MAHKEMESİ:Asliye Hukuk Mahkemesi
DAVA : Davacı, feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini istemiştir.
Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Y A R G I T A Y K A R A R I
Davacı işçi, iş sözleşmesinin geçerli neden olmadan sendikal nedenlerle işverence feshedildiğini ileri sürerek feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini, boşta geçen süre ücret ve diğer haklar ile işe başlatılmama halinde ödenmesi gereken tazminatın belirlenmesini istemiştir.
Davalı vekili, işçinin kendi rızası ile işten çıktığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkemece, davalı işverenin iş akdini haklı bir nedene dayanarak fesh ettiğine ilişkin dosyaya somut her hangi bir delil sunmadığı, ayrıca iş akdinin davalı yanca haklı nedenle fesh edilmesi halinde, iş akdinin neden ve hangi gerekçe ile fesh edildiğinin usulüne uygun bir ihtarname ve tebliğ ile bildirilmediği, dinlenen tanık beyanlarından, Curuf denilen maddenin donması sebebi ile davacının işine son verildiğinin belirtildiği, işte kullanılan paletli makinalardan birinin bozulmuş olduğu, tek makina ile iki ocağın işini yapmak zorunda kalan davacının her iki ocaktaki curufa yetişememesi sebebi ile curufun donduğu, işveren yetkilisini aradığı ancak yetkilinin tek makina ile devam etmesini istediği, davacının tek makina ile her iki ocağın işini yapmaya çalıştığı, işe yetişemediği içinde curufun donduğu, bu nedenlerle feshin geçersiz olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Hüküm davalı vekilince temyiz edilmiştir.
Dosya içeriğine göre, davacının 11/08/2008—31/10/2010 tarihleri arasında dava dışı ... Melike Petrol Taşımacılık Pazarlama ve Tic. Ltd. Şirketinin işçisi olarak ...şirketinin işyerinde kepçe operatörü göreviyle çalıştığı, yazılı fesih bildirimi yapılmadığı, davalının savunmasında, davacının iş akdini kendisinin feshettiğini, 1 ay içinde 4 gün işe gelmediğini, curufların donmasına neden olarak işyerini zarara uğrattığını, iş akdinin haklı nedenle feshedildiğini feshedildiğini ileri sürdüğü,davacının, curufların donması nedeniyle
iş akdinin haksız olarak işverence feshedildiğini beyan ettiği, ...firmasınca verilen personel giriş kartında firma isminin ... Pazarlama olarak yazıldığı, dava dışı ...Profil ve Sac. End. A.Ş. İle ... Melike Petrol Taşımacılık Paz. ve Tic. Ltd. Şti. arasında Tozçelik şirketinin çelikhane ünitesindeki curufu kamyonlara yüklemek, curuf sahasını sürekli temiz tutmak, kanal temizliği, kireç toplamak ve ark ocağı kireç bunkerini beslemek, ferro alyajları bunkere yüklemek, gelen ferro alyazları istiflemek, SDM nin tufalını atmak, pota curufunu kamyona yüklemek, pota curuf sahasındakı ... artıklarını ayırmak, toz toplama ünitesinin tozlarını atmak,hurda ön ısıtma ve yanma odasının altını temizlemek, hurda tasnifi, hurdalık sahanın temizliği işlerinin 01.02.2010-31.01.2011 tarihleri arasında yapılması konusunda hizmet alım sözleşmesi imzalandığı anlaşılmıştır.
Taraflar arasında iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayanıp dayanmadığı ve iş sözleşmesine göre asıl işveren olduğu iddia edilen ...Profil ve Sac. End. A.Ş. ile davalı şirket ile arasında fiili irtibat dikkate alındığında birlikte istihdam ihtimali bulunan ... Melike Petrol Taşımacılık Paz. ve Tic. Ltd. Şirketinin davaya dahil edilmesi gerekip gerekmediği hususları uyuşmazlık konusudur.
Alt işveren işçisi tarafından, feshin geçersizliğine karar verilmesi istemiyle yalnızca alt işveren hakkında veya geçersizlik yahut muvazaa iddiasıyla sadece asıl işveren aleyhine açılan davalarda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçersiz veya muvazaaya dayandığının belirlenmesine bağlı olarak, davalı olarak gösterilen kişinin işçinin gerçek işvereni olmadığının belirlenmesi halinde taraf sıfatı sorunu ortaya çıkmaktadır. Davanın taraf sıfatı yokluğu nedeni ile reddedilmesi halinde, gerçek işverene karşı açılacak davada işçi, çoğunlukla, işe iade davaları için öngörülen bir aylık dava açma süresini kaçırma tehlikesi ile karşılaşmaktadır. Böyle bir sonuç işçiyi mağdur edeceği gibi, bir aylık süre geçmemişse yeni bir dava açılmasını gerektirmesi nedeni ile usul ekonomisine de uygun düşmez. Gerek daha önce işe iade davalarına bakan Yargıtay 9. Hukuk Dairesince ve gerek Dairemiz tarafından davacının temsilcide yanıldığı veya taraf sıfatında maddi hataya düştüğü kabul edilmek suretiyle taraf değişikliği konusunda mülga 1086 sayılı HUMK’nın katı kuralları aşılarak sorun çözülmeye çalışılmıştır.
Ne var ki, işe iade davası asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açıldığında asıl işveren hakkında taraf sıfatı yokluğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmezken, sadece asıl işveren hakkında dava açılmışsa taraf sıfatının bulunmadığı ve taraf sıfatında yanılgı olduğunun kabulüne karar verilmesi sözü edilen çözümün çelişkisi olarak dikkat çekmiştir.
Öte yandan, 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Kanun'un 124. Maddesinde kabul edilebilir yanılgıya dayanan iradi taraf değişikliği taleplerinin mahkemece kabul edilmesi yönünde düzenleme yapılmıştır. Ancak sözü edilen düzenlemede taraf değişikliğinin talep şartına bağlanması karşısında, hâkim tarafından bu hususta taraflara hatırlatmada bulunulması mümkün değildir. Bu nedenle talep olmadığı halde, taraf sıfatında maddi hataya düşüldüğünden söz edilmek suretiyle mahkeme kararının bozulmasına yönelik uygulamaya devam edilmesinin, kanunun belirtilen açık düzenlemesi karşısında, mümkün olmadığı görülmektedir.
Hal böyle olunca, Dairemizde yukarıda belirtilen içtihadın yeniden gözden geçirilerek değerlendirilmesi ihtiyacı doğmuştur.
Mahkemece verilecek hükmün etkisi bakımından mecburi dava arkadaşlığı, maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ve şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı olarak ikiye ayrılmaktadır. Maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı, maddi hukuka göre
-3-
bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi zorunlu hallerde söz konusu olur (6100 sayılı HMK.m.59). Şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ise, kanunun özel hükümleri ve davanın niteliğinden kaynaklanan, birden fazla kişiye karşı dava açılmasının ve yürütülmesinin zorunlu olduğu hallerde oluşan dava arkadaşlığına denir (... Hakan/... .../... Muhammet, Medeni Usul Hukuku, 12. Bası, Ankara 2011, s.223). Şekli dava arkadaşlığı, gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması ve taraflar arasındaki ilişkinin doğru karara bağlanmasını sağlamak için kabul edilmiştir. Bu durumda, dava konusu hukuki ilişki hakkında bütün dava arkadaşlarına yönelik tek ve aynı doğrultuda bir karar verme zorunluluğu yoktur. Ayrıca dava arkadaşlarının yaptıkları usulî işlemler birbirinden bağımsızdır.
4857 sayılı Kanun'un 2. addesinin altıncı ve yedinci fıkralarına göre asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçerli olup olmadığı veya muvazaaya dayanıp dayanmadığına yönelik re’sen yapılması gereken yargısal denetim, ilişkinin taraflarının, yani asıl işveren ve alt işverenin davada yer almalarını ve kendi hukuklarını koruyacak açıklama ve ispat haklarını zorunlu kılmaktadır. Aksince bir düşünce Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkına ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27. maddesinde öngörülen hukuki dinlenilme hakkına aykırılık teşkil eder. Buna göre, işe iade davalarına özgü olarak, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin söz konusu olduğu davalarda, davalı taraf yönünden bir çeşit şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığının mevcut olduğu kabul edilmelidir.
Görüldüğü üzere, bu çözüm tarzı hem işçi hem de işveren yönünde hukuka uygun maddî ve usûlî bakımdan her iki tarafın haklarını korumasını sağlayan bir çözümdür.
Böyle olunca, işe iade davasının yalnızca asıl işveren veya alt işveren aleyhine açılması durumunda, mahkemece, dava hemen reddedilmemeli, davalı olarak gösterilmeyen asıl işveren veya alt işverene davanın teşmili için davacı tarafa süre verilmeli, verilen süre içinde, diğer dava arkadaşına teşmil edilirse davaya devam edilmeli, aksi halde dava usulden reddedilmelidir.
Taraf teşkili sağlandıktan sonra işin esasına yönelik olarak yapılacak inceleme sonucunda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kanuna aykırı kurulması veya muvazaaya dayanması nedeni ile feshin geçersizliğine yönelik karar gerçek işveren hakkında kurulmalı, kanuna aykırı veya muvazaaya dayalı ilişkinin diğer tarafı hakkında sıfat yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmelidir. Ancak, HMK’nın 327. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taraf sıfatı olmadığı halde, davacıyı, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltarak kendisine karşı dava açılmasına sebebiyet verdiği için, davanın sıfat yokluğu nedeni ile hakkındaki davanın reddine karar verilen taraf lehine vekâlet ücreti takdir edilmemelidir.
Mahkemece, davalı olarak gösterilmeyen ...Profil ve Sac. End. A.Ş. ile ... Melike Petrol Taşımacılık Paz. ve Tic. Ltd. Şirketine davanın teşmil edilmesi için davacıya süre verilerek, verilen süre içinde davacı tarafından bu dava arkadaşına davanın teşmil edilmesi halinde öncelikle asıl işveren-alt işveren ilişkisinin Kanuna uygun olup olmadığı veya muvazaaya dayanıp dayanmadığı yönünde incelemeye tabi tutulması, daha sonra işin esasına yönelik inceleme yapılması, davanın bu dava arkadaşına teşmil edilmemesi halinde ise davanın sıfat yokluğundan reddine karar verilmesi, taraf teşkilinin sağlanması halinde ... Şirketleri arasındaki ilişkinin niteliği tesbit edilerek birlikte istihdam olgusunun incelenmesi, davacının yaptığı iş dikkate alınarak, curuf işinin kaç kişi ile
yapılabileceği, curufun donmasının sebeblerinin neler olabileceği, davacının bu konuda kusurunun bulunup bulunmadığı, işveren zararının ne kadar olduğu bilirkişi marifetiyle araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, sair hususların incelenmesine şimdilik yer olmadığına 21.09.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.