(4857 S. K. m. 18, 20)
Dava: Davacı, feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme, istemi kısmen hüküm altına almıştır.
Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Karar: Davacı vekili, müvekkilinin iş sözleşmesinin haksız ve geçersiz olarak feshedildiğini ileri sürerek feshin geçersizliğine, işe iadesine ve diğer kanuni haklarının belirlenmesine karar verilmesini istemiştir.
Davalı vekili, ilaç sektöründeki sıkıntılar sebebiyle şirketin küçülmeye gittiğini, işten çıkarmaların zorunlu hale geldiğini ve son çare ilkesine uyularak yapılan feshin geçerli sebebe dayandığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece, davanın kabulüne ve davacının işe iadesine karar verilmiştir. Karar davalı tarafından süresi içinde temyiz edilmiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayanıp dayanmadığı noktasındadır.
4857 Sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesinde işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri kavramına yer verildiği halde, işletmesel karar kavramından söz edilmemiştir. İşveren, amaç ve içeriğini belirlemekte serbest olduğu kararları, yönetim hakkı kapsamında alabilir. Geniş anlamda, işletme, işyeriyle ilgili ve işin düzenlenmesi konusunda, bu kapsamda işçinin iş sözleşmesinin feshi dahil olmak üzere işverenin aldığı her türlü kararlar işletmesel karardır.
İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan fesihte, yargısal denetim yapılabilmesi için mutlaka bir işletmesel karar gerekir. İş sözleşmesinin iş, işyeri veya işletme gereklerine dayalı olarak feshi, işletmesel kararın sonucu olarak gerçekleşmekte, fesih işlemi de işletmesel karar çerçevesinde değişen durumlara karşı işverene tepkisini oluşturmaktadır. Bu kararlar işletme ve işyeri içinden kaynaklanan nedenlerden dolayı alınabileceği gibi, işyeri dışından kaynaklanan nedenlerden dolayı da alınabilir. Bu nedenler, bir ya da birden fazla işçinin işyerinde çalışmaya devam etmesi gerekliliğini doğrudan veya dolaylı olarak ortadan kaldırıyorsa, dikkate alınmalıdır.
İşletmesel karar söz konusu olduğunda, kararın yararlı ya da amaca uygun olup olmadığı yönünde bir inceleme yapılamaz. Kısaca işletmesel kararlar yerindelik denetimine tabi tutulamaz. İşverenin serbestçe işletmesel karar alabilmesi ve bunun kural olarak yargı denetimi dışında tutulması şüphesiz bu kararların hukuk düzeni tarafından öngörülen sınırlar içinde kalınarak alınmış olmalarına bağlıdır.
Feshin işletme, işyeri ve işin gerekleri nedenleriyle yapıldığı ileri sürüldüğünde, öncelikle bu konuda işverenin işletmesel kararı aranmalı, bağlı işveren kararında iş görme ediminde ifayı engelleyen, bir başka anlatımla istihdamı engelleyen durum araştırılmalı, işletmesel kararla istihdam fazlalığının meydana gelip gelmediği, işverenin bu kararı tutarlı şekilde uygulayıp uygulamadığı (tutarlılık denetimi), işverenin fesihte keyfi davranıp davranmadığı (keyfilik denetimi) ve işletmesel karar sonucu feshin kaçınılmaz olup olmadığı (ölçülülük denetimi-feshin son çare olması ilkesi) açıklığa kavuşturulmalıdır.
Dosya içeriğinden, davalı işyerinde, 22.2.2007 tarihinden beri, son görevi Ankara-1 bölge müdürü olarak çalışan davacının iş sözleşmesinin, ilaç sektöründe yaşanan değişikliklerin şirket üzerindeki olumsuz etkileri sebebiyle organizasyon yapısında küçülmeye gitme zorunluluğuna bağlı olarak 31.12.2011 tarihinde geçerli sebeple feshedildiği, işverenin, iş sözleşmesi feshedilecek olanları belirlerken, performansı en düşük çalışanlarını seçtiği anlaşılmaktadır. Mahkemece, davacının çalıştığı birimin kapatılmadığı, davacının yerine bu göreve bir başka çalışanın getirildiği, bu yer değiştirme işlemi sırasında davacının performansının dikkate alındığı, bu sebeple gerçek fesih sebebinin performans olduğu ancak davacının fesihten önce savunmasının alınmadığı ve bu sebeple feshin geçersiz olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş ise de mahkemenin kabulü dosya içeriğine uygun düşmemektedir.
Somut olayda, davalı şirket tarafından, 15.11.2011 tarihinde tasarruflara gitme ve kadro yapısının yüzde yirmi oranında küçültülmesine dair yönetim kurulu kararı alınmış, sözkonusu işletmesel karar doğrultusunda, organizasyon yapısında ve çalışan sayısında küçülmeye gidilmiş, 15 olan bölge müdürlüğü sayısı 11'e düşürülmüş, 3'ü bölge müdürü olmak üzere toplam 27 çalışanın iş sözleşmesi feshedilmiş, fesihten sonra da yeni işçi alımı yapılmamıştır. Mahkemece, davalının küçülmeye dair almış olduğu işletmesel kararı tutarlı ve ölçülü bir şekilde uygulaması sebebiyle, iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayandığı kabul edilerek davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeyle davanın kabulü yönünde hüküm tesisi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
Belirtilen sebeplerle, 4857 Sayılı Kanun'un 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.
Sonuç: Yukarıda açıklanan gerekçe ile:
1- Mahkemenin yukarda tarih ve sayısı belirtilen kararının bozularak ortadan kaldırılmasına,
2- Davanın reddine,
3- Harç peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına,
4- Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalının yaptığı 200,00 TL yargılama giderinin davacıdan tahsiliyle davalıya ödenmesine,
5- Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre 1.320,00 TL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6- Peşin alınan temyiz harcının istenmesi halinde davalıya iadesine, kesin olarak, 30.09.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy