MAHKEMESİ: ... 9. Hukuk Dairesi
DAVA TÜRÜ: İŞE İADE
MAHKEMESİ: ... 1. İŞ MAHKEMESİ
Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Y A R G I T A Y K A R A R I
Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili, müvekkil işçinin 01.08.2013 tarihinden itibaren ... International Ltd.'nin ...'da bulunan işyerine bağlı ...... (kuyu tamamlama) departmanında floorman (Sondaj işçisi) olarak çalıştığını, iş sözleşmesinin 31.03.2015 tarihinde hiçbir gerekçe gösterilmeden haksız feshedildiğini, zira davalı işverenin objektif seçim kriterleri belirlemediğini ve feshin son çare ilkesine aykırı davrandığını bu sebeple de yapılan feshin geçerli fesih olmadığını beyan ederek feshin geçersizliğinin tespiti ile müvekkilinin işe iadesine karar verilmesini, işe başlatılmama halinde ödenmesi gereken tazminat ile boşta geçen süre ücret ve diğer haklarının belirlenmesini istemiştir.
Davalı Cevabının Özeti:
Davalı vekili, davacının kendisine yapılan ücretsiz izin teklifini kabul etmeyerek akabinde yasal haklarının ödenmesi sureti ile çıkışının yapılmasını kabul ettiğini, müvekkili şirketin almış olduğu işletmesel karar nedeniyle davacının iş sözleşmesinin feshedildiğini, zira davacının iş akdinin feshedildiği dönemde faaliyetini devam ettiren hiçbir sondaj kulesinin bulunmadığını, işte ve gelirde keskin bir düşüş yaşandığını, bu sebeplerle yapılan feshin geçerli nedene dayandığını belirterek davanın reddini istemiştir.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:
Mahkemece, fesihte son çare ilkesine uyulmadığı, iş yerinde fazla mesai ve bayram mesaisi yapılmaya devam edildiği, işçi çıkarımı dışında ne şekilde başkaca önlemlerin alındığı noktasında objektif kriterlerin davalı tarafça dosyaya sunulamadığı gerekçeleriyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
İstinaf Başvurusu:
İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:
Bölge Adliye Mahkemesince, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Temyiz Başvurusu:
Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.
Gerekçe:
Taraflar arasındaki uyuşmazlık iş sözleşmesinin feshinin geçerli sebebe dayanıp dayanmadığı konusu olup, kanuni dayanak 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. ve devamı maddeleridir.
4857 sayılı Kanun’un 18. maddesine göre otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.
İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler; sürüm ve satış imkanlarının azalması, talep ve sipariş azalması, enerji sıkıntısı, ülkede yaşanan ekonomik kriz, piyasada genel durgunluk, dış pazar kaybı, hammadde sıkıntısı gibi işin sürdürülmesini imkansız hale getiren işyeri dışından kaynaklanan sebeplerle yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması, işyerinin daraltılması, yeni teknolojinin uygulanması, işyerinin bazı bölümlerinin kapatılması ve bazı iş türlerinin kaldırılması gibi işyeri içi sebeplerdir.
İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan sebeplerle sözleşmeyi feshetmek isteyen işverenin fesihten önce fazla çalışmaları kaldırmak, işçinin rızası ile çalışma süresini kısaltmak ve bunun için mümkün olduğu ölçüde esnek çalışma şekillerini geliştirmek, işi zamana yaymak, işçileri başka işlerde çalıştırmak, işçiyi yeniden eğiterek sorunu aşmak gibi varsa fesihten kaçınma imkanlarını kullanması, kısaca feshe son çare olarak bakması gerekir.
4857 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşveren ispat yükünü yerine getirirken, öncelikle feshin biçimsel şartlarına uyduğunu, daha sonra, içerik yönünden fesih sebeplerinin geçerli (veya haklı) olduğunu ispatlayacaktır. Feshin işletme, işyeri ve işin gerekleri sebepleri ile yapıldığı ileri sürüldüğünde, öncelikle bu konuda işverenin işletmesel kararı aranmalı, bağlı işveren kararında iş görme ediminde ifayı engelleyen, bir başka anlatımla istihdamı engelleyen durum araştırılmalı, işletmesel karar ile istihdam fazlalığının meydana gelip gelmediği, işverenin bu kararı tutarlı şekilde uygulayıp uygulamadığı (tutarlılık denetimi), işverenin fesihte keyfi davranıp davranmadığı (keyfilik denetimi) ve işletmesel karar sonucu feshin kaçınılmaz olup olmadığı (ölçülülük denetimi-feshin son çare olması ilkesi) açıklığa kavuşturulmalıdır.
Somut olayda, davacının 01.08.2013-31.03.2015 tarihleri arasında davalı işverene ait işyerinde... (kuyu tamamlama) departmanında floorman (sondaj işçisi) olarak çalıştığı, davalı işverenlik tarafından yapılan fesih bildiriminde, şirket bünyesinde faaliyet gösteren sondaj kulelerinin çalıştırıldıkları son projelerin tamamlanması ve yeni proje alınamaması sebebi ile faaliyette olan sondaj kulesinin kalmaması, kule faaliyetlerinin sona ermesi sebebi ile sondaj kulelerinde görev alan saha personeli olmak üzere, bu faaliyetlere destek ve bakım hizmeti sunan birimde de ihtiyaç fazlası personel oluşması, tüm birimlerde de ihtiyaç fazlası personel oluştuğundan davacının görevlendirilebileceği başka pozisyonun da olmaması nedeniyle şirketçe çalışanların kıdem süreleri esas alınmak suretiyle alınan işletmesel karar doğrultusunda 3 ay süreyle teklif edilen ücretsiz iznin davacı tarafça reddedilmesi üzerine feshedildiği anlaşılmıştır.
Feshe dayanak 18.03.2015 tarihli işletmesel karar incelendiğinde, hali hazırda personele kullandırılan yıllık ücretli izinlerin kullandırılmaya devam edilmesi, ücretli izni sona eren veya ücretli izin hakkı bulunmayan personellere 3 ay süreyle ücretsiz izin teklif edilmesi, teklifi kabul edenlere ücretsiz izin kullandırılması ancak teklifin kabul görmemesi halinde ilgili personellerin iş sözleşmelerinin yasal hakları ödenmek suretiyle sona erdirilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dosya kapsamına alınan bilirkişi raporunda, davalı ... International Ltd. Şti.’nin 2013-2014-2015 yılları KDV, geçici vergiler ve kurumlar vergisi beyanları uyarınca zararının artarak devam etmiş olduğu, kriz sürecinde olduğu, faal durumda bulunan kulelerin olmadığı, şirketten çıkan personellerin ilk giren son çıkar ilkesi gözetilmek suretiyle kıdem esasına göre belirlendiği,davacının davalı nezdinde başkaca görevlendirilecek bir işinin bulunmadığı, davacı yerine emsal bir görevde yeni bir işçinin göreve alınmadığı, işçi bordroları ve çalışma föyleri dikkate alındığında fazla mesai yapılabilecek bir iş yoğunluğunun olmadığı görüşüne yer verilmiş ise de, mahkemece söz konusu bilirkişi raporu emsal ilamlarla çelişmesi sebebiyle hükme esas alınmamış; emsal dosyalar ve ilamlar dikkate alınarak, kısa vadeli borçları ödeme gücü yönünden şirketin sıkıntıda olduğu görülmüşse de fesihte son çare ilkesine uyulmadığı, iş yerinde fazla mesaiyi ve bayrammesaisi yapılmaya devam edildiği, işçi çıkarım dışında ne şekilde başkaca önlemlerin alındığı noktasında objektif kriterlerin davalı tarafça dosyaya sunulmadığı, davalı tarafça işletmesel nedenin ispat edilemediği gerekçeleriyle davanın kabulüne ve davacının işe iadesi yönünde karar verildiği görülmüştür.
Her ne kadar davalının fesihten önce tüm imkanlara başvurarak, fazla mesaileri kaldırmak ve tüm çareleri denedikten sonra, son çare olarak feshe başvurması gerekir ise de, yerinde inceleme yöntemiyle yapılan tespitlerde işletmenin mali açıdan zor durumda olduğu ve iş sözleşmesinin sona erdiği dönemde kulelerin de faal olmadığı anlaşılmış, ancak dosya kapsamında dinlenen davalı tanıkların beyanlarında zaman zaman fazla mesai yapıldığı ifade edilmiş olmasına rağmen bilirkişi raporunda fazla mesai yapılabilecek bir iş yoğunluğunun olmadığı tespitine yer verilmiştir. Mahkemece, tanık beyanları doğrultusunda iş yerinde fazla mesai ve bayram mesaisi yapılmaya devam edildiği kabul edilmekle birlikte fazla mesainin sıklığı konusunda herhangi bir değerlendirmeye yer verilmemiştir.Mahkemece, tanık beyanları ve bilirkişi raporundaki çelişki göz önünde bulundurularak, ilgili sektöre ilişkin çalışma usulünün nasıl olduğu, sürekli aynı ekiple mi çalışma yapılması gerektiği, fazla mesainin davalı tanık beyanlarına göre aralıklarla mı yapıldığı yoksa fazla mesai uygulamasının fesih öncesi ve fesih sonrası da dikkate alınarak süreklilik mi arz ettiği dikkate alınarak, özellikle bu hususun araştırılması gerekmektedir. Bu konuda eksiklik giderilmeden yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
Sonuç:
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine, 18/12/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.