın öngördüğü Sosyal Sigortalar sistemine ters düşecek biçimde bir yükümlülük getirilmiş ve bu kimselere her ay belli miktarlarda "zam" adı altında bir ödeme yapılması öngörülmüştür. Daha sonra, bu ödemelerin Kurum yönünden getireceği yükün azaltılması ve Kurumun kendi işlemini yapabilmesi açısından sözü edilen maddenin (L) bendi kabul edilerek kamusal nitelikli kuruluşların gelir veya aylık alan sigortalıları yönünden ödenen sosyal yardım zamlarının Kuruma geri dönmesi amaçlanmıştır. Sözü edilen bu yeni düzenleme ile genel bütçeli idareler ile katma bütçeli idareler, yerel yönetimler ve kanunla kurulmuş veya kanunun verdiği yetkiye göre kurulan kuruluşlar ile kısa adı "KİT" olan kurumlar ve bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerinin ayrıntısız olarak mensupları yönünden "sosyal yardım zam" ödentilerinin Kuruma geri dönmesi istenilmiştir. Maddenin getirdiği düzenlemede adı geçen kuruluşların kısaca Anayasanın 123. maddesinde sözü edilen merkezi ve yerinden yönetim idareleri ile tüm kamu tüzel kişilerini içerisine alan kuruluşlar olarak anlamak, maddenin içeriğine uygun düşecektir. Zira; sözü edilen (L) bendinde sayılan kuruluşlar; devletin merkezi idare içerisinde yer alan ve genel bütçeli tüm idarelerle, yerel yönetim birimlerini içerisine aldıktan başka bunların dışında kalan ve Kamu tüzel kişisi olarak anılan kanunla kurulu ekonomik, ticari, sosyal ve kültürel nitelikli tüm idarelerin bu kapsam içerisinde tutmuş, Kitleri de bu arada belirttikten ayrım yapmaksızın bu kamu kuruluşlarının tüm yan kuruluşlarını da içerisine almıştır. Kamu ve yerel yönetim ağırlıklı tüm kuruluşlar maddenin kapsamı karşısında sosyal yardım zamlarının kuruma geri ödenmesi konusunda aynı düzeyde sorumlu tutulmuşlardır. Nitekim, kanunun daha açık ve somut anlatımı son olarak kabul edilen, 4046 sayılı Özelleştirme Yasasının 23. maddesinde ortaya koyulmuş ve bir kuruluşta kamu payının % 15'den aşağı düşmemesi halinde, anılan ödemelerin Kuruma yapılacağı esası bir kere daha kabul edilip, tekrarlanmıştır. Soruna, açıklanan bu hukuksal esaslar açısından yaklaşıldığında şu hususlar saptanmaktadır. Davacı Gübre Fabrikaları T.A.Ş'i hisselerinin %86,52 gibi çok büyük bir oranda, Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliğinin sahip olduğu bir kuruluştur. Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği ise 18.04.1972 günlü 1581 sayılı Kanunla kurulan bir kamu tüzel kişisidir. Bu tüzel kişiliğin amaç, görev, kuruluş, işlev yönetim ve finansman esaslarının açıkça yasaca belirlenmesi ve kamusal niteliğinin belirgin olması karşısında 506 sayılı Yasanın değişik 24/(L) maddesine giren bir kuruluş olduğu kuşkusuzdur. Davacı T.A.Ş'nin ise belirtilen kamu tüzel kişisinin ağırlıklı olduğu bir iştirak veya yan kuruluşu olduğu dikkate alındığında, sözü edilen madde kapsamında bulunacağı kendiliğinden ortaya çıkar.
Belirtilen nedenlerle davacının statüsü gereği sosyal yardım zamlarının Kuruma ödemek zorunluluğu gözetilmeksizin aksine hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul olunmalı ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, davalı Avukatı yararına takdir edilen 6.000.000.-TL duruşma Avukatlık parasının karşı tarafa yükletilmesine, 13.10.1995 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy