(506 S. K. m. 3, 79) (5510 S. K. m. 6, 86) (YHGK 16.06.1999 T. 1999/21-510 E. 1999/527 K.) (YHGK 03.11.2004 T. 2004/21-480 E. 2004/579 K.)
Dava: Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 1.3.1999-27.8.2004 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin reddine karar vermiştir.
Hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Sezai Öztürk tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi:
Karar: Dava, davacının 1.3.1999 - 16.5.2000, 14.6.2002 - 11.7.2003, 26.8.2003 - 27.8.2004 tarihleri arasında geçen ve kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.
Mahkemece, 16.5.2000 tarihinden önceki çalışmaların hak düşürücü süreye uğradığı ve kesintili çalışmaların da Kuruma eksiksiz bildirildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de varılan bu sonuca eksik araştırma ve inceleme ile gidilmiştir.
Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 Sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 Sayılı Kanunun 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu sebeple özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.
Yasal dayanağı 506 Sayılı Kanunun 79/10. ve 5510 Sayılı Kanunun 86/9. maddeleri olan bu tür davalarda öncelikle davacının çalışmasına ilişkin belgelerin işveren tarafından verilip verilmediği ya da çalıştıklarının kurumca tespit edilip edilmediği yöntemince araştırılmalıdır. Bu yasal koşul oluşmuşsa işyerinin o dönemde gerçekten var olup olmadığı, Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlenmeli daha sonra çalışma iddiasının gerçeğe uygunluğu özel bir duyarlılıkla araştırılmalıdır. Çalışma olgusu her türlü delille ispatlanabilirse de çalışmasının konusu, sürekli kesintili mevsimlik mi olduğu, başlangıç ve bitiş tarihleri ve alınan ücret konularında tanıkların sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenmeli, işyerinin kapsam kapasite ve niteliği ile bu beyanlar kontrol edilmeli, mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve posta başı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlendikten sonra ücret konusu üzerinde durulmalı, tespiti istenilen sürenin evvelinde ve sonrasında beyyine başlangıç sayılabilecek ödeme belgeleri ve sair bu nitelikte bir belge yoksa Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunun m. 288 de yazılı sınırları taşan ücret alma iddialarında yazılı delil aranmalı, bu sınırlar altında kalan ücret alma iddialarında ücret miktarları tanıklardan sorulmalı, 506 Sayılı Kanunun 3/B-D maddeleri ile 5510 Sayılı Kanunun 6/a-c maddelerinde de olduğu gibi ücretin sigortalı sayılmanın koşulu olan durumlarda ücret alma olgusunun var olup olmadığı özellikle saptanmalıdır. Bu davalarda işverenin kabulünün tek başına hukuki bir sonuç doğurmayacağı göz önünde tutulmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555- 3.11.2004 gün 2004/21- 480-579 Sayılı kararları da bu doğrultudadır.
Yukarıda açıklanan hususlar, yeterli ve gerekli bir araştırmayla ve deliller hep birlikte değerlendirilerek aydınlığa kavuşturulduktan sonra o çalışmanın sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, ya da ne zaman bu niteliğe kavuştuğu yönü üzerinde durulmalı ve çalışmayı kapsama alan yasanın yürürlük tarihinden sonraki dönem için hizmetin tespitine karar verilmelidir.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının inşaat sektöründe faaliyet gösteren N... Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti'ne ait işyerlerinde inşaat bekçisi olarak çalıştığı, davalı şirketin Kuruma verdiği iki adet işe giriş bildirgesi ile davacının 11.7.2003-26.8.2003 tarihleri arasında Batıkent Ticaret Lisesi inşaatında ve 27.8.2003-31.8.2004 tarihleri arasında Sincan Cumhuriyet İlköğretim Okulu Spor Salonu inşaatında çalıştığını Kuruma bildirdiği, davacının 15.6.1999 tarihinden itibaren değişik inşaat işyerlerinde aralıklı çalışmalarının bulunduğu ve bu çalışmaları ile ilgili olarak 10 adet işe giriş bildirgesinin düzenlendiği, tanıklar O. Ç. ve A. M.'un davacının 1999-2004 yılları arasında davalı şirkette gece bekçisi olarak çalıştığını beyan ettikleri, davalı şirket vekilinin cevap dilekçesine göre davacının 3.12.1999-30.12.1999 ve 7.1.2000-30.4.2000 tarihleri arasında geçen çalışmalarını Kuruma bildiren C. E.'ın davalı şirketin ortağı olduğu gibi yine davacının 15.6.1999-10.10.1999, 25.10.1999-30.11.1999, 16.5.2000-2.7.2001, 2.7.2114.6.2002, 18.6.2002-27.8.2002, 28.8.2002-3.3.2003 tarihleri arasında çalıştığı dava dışı C... İnş. Tur. San ve Tic. Ltd. Şti'nin ortaklarının da yine davalı şirkette olduğu gibi C. E. ve C. T. olduğu anlaşılmaktadır.
Somut olayda; davacı sigortalı çalışmalarının tespitine yönelik eldeki davada N... Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti'ni hasım göstermiş ise de davacının davalı şirket ve diğer işyerlerinden bildirilen sigortalı çalışmaları dışında kalan dönemlerdeki çalışmaları yeterince araştırılmamıştır. Davalının N... Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti'nin işçisi olduğu halde işverenin istemi üzerine zaman zaman aynı ortaklara ait diğer işyerlerinde çalıştırılması halinde N... Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti ile olan hizmet sözleşmesi devam edeceğinden, davalının davaya konu dönemlerde davalı şirkette kesintisiz çalıştığı yöntemince kanıtlanır ise diğer işyerlerinden bildirilen çalışmaları dışındaki sürelerde de sigortalı kabul edileceğinden çalışma olgusu titizlikle ve yöntemince araştırılmalıdır.
Mahkemece yapılacak iş, 1051353.06 numaralı C. E. işyeri ile 1038766.06 numaralı C... İnş. Tur. San ve Tic. Ltd. Şti. İşyerlerinin açık ünvan ve ortaklarını Kurumdan ve Ticaret Sicil Müdürlüğünden sormak suretiyle aralarındaki hukuki ilişkiyi belirlemek, işe giriş bildirgelerindeki imzanın davacıya ait olup olmadığı sorularak imzasını inkar etmesi halinde yöntemince imza incelemesi yaptırmak, dönem bordrolarını Kurumdan ve davacının işyeri özlük dosyası ile ücret ödeme belgelerini ve puantaj kayıtlarını işyerinden getirtmek, davalı işyerinin 506 Sayılı Kanun kapsamına alınma tarihi ile tespiti istenen dönem içerisinde Kurum müfettişlerince yapılan bir inceleme olup olmadığını sormak, bordro tanıklarını dinlemek, Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, davalının N... Yapı San. ve Tic. Ltd. Şti'nin işçisi olduğu halde işverenin istemi üzerine diğer işyerlerinde çalıştırılıp çalıştırılmadığı ve hizmet sözleşmesinin kesintisiz devam edip etmediğini titizlikle ve yöntemince araştırmak, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre karar vermekten ibarettir.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular nazara alınmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
O halde davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarda açıklanan sebeplerle BOZULMASINA, temyiz harcının istenmesi halinde ilgiliye iadesine, 15.03.2011 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy