(506 S. K. m. 79/10)
Dava: Davacı davalılardan işverene ait işyerinde 27.3.1977-3.41982 tarihleri arasında işçi olarak geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.
Hükmün taraflarca temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Karar: Dava, 27.3.1977-30.4.1982 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde hizmet akdine dayalı olarak geçen ve kuruma kayıt ve tescil edilmeyen çalışmaların tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, işyerinin kanun kapsamında olduğu tarihlerle sınırlı olarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile ulaşılmıştır.
Gerçekten, bu tür hizmet tespitine yönelik davaların kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi icabettiği Dairemizin ve giderek Yargıtay'ın yerleşmiş içtihadı gereğidir. Yasal dayanağı 506 sayılı Yasa'nın 79/10.maddesi olan bu tür davalarda öncelikle davacının çalışmasına ilişkin belgelerin işveren tarafından verilip verilmediği yada çalıştıklarının kurumca tespit edilip edilmediği yöntemince araştırılmalıdır. İşyerinin o dönemde gerçekten var olup olmadığı kanun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlenmeli daha sonra çalışma iddiasının gerçeğe uygunluğu özel bir duyarlılıkla araştırılmalıdır.
Somut olayda davalı Kurum çalışıldığı iddia edilen işyerinin 27.9.1978-3.10.1979 tarihleri arasında 506 sayılı yasa kapsamında bulunduğunu bildirilmesine rağmen Ağri ili Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü davacıya hitaben yazdığı 4.5.2001 tarihli cevabi yazısında söz konusu işyerinin ihalesinin 21.9.1976 tarihinde yapıldığını 28.10.1976 tarihinde işe başladığını ve 27.5.1978 tarihinde bitirildiğini belirtmiştir. İşyerinin tespiti istenilen dönemde kanun kapsamında bulunması zorunluluk olmayıp gerçekten var olup olmadığı kanun kapsamına alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı önemlidir. Bu açıdan çalışıldığı iddia edilen işyeri ile ilgili ihale evraklarının ve vergi kayıtlarının ilgili Kurum ve kuruluşlardan celbi ile işyerinin tespiti istenilen dönemde faal olup olmadığı, kanun kapsamına alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Öte yandan ifadeleri hükme dayanak alınan tanıklar davacı ile birlikte çalışan ve kayıtlara geçmiş kişiler olmadığı gibi, komşu işyerlerinin kayıtlarına geçmiş kimselerde değildir. Bu bakımdan, tanık sözleri çalışma olgusu yönünden somut olaylara dayanmamakta, soyut düzeyde kalmaktadır. Davacıya ait prim tahakkuk cetvelinden davacı adına işe giriş bildirgesi verildiği 27.3.1977 tarihi itibariyle dört aylık sigorta primleri bordrosunun verilmediği anlaşılmaktadır. Bu durumda, yapılacak iş, bu tür davaların Sosyal güvenliğe ilişkin olduğu dikkate alınarak doğrudan soruşturmayı genişletmek suretiyle tespiti istenilen diğer sürelerle ilgili dört aylık sigorta primleri bordrosunun verilip verilmediğinin kurumdan sorularak, verilmiş ise bu dönem bordrolarında gösterilen kişileri dinlemek aksi takdirde davacının tespitini istediği ve kanun kapsamına alınacak nitelikte olduğu da belirlenen tarihlerde çalışıldığı iddia olunan işyerine komşu olan işyerlerini zabıta, emniyet veya jandarma vasıtasıyla saptamak, bu işyerlerinin kayıtlarına geçmiş kişilerin, başka bir anlatımla, Bağ-Kur'da Sosyal Sigortalar Kurumu'nda ve diğer Sosyal güvenlik kuruluşlarında kayıtları olan komşu işyeri sahiplerinin veya çalışanlarının bilgilerine başvurulmak ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.
O halde, tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine, 11.3.2004 gününde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy