(506 S. K. m. 2, 6, 9, 60, 79) (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m. 17) (YHGK 16.06.1999 T. 1999/21-510 E. 1999/527 K.) (YHGK 05.02.2003 T. 2003/21-35 E. 2003/64 K.) (YHGK 15.10.2003 T. 2003/21-634 E. 2003/572 K.) (YHGK 03.11.2004 T. 2004/21-480 E. 2004/579 K.) (YHGK 03.11.2004 T. 2004/21-479 E. 2004/578 K.) (YHGK 24.11.2004 T. 2004/21-538 E. 2004/621 K.) (YHGK 01.12.2004 T. 2004/21-629 E. 2004/641 K.)
Dava: Davacı, davalı işveren nezdinde 20.4.1982 tarihinden itibaren 3 ay çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.
Karar: Hükmün davalılardan Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi Mehmet Çekiç tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi:
Davacı, davalı işyerinde 3 ay çalıştığı halde hizmetinin bildirilmediğini, duruşmadaki beyanında ise 20.04.1982 tarihinde davalı işyerinde bir gün süre ile çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece, davacının 20.04.1982 tarihinde davalıya ait işyerinde bir gün süre ile çalıştığının tesbitine karar verilmiştir.
Davacıya ait 20.04.1982 tarihli işe giriş bildirgesinin davalı Kuruma süresi içerisinde verildiğine dair uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık, somut olayda fiili çalışma olgusunun yöntemince kanıtlanmış olup olmadığı, mahkemece bu yönde yapılan inceleme ve araştırmanın hükme yeterli bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.
Gerçekten; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasa'sının 2 ve 6. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemez. Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Yasa'nın 79. maddesinde belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinde belirtilen 4 aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir. Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi, kişinin işe alınmış olduğunu gösterirse de fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. Sigortalılıktan söz edebilmek için, çalışmanın varlığı, Yargıtay uygulamasında 506 sayılı Yasanın 79/10. maddesine dayalı sigortalılığın tespiti davaları yönünden kabul edilen ilkelere uygun biçimde belirlenmelidir. Zira, sigortalılığın başlangıcına yönelik her dava sigortalılığın tespiti istemini de içerir. Aksine düşünce, özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden çalışanlar ile çalışmayanlar arasında adaletsiz ve haksız bir durum yaratır. Bu nedenle, işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı, kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir. Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının 20.04.1982 tarihinde davalı 6536 işyeri sicil numaralı işyerinde işe girdiğine dair işe giriş bildirgesinin 20.05.1982 tarihinde Kuruma verildiği, işyerinin 506 sayılı Yasa kapsamında olup olmadığının araştırılmadığı, işyeri tarafından 20.04.1982-20.07.1982 tarihleri arasında Kuruma bordro verilmediği, dinlenen tanıklarının bordro veya komşu işyeri tanığı olup olmadıklarının belli olmadığı anlaşılmaktadır. Mahkemece, dinlenen tanıklardan A. Z.'nin işyerinde çalıştığına ilişkin hizmet belgesi ibraz edilmiş ise de her zaman düzenlenmesi mümkün olan bu belge tanığın işyerinde davacı ile aynı dönemde çalıştığını göstermez. Bu nedenle iddia edilen dönemde bordro verilmediğinden davacı ile aynı dönemde çalışmış ve komşu işyerlerinin işvereninin bordrolarına resmi kayıtlarına geçmiş komşu işyeri tanıklarının beyanlarına başvurulmadan, işyerinin kanun kapsamında olup olmadığı araştırılmadan istemin kabulüne karar verilmesi isabetsiz olmuştur.
Yapılacak iş; işyerinin 506 sayılı Yasa kapsamında olup olmadığını sormak, ilgili SGK İl Müdürlüğünden gerekirse zabıta marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde bildirge tarihinde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanlarının; yoksa işyeri sahiplerinin araştırılıp tesbit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasa'nın 2, 6, 9 ve 79/10. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra sonucuna göre karar vermektir.
Kabule göre de davacı bildirge tarihinde 18 yaşından küçük olduğundan 506 sayılı Yasa'nın 60/G maddesine göre sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 03.05.1982 tarihi olduğunun ve 18 yaştan önceki sigortalı olarak geçen 1 günlük çalışmasının prim ödeme gün sayısı hesabına dahil edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi de hatalı olmuştur.
Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma sonucu yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
O halde, davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.
Sonuç: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 29.04.2010 gününde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy