(743 S. K. m. 507, 581)
Dava: Edibe ile İhsan arasındaki tenkis davasının yapılan muhakemesi sonunda davanın reddine dair verilen hükmü davacı tarafından temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
Karar: Davacı, miras bırakanları Mehmet'in sağlığında iki taşınmazını 10 yıl süre ile davalı oğluna 49.000 liraya kiraya verdiğini, oysa taşınmazların yıllık kirası 75-80 binlira olup, 10 yıllık tutarının 750-800 bin liraya ulaştığını, bu davranışı ile saklı pay kurallarını zedeleme amacı taşıdığını ileri sürerek tenkise karar verilmesini istemiş, davalı ise tespit edilen kira gerçeğe uygun olup, muvazaa söz konusu olmadığını, esasen ölüme bağlı olmayan tasarruflarda tenkis istenemeyeceğini beyanla davanın reddini istemiştir.
1 - Tenkis tereke adına bir istek olmayıp, mirasçının saklı payını alabilme amacına yönelen şahsi hak niteliğinde bir dava olduğundan diğer mirasçılarla birleşmek suretiyle dava açılması ya da miras şirketine temsilci tanıması (M.K. 581) söz konusu değildir. Diğer deyimle, saklı payına sataşılan her mirasçı yalnız başına tenkis davası açabilir. Onunu için mahkemenin bu yöne deyinen red gerekçesi yanlıştır.
2 - Medeni Kanunun 507/4. maddesinde, saklı payı giderme kastı aşikar (apaçık) olan temliklerin tenkis edileceği öngörülmüştür. Tasarruf deyimi, geniş kapsamlı olup, mal varlığını azaltmaya ve saklı payı eksiltmeye yönelen her çeşit hukuki muameleyi içine alır. Yeter ki amaç ispatlanmış olsun.
İddiaya göre, 10 yıllık kirası 750-800 bin lira tutarında olan taşınmazların 49.000 lira gibi bir bedelle kiraya verildiği gerçekleştiği takdirde, aradaki bu aşırı fark saklı payı giderme kastının söz götürmez objektif bir delili sayılır.
Olaylar nitelenirken oluştukları tarihteki şartlar gözetilir. Onun için miras bırakanın sözleşmeden kısa süre sonra ölmüş olması, kastı ortadan kaldıran bir sebep ve gerekçe sayılamaz.
Sözleşme bakımından tapu kaydına şerh verilmesi (B.K. 255) böylece herkese karşı kullanılır hale getirilmiş bulunması hali de kastın tespiti sırasında üzerinde durulacak bir etkendir.
Öyle ise, mahkemece taşınmazların sözleşme günündeki gerçek kira bedellerinin bilirkişi eli ile tespit edilmesi, kararlaştırılan bedelle kıyaslanması, arada aşırı fark varsa, yukarıda belirtilen özellikler ve gerekçelerde gözetilerek bu yön saklı payı giderme amacı bakımından objektif delili sayılması ve tenkis hükümleri çerçevesinde diğer işlemler yapılarak hüküm tesis olunması gerekir. Hal böyle iken olayla hiç bir ilgisi olmayan, inifa haklarının paraya çevrilmesi için kural koyan Medeni Kanunun 510. maddesinden söz edilerek davanı reddedilmesi usul ve kanuna aykırıdır.
Sonuç: Temyiz edilen kararın gösterilen sebeplerle BOZULMASINA 18/3/1976 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Full & Egal Universal Law Academy