(3213 S. K. m. 17, 20, 23, 24, 26, 28, 29) (4857 S. K. m. 2) (818 S. K. m. 271) (506 S. K. m. 87)
Dava: Davalı D: SSK Başkanlığı vekili Av. Fatma S. Akarca
Davacı ödeme emirlerinin iptaline karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.
Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Demet Kurtuluş tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.
Karar: Dava, davalı Kurum tarafından 6183 sayılı Yasa'ya göre yapılan takip nedeniyle gönderilen ödeme emirlerinin iptali ile ödeme emirlerine konu olan prim borcundan sorumlu olmadığının tesbiti istemine ilişkindir.
Davacı şirketin ruhsat sahibi olduğu kömür sahalarını işletmesi için dava dışı Tevfik Aslanyolu ile rödovans sözleşmesi yaptığı, Tevfik Aslanyolu'nun kömür sahasının işlettiği dönemde tahakkuk eden prim ve gecikme zammı borcu nedeniyle davalı Kurumca davadışı şirkete karşı takibe geçilerek ödeme emri gönderildiği anlaşılmaktadır.
Rödovans sözleşmesine ilişkin Maden Kanunu'nda özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte 3213 sayılı Maden Yasa'nın 28. maddesi gerekçesinde diğer taraftan bu süre zarfında madenci kendisine maddi destek arayabileceği gibi, işletme iznini bir başkasına kiralayabilecek ve kanun karşısında teknik ve mali yönden tek sorumlunun ruhsat sahibi olacağı esası getirtilmektedir denilmek suretiyle dolaylı da olsa rödovans sözleşmesine işaret edilmekle Mevzuatımızdaki dayanağının Maden Yasa'sı olduğunun kabulü gerekir. Rödovans sözleşmesi maden ruhsatının devri anlamına gelmediğinden devir sözleşmesinin Maden İşleri Genel Müdürlüğünde yetkili memur huzurunda yapılması zorunluluğu yoktur. Maden ruhsat sahibi (madenci) ile rödovansla sahayı işletecek olan (rödovanscı) rödovans sözleşmesini isterlerse adi yazılı şekilde, isterlerse noter de düzenleme şekilde yapabilirlerse de Maden Yönetmeliğinin 32. maddesine göre üçüncü kişi ve kuruluşların rödovans, kira, taşeron ve benzeri sözleşmelere dayanarak ruhsat sahasında madencilik faaliyetinde bulunabilmeleri, Maden işleri Genel Müdürlüğünün iznine bağlıdır. Ruhsat sahibi rödovans sözleşmesini yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde Maden İşleri Genel Müdürlüğüne bildirmek ve uygun görüş olmak zorundadır.
Beyanda bulunma yetkisi ve zorunluluğu ruhsat sahibine aittir. Ruhsat sahibinin bir başvurusu olmadan, salt rödovanscının başvurusuna dayanılarak işlem yapılamaz. Rödovans sözleşmesinde ruhsat sahibi madenci, rödovanscının sahada maden işletmesi için gerekli bütün ortamı sağlamak zorundadır. Borçlar Yasası'nın 271. maddesi uyarınca maden sahasında ruhsat sahibine ait olup da rödovans sözleşmesine dahil demirbaş eşya, iş makineları, ulaşım araçları ve işletme tesisatı varsa bunların bir listesinin çıkarılarak listede yer alan alet ve makineların tamamı rödovanscıya teslim edilir. Maden ve diğer mevzuat uyarınca ruhsata bağlı bütün yükümlülükler ruhsat sahibine aittir. Maden yasasının 17., 20., 23., 24., 26. ve 29. maddelerinde öngörülen yükümlülükler ruhsat sahibi tarafından yerine getirilir. Bu yükümlülüklerin ihmali maden ruhsatının iptali sonucunu doğurur. Rödovanscının maden sahasının iyi bir şekilde işletme borcu vardır. Maden rezervini daha sonraki kullanımlar için ulaşılamayacak şekilde tahrip eden rödovanscı ruhsat sahibine karşı sorumlu olur. Maden Yasası'nın 31. maddesi gereğince işletme ruhsat sahibinin maden işletme faaliyetinde bulunabilmesi ve cevher istihracı yapabilmesi için fenni nezaretçi görevlendirme zorunluluğu vardır. Maden işletmesi rödovans yoluyla yapılıyor olsa dahi fenni nezaretçi atama yükümlülüğü ruhsat sahibine aittir. (Maden ve Taşocakları Hukuku, Doç. Dr. Mustafa Topaloğlu)
Somut olayda taraflar arasındaki sözleşmenin tetkikinden davacı şirkete rödovanscı Tevfik Aslanyolu tarafından yapılacak yıllık iş programlarını her türlü rapor ve projeleri inceleme, denetleme gerekli değişiklikleri yapma yetkisinin verildiği, aylık ve yıllık faaliyet raporlarının davacı şirkete gönderileceği, üretilen kömür ve mevcut kömür artıklarının davalı şirketin izni olmadan saha dışına çıkarılamayacağı rödovansçının davacı şirketin yapacağı yazılı istek uyarı ve talimatlara riayet edeceği, davacı şirketin sahadaki çalışmaları defter kayıtlarını, üretimi kontrol etmeye ve talimat vermeye yetkili olduğu, üretimin tamamının davalı şirketin kantarından geçeceği kantardan geçen miktar üzerinden rödovans tahakkuk ettirileceğinin kararlaştırıldığı görülmektedir. Bu tesbitler karşısında taraflar arasındaki ilişkinin 4857 sayılı yasa'nın 2. maddesi gereğince alt işveren-üst işveren ilişkisi olarak değerlendirilmek ve 506 sayılı yasa'nın 87. maddesi gereğince de davacı şirketin rödovanscı Tevfik Aslanyolu işyerine ait prim borçlarından asıl işveren olarak sorumlu olduğunun kabulü gerekir.
Yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin mahkemece yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 10.11.2005 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy