(1479 S. K. m. 24, 25, 79) (507 S. K. m. 2)
Dava: Davacı, davalı Kurum sigortalısı olduğunun tespitiyle, Kurum işleminin iptaline ve aylıkların ödenmesi gerektiğine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Demet Kurtuluş tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi:
Karar: Dava, meslek kuruluş kayıtlarında tahrifat olması nedeniyle kayıtların geçersiz sayılarak Bağ-Kur sigortalılığının iptaline ilişkin davalı Kurum işleminin iptali istemine ilişkin olup, mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir. Yapılan incelemede davacının 7.4.1993 ile 31.12.3000 tarihleri arasında vergi kaydı bulunduğu anlaşılmakla vergi kaydının bulunduğu 7.4.1993-31.12.2000 tarihleri arasında Bağ-Kurluluğunun bulunduğunun tespiti yerinde ise de, 7.4.1993-31.12.2000 tarihleri haricindeki istem süresi açısından eksik inceleme ile sonuca varılmıştır.
Şöyleki; dosya içerisinde bulunan müfettiş raporunda davacının adı bulunmadığı görülmekle davacı ile ilgili 22.10.2001 tarih ve 23 sayılı Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu müfettiş raporu ile Bağ-Kur müfettişi Nusret B. tarafından davacı ile ilgili olarak düzenlenen müfettiş raporu ile Tokat Bakkallar Manifaturacılar ve Tuhafiyeciler Odasında bulunan davacının adının bulunduğu üye kayıt defteri ile karar defterinin aslının celbedilerek üye kayıtlarının ve üyeliğinin sona erişine ilişkin kayıtların tarih ve sıra takip etmediği, kayıtlarda silinti, kazıntı, ekleme olup olmadığı, 1981 ile 1993 yılları arasında davacının bahsi geçen odaya aidat ödeyip ödemediği, yine 1981 ile 1993 yılları arası hazirun cetvellerinde davacının adının ve imzasının bulunup bulunmadığı araştırılmaksızın sırf istem süresinin bir kısmını kapsayan vergi kaydı ve soyut tanık beyanlarına dayanılarak hüküm kurulması bozma nedenidir.
Bir an için oda kayıtlarında bur usulsüzlük olmadığı doğru olduğu kabul edilecek olsa dahi, aşağıda belirtilen hususlarda da araştırma yapılmaksızın hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.
Davanın Yasal dayanağını oluşturan 1479 sayılı Yasa'nın 3165 sayılı Yasa ile değişik 24/I ( a ) maddesine göre " ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya götürü usülde gelir vergisi mükellefi olanlar, Esnaf ve Sanatkar siciline kayıtlı olanlar veya kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı olanlar Bağ-Kur sigortalısıdır." 25. maddeye göre "gelir vergisi mükellefi olanlar, mükellefiyetin başlangıç tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlar ile vergi kaydı bulunmayanlar da esnaf ve sanatkar siciline veya kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı oldukları tarihten itibaren bu Kanuna göre sigortalıdır."
Gerçekten 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu Esnaf ve Küçük Sanatkarları 2. maddesinde tanımlamıştır. Bu tanıma göre " ister gezici olsun, ister bir dükkanda veya belli bir sokağın belli yerinde sabit bulunsunlar, ticareti sermayesi ile birlikte vücut çalışmalarına dayanan ve geliri o yer gelenek ve teamülüne nazaran tacir niteliğini kazanmasını icap ettirmeyecek miktarda sınırlı olan ve bu bakımdan ticaret sicili ve dolayısıyla Ticaret ve Sanayi Odasına kayıtları gerekmeyen, aynı niteliğe ( sermaye unsuru olsun, olmasın ) sahip olmakla beraber, ayrıca çalıştığı sanat, meslek ve hizmet kolunda bilgi, görgü ve ihtisasını değerlendiren hizmet, meslek ve küçük sanat sahipleri ile bunların yanlarında çalışanlar ve geçimini sınırlı olarak kamyonculuk, otomobilcilik ve şoförlükle temin eden kimselerin birinci maddeye göre kuracakları dernekler ( odalar ) bu Kanun hükümlerine tabidir.
507 sayılı Yasa'nın 2.5.1983 tarihli ve 62 sayılı KHK. ve KHK.nun aynen kabulüne dair 14.2.1985 tarihinde yürürlüğe giren 3153 sayılı Yasa ile değişik 5. maddesine göre ise "Esnaf ve Sanatkar siciline kayıtlı esnaf ve küçük sanatkarlar çalışma bölgesi içindeki derneğe kayıt olmak zorundadır. Kayıt zorunluluğunu 1 ay içinde yerine getirmeyenler sicile kayıt tarihinden itibaren geçerli olmak üzere doğrudan doğruya kaydedilirler. "
Değişik 119. maddeye göre " mesleki faaliyette bulunabilmeleri ve ilgili derneğe kaydedilmeleri için sicile kayıtları şarttır." 62 sayılı KHK.nun geçici 2. maddesine göre "Esnaf siciline kayıt ilgili yönetmeliklerin yayımı tarihinden itibaren 1 yıl içinde yaptırılmak zorundadır." İlgili yönetmelik ise 1.1.1984 tarihinde yürürlüğe konmuş ve 1 yıllık geçiş süresi 1.1.1985 tarihinde sona ermiştir.
Yukarıda açıklanan yasal sisteme göre 1479 sayılı Yasa'nın 24 ve 25. maddelerinde esnaf sicili veya kanunla kurulu meslek kuruluşları kayıtları Bağ-Kur sigortalılığına esas alınmıştır. 507 sayılı Yasada tanımı yapılan, ticareti sermayesi ile beden gücüne dayalı olup, kazancı tacir niteliğini kazandırmayacak miktarda sınırlı olan bakkal, manav, lokantacı, kasap, tamirci, berber, şoför vs. gibi esnaf ve küçük sanatkarların faaliyette bulunabilmeleri ve bu Kanuna göre kurulu esnaf ve sanatkar derneklerine ( odalarına ) kaydedilebilmeleri için esnaf ve sanatkar siciline kayıt koşulu getirilmiştir. Oda kaydının sicile kayıt tarihine göre yapılması gerekmektedir. Bu nedenlerle sicil kaydı olmaksızın yapılan oda kayıtlarının yasal dayanağı olmadığı ortadadır. Bu durumda 1479 sayılı Yasa'nın kapsama aldığı kanunla kurulu meslek kuruluşları 507 sayılı Yasaya göre kurulan dernekler dışında kalan kuruluşlardır. 507 sayılı Yasaya göre esnaf siciline kayıt zorunluluğu olmayan başka bir anlatımla, esnaf ve küçük sanatkar tanımı dışında kalan 5590 sayılı Yasaya göre kurulan ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tüccar ve sanayiciler, aynı şekilde faaliyetlerini esnaf odalarına değil kanunla kurulu ilgili meslek odaları, birlikleri kayıtlarına göre sürdürebilen mimar, mühendis, eczacı, tabip gibi meslek mensupları kanunla kurulu bu meslek kuruluşları kayıtları ile Bağ-Kur kapsamına alınacaklardır. Hal böyle olunca, yasal dayanağı olmadan oluşturulan esnaf odası kaydı Yasa'nın anladığı anlamda kanunla kurulu meslek kuruluşu kaydı niteliğinde bulunmadığından bu kayda geçerlilik tanınarak davacı zorunlu Bağ-kurlu kabul edilemez. Ayrıca, davacının sigortalılık koşullarını taşımadığı dönem için sonradan toplu olarak prim ödemek suretiyle hizmet elde etmesi de mümkün bulunmamaktadır.
Yine Bağ-Kur isteğe bağlı sigortalılığın düzenlendiği 1479 sayılı Kanunun 79. maddenin de, isteğe bağlı sigortalılığın geçerliliği için yazılı talep ve primlerin ayı içinde ödenme koşulu gerekmekte olup olayımızda bu koşullar gerçekleşmediğinde ödenen primlerin Bağ-Kur isteğe bağlı sigortalılık olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir.
O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 20.2.2003 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy