(506 S. K. m. 79) (2926 S. K. m. 2, 3, 5, 7, 9, 10, 36) (5510 S. K. Geç. m. 24)
Dava: Davacı, murisinin, 2.2.1995-28.11.2000 tarihileri arasında tarım Bağ-Kur sigortalısı olduğunun tespitiyle, 5510 sayılı Yasa'dan yararlandırılmasına karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin reddine karar vermiştir.
Hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi H. A. tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi:
Karar: Dava, davacının eşi murisi D. S.'nin 2.2.1995 tarihi ile ölüm tarihi olan 28.11.2000 tarihleri arasında tarım Bağ-Kur sigortalısı olduğunun tespiti ile 5510 sayılı Yasa uyarınca prim borçlarının yeniden yapılandırılmasına karar verilmesi istemine ilişkindir.
Mahkemece davacının eşinin sağlığında tarım sigortalısı olarak tescil edilmediği ayrıca geriye dönük tescilin yalnızca hak sahibine tanındığı mirasçıların murislerinin geriye tescil talebinde bulunma hakkının bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Tesbit davaları sigortalı tarafından bizzat veya ölümü halinde hak sahiplerince açılır. Milas Sulh Hukuk Mahkemesinin 200/370 E, 2000/951 K sayılı veraset kararı uyarınca muris D. S. 28.11.2000 tarihinde öldüğü geriye mirasçı olarak sağ eş davacı D. S. ile müşterek çocukları G., A., M. ve C. S. kaldığı ve davacı eşin murisinin sigortalılığının tesbiti davası açmakta aktif husumet ehliyetinin bulunduğu anlaşılmıştır.
Murisin sigortalılığının tesbiti yönünden yapılan incelemede ise:
Davanın, yasal dayanağını oluşturan 2926 sayılı Yasa'da 506 sayılı Yasa'nın 79. maddesine koşut geçmiş tarım Bağ-Kur hizmetlerinin tesbitine ilişkin bir düzenleme mevcut değildir. 2926 sayılı Yasa'nın 7. maddesi hükmüne göre, bu yasaya göre, sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kurum'a başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Anılan Yasa'nın 5. maddesi ile 7. madde de belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlayacağı hükmü getirilmiştir. 2926 sayılı Yasa'nın 2. ve 3. maddeleri kapsamında, kendi nam ve hesabına tarımsal faaliyette bulunanlardan yasanın uygulanma tarihinde 58 yaşını dolduran kadınlarla, 60 yaşını dolduran erkekler dışındakiler bakımından tarım Bağ-Kur sigortalılığı zorunlu sigortalılık niteliğinde bulunmaktadır. Başka bir ifade ile sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçip kaçınmak mümkün değildir.
Diğer yandan resen tescil başlığını taşıyan 9. maddeye göre bu yasa kapsamında sigortalı sayılanların sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren 3 ay içinde Kurum'a kayıt ve tescilini yaptırmayanların tescil işlemlerinin Kurum'ca re'sen yapılması gerekmektedir. 2926 sayılı Yasa'nın 36. maddesi kapsamında Kurum'un prim alacaklarını Bakanlar Kurulu Kararı ile ürün bedellerinden tevkifat suretiyle tahsil etmesi mümkündür. Bu bağlamda 2. madde kapsamına girenlerin belirtilen şekilde prim borçlarının ürün bedellerinden tevkifat suretiyle kesilerek Bağ-Kur'a ödenmesi halinde kayıt ve tescil için kuruma başvuru olmasa dahi bahse konu biçim de prim ödenmesi suretiyle kayıt ve tescil konusundaki iradelerini ortaya koydukları tartışmasızdır. Bağ-Kur'un iş bu prim ödenmesine rağmen, sigortalıyı re'sen kayıt ve tescil etmemesi yasanın kendisine yüklediği re'sen tescil mükellefiyetine aykırılık teşkil etmektedir. 2926 sayılı Yasa'nın 10. maddesine göre, kayıt ve tescil işlemlerinde Valilik, Kaymakamlık, Özel İdare, Belediye, Muhtarlık ve Nüfus İdareleri kayıtları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, tarım satış kooperatifler kanununa göre kurulan pancar ekicileri İstihsal Kooperatifleri ile Birliği. T. Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtlarının esas alınacağı bildirilmiştir. Bu kayıtların tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmanın yasal karinesi olduğu ortadadır.
Somut olayda davacının murisi D. S.'ın Tarım Kredi Kooperatifine 24.8.1976 tarihinde ortak olduğu ve 28.11.2000 ölüm tarihine kadar ortaklığının devam ettiği, adına kayıtlı çok sayıda tarım arazisini bulunduğu, teslim ettiği ürünler sebebiylede E. Soygan Zeytinyağı İşletmesi tarafından 2.2.1995-7.3.1995 tarihleri arasında prim kesintisinin yapıldığı 3.5.1993 tarihinde başlayan Ziraat Odası kaydının ise ölüm tarihine kadar devam ettiği. Zabıta araştırmasına göre de sağlığında hayatını tarımsal faaliyetten kazandığı, anlaşılmıştır.
Bu durumda mahkemece işin esasına girilerek davacının murisi yönünden 2926 sayılı Yasa'nın 10. madde koşulları gerçekleştiğinden ilk prim kesintisini takip eden 1.3.1995 tarihinden ölüm tarihine kadar 2926 sayılı Yasa uyarınca tarım Bağ-Kur sigortalısı olduğunun kabulüyle müracaat tarihi itibariyle Kuruma müracaat etmemiş ise dava tarihi itibariyle 5510 sayılı Yasa'nın geçici 24. maddesinden yararlanıp yararlanamayacağı değerlendirilerek çıkacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken davanın anılan gerekçelerle reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.
O halde davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, 21.04.2010 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy